Have Something Done sa Ingles: Ang Causative at ang Magpa- ng Filipino
Have Something Done: Causatives
Sa pahinang ito
Layunin
Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang sabihin na ipinagawa mo sa iba ang isang bagay (I had my hair cut), gamitin ang have at get sa anumang tense, magkuwento tungkol sa masasamang karanasan (I had my phone stolen), at sabihin na nakiusap ka o napapayag mo ang isang tao na gawin ang isang bagay (have someone do / get someone to do).
Ang Pangunahing Ideya
Paghambingin ang I cut my hair at I had my hair cut. Sa una, ikaw ang may hawak ng gunting. Sa pangalawa, nakaupo ka sa upuan ng barbero habang iba ang gumagawa. Pareho ang resulta — mas maikling buhok — pero magkaiba ang gumawa ng kilos.
Ang causative ay para sa mga kilos na ginagawa ng iba para sa iyo, kadalasan dahil ipinagawa o binayaran mo: pagkukumpuni, serbisyo, delivery. Inilalagay ng istruktura sa gitna ang bagay, at kasunod nito ang kilos: have + ang bagay + ang ginawa rito. Tulad ng passive (B1-11), karaniwang hindi nito binabanggit kung sino ang gumawa: halata na (mekaniko, dentista) o hindi mahalaga.
Puwede ring ilarawan ng parehong istruktura ang mga bagay na nangyari sa iyo nang hindi mo ginusto: I had my bike stolen. Dito, hindi ibig sabihin ng have na ipinagawa mo ito. Ang ibig sabihin, naranasan mo ito.
Filipino at Ingles
Magandang balita: may causative din tayo sa Filipino, at napakakaraniwan nito — ang panlaping pa-: nagpagupit, magpapaayos, ipinalinis, napakain. Pero sa Filipino, nasa pandiwa mismo ang "ipinagawa"; sa Ingles, kailangan ng hiwalay na pandiwang have o get, saka ang bagay, saka ang past participle. Para sa masamang karanasan, nanakawan* ako* ang sinasabi natin; sa Ingles, I had my … stolen. Mag-ingat din: ang iisang pa- ay puwedeng have / get someone to do (nakiusap o napapayag), make (pinilit) o let (pinayagan) sa Ingles.
| Filipino | Ingles | Pansinin |
|---|---|---|
| Nagpagupit ako. | I had my hair cut. | nagpa- → had + bagay + past participle |
| Kailangan kong ipapalit ang screen ng cellphone ko. | I need to get my phone screen replaced. | impormal → get |
| Pinatingnan namin ang boiler bago mag-taglamig. | We had the boiler serviced before the winter. | serbisyo |
| Nanakawan ako ng cellphone sa tren. | I had my phone stolen on the train. | masamang karanasan |
| Uutusan ko ang assistant ko na ipadala sa iyo ang mga detalye. | I'll have my assistant send you the details. | have + tao + base form |
| Hindi ko napakain ng gulay ang mga bata. | I couldn't get the kids to eat their vegetables. | get + tao + to-infinitive |
Anyo
have / get + object + past participle
| Simuno | have / get | Object | Past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Sa iba't ibang tense — ang have / get lang ang nagbabago
| Tense | Halimbawa |
|---|---|
| present simple | I have my teeth checked every six months. |
| present continuous | We're having the windows cleaned today. |
| past simple | She had her bag repaired. |
| present perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| future (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| modal | You should get that tooth looked at. |
| -ing form | I hate having my photo taken. |
Negatibo at tanong — pangunahing pandiwa ang have dito, kaya gamitin ang do / does / did:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Pattern | Kahulugan | Halimbawa |
|---|---|---|
| have + tao + base form | utusan o pakiusapan ang isang tao (kadalasan trabaho niya ito) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + tao + to-infinitive | mapapayag o maisaayos | I finally got my son to tidy his room. |
Gamit
1Have Something Done — Mga Serbisyo
Gamitin ang have + object + past participle kapag nagpagawa ka sa isang propesyonal. Ito ang karaniwang katumbas ng magpa-.
2Get Something Done — Impormal, at May Pagsisikap
Pareho ang kahulugan ng get + object + past participle, pero mas impormal ito at napakakaraniwan sa pagsasalita. Puwede itong magpahiwatig ng pagsisikap, o na sa wakas ay nagawa mo rin. Ginagamit din ito kapag ikaw mismo ang gumagawa: ang ibig sabihin ay "tapusin".
3Sa Lahat ng Tense at Anyo
Gumagana ang causative sa bawat tense, pagkatapos ng modal, at sa -ing form. Ang have / get lang ang nagbabago; hindi nagbabago ang past participle.
4Masasamang Karanasan — Mga Ginawa sa Iyo
Inilalarawan din ng parehong istruktura ang isang hindi magandang nangyari sa iyo na hindi mo ipinagawa. Gamitin ang have; puwede rin ang get sa impormal na pagsasalita. Ito ang nanakawan, naagawan natin.
5Have Someone Do / Get Someone To Do
Para banggitin ang tao na gumagawa ng kilos, gamitin ang have + tao + base form (utos o pakiusap, kadalasan sa taong trabaho ito) o get + tao + to-infinitive (napapayag o naisaayos). Lalo nang karaniwan ang have someone do sa American English.
Karaniwang Mali
Mga Bitag para sa mga Pilipino
1. Magpapaayos → I will repair. Dahil isang salita lang ang magpapaayos, madalas nating sabihin ang I will repair my laptop kahit sa technician natin ito dadalhin. Naiintindihan ito, pero ang ibig sabihin sa Ingles ay ikaw mismo ang mag-aayos. Para sa serbisyo, have / get + object + past participle.
2. Nawawalang -ed sa past participle. Sa Nagpalinis kami ng aircon, walang katumbas ang -ed, at madalas din itong mawala sa mabilis na pagsasalita. Pero kailangan ng causative ang past participle.
3. Nanakawan ako → I was stolen. Sa Filipino, ako ang nasa gitna ng nanakawan ako. Kapag isinalin nang diretso, lumalabas ang I was stolen … — na ang ibig sabihin ay ikaw ang ninakaw! Ang ninakaw ay ang bagay: I had my … stolen, o My … was stolen.
4. Iisang pa- para sa have, make at let. Sa Pinaghintay ko ang driver, hindi malinaw kung nakiusap ka o pinilit mo siya. Sa Ingles, magkaiba ang mga ito: have / get = nakiusap o naisaayos, make = pinilit, let = pinayagan (B1-18).
Huwag Ipagkamali
I did it at I had it done — sino ang gumawa ng trabaho?
had something done (causative) at had done (Past Perfect) — binabago ng ayos ng salita ang lahat. Tingnan ang B1-03.
get someone to do at make / let someone do — get = napapayag, make = pinilit, let = pinayagan. Sa Filipino, pa- ang lahat ng ito, kaya piliin ang tamang pandiwa. Tingnan ang B1-18.
had something stolen at got stolen — I had my car stolen (causative: nasa akin ang pokus) at My car got stolen (get-passive: nasa kotse ang pokus). Itinuturo ang get-passive sa B2-13.
Baybay at Bigkas
- Karaniwang nasa object at sa past participle ang diin, hindi sa have: I had my HAIR CUT.
- Pangunahing pandiwa ang have dito, kaya hindi ito pinaiikli: tama ang I've had my car repaired (pantulong na pandiwa ang unang have), pero hindi ang I've my car repaired.
- Ang dulong -ed: /t/ pagkatapos ng mga tunog na walang boses (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ pagkatapos ng t o d (painted, mended — may dagdag na pantig), at /d/ pagkatapos ng iba pang tunog na may boses (repaired, cleaned). Huwag itong kalimutan, at huwag din itong gawing hiwalay na pantig kapag hindi kailangan: iwasan ang "fik-sed".
- Maraming pandiwang ginagamit sa causative ang may irregular na participle: cut, done, made, taken, stolen, sewn. Pansinin ang baybay ng dyed (kulay) at died (namatay): pareho ang tunog, /daɪd/.
Gintong Tuntunin
May ibang gumawa para sa iyo, o may nangyari sa iyo: have / get + object + past participle. Para banggitin ang tao: have someone do, get someone to do. Ang magpa- ng Filipino ay hindi isang salita sa Ingles: kailangan ng have o get, ng bagay, at ng past participle.
Mga Pagsasanay
A. Anyo
Gamitin ang mga salita sa panaklong, o isulat muli ang pangungusap.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Isulat muli gamit ang causative: A mechanic is servicing my car.
-
Isulat muli gamit ang get: A photographer will take our wedding photos.
B. Kahulugan
Piliin o isulat ang sagot na tugma sa kahulugan.
-
Piliin ang tamang sagot: I'll get my sister … me move.
-
Piliin ang tamang sagot: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." Sino ang gumawa ng trabaho? …
-
"I had cleaned my suit." Sino ang gumawa ng trabaho? …
-
Aling pangungusap ang naglalarawan ng masamang karanasan?
C. Hanapin ang Mali
Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Sa Konteksto
Basahin ang usapan. Isulat ang nawawalang salita, o ang tamang anyo ng pandiwa sa panaklong.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Ikaw Naman
Isulat sa Ingles ang tungkol sa sarili mo.
-
Sumulat tungkol sa dalawang bagay na regular mong ipinagagawa sa isang propesyonal.
-
Sumulat tungkol sa isang bagay na gusto mong ipagawa sa isang tao, gamit ang get someone to do.
F. Halo-halong Balik-aral
Balikan ang mga naunang aralin.
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do: Pandiwa + Tao + To o Base Form sa Ingles My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Passive Voice sa Lahat ng Tense at may Modal: is being done, has been done, must be done The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle Clauses sa Ingles: Feeling Tired, After Leaving, Having Finished (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, Needn't Have at Be Supposed To sa Ingles: Kailangan, Hindi Kailangan at Dapat Sana We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Mga sagot
A. Anyo
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Kahulugan
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Hanapin ang Mali
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Sa Konteksto
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Ikaw Naman
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Halo-halong Balik-aral
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
