Thể nhờ bảo: have something done, get something done (Causatives)
Have Something Done: Causatives
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nói rằng bạn sắp xếp để người khác làm một việc cho mình (I had my hair cut), dùng have và get ở mọi thì, kể về những chuyện không may (I had my phone stolen), và nói rằng bạn nhờ hoặc thuyết phục ai đó làm gì (have someone do / get someone to do).
Ý chính
Hãy so sánh I cut my hair và I had my hair cut. Ở câu thứ nhất, bạn cầm kéo. Ở câu thứ hai, bạn ngồi trên ghế ở tiệm cắt tóc, còn người khác làm việc. Kết quả như nhau — tóc ngắn hơn — nhưng người làm hành động thì khác.
Thể nhờ bảo (causative) dùng cho những việc người khác làm cho bạn, thường vì bạn đã sắp xếp hoặc trả tiền: sửa chữa, dịch vụ, giao hàng. Cấu trúc đặt sự vật vào trung tâm, hành động đứng sau nó: have + vật + được làm gì. Giống như câu bị động (B1-11), nó thường không nhắc đến người làm: điều đó đã rõ (thợ máy, nha sĩ) hoặc không quan trọng.
Cấu trúc này còn có thể nói về những việc xảy ra với bạn ngoài ý muốn: I had my bike stolen. Ở đây have không có nghĩa là bạn sắp xếp việc đó. Nó có nghĩa là bạn đã gặp phải chuyện đó.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt không có một cấu trúc riêng: ta nói đi cắt tóc, mang xe đi sửa, nhờ / thuê / bảo ai làm gì, và với chuyện xui xẻo thì dùng bị. Vì "đi cắt tóc" không nói rõ ai cầm kéo, nhiều bạn chỉ nói I cut my hair. Tiếng Anh thì phân biệt rõ: tự làm hay người khác làm.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh |
|---|---|
| Thứ Sáu tôi đi cắt tóc. | I'm having my hair cut on Friday. |
| Chúng tôi gọi thợ bảo dưỡng nồi hơi trước mùa đông. | We had the boiler serviced before the winter. |
| Tôi bị mất trộm điện thoại trên tàu. | I had my phone stolen on the train. |
| Tôi sẽ bảo trợ lý gửi thông tin cho anh. | I'll have my assistant send you the details. |
| Chúng tôi nhờ một người bạn chở ra sân bay. | We got a friend to drive us to the airport. |
Đừng chuyển "tôi bị …" thành I was + past participle (I was stolen nghĩa là chính bạn bị bắt cóc!). Hãy để đồ vật làm tân ngữ: I had my phone stolen, hoặc làm chủ ngữ: My phone was stolen.
Cấu trúc
have / get + tân ngữ + past participle
| Chủ ngữ | have / get | Tân ngữ | Past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Ở các thì khác nhau — chỉ have / get thay đổi
| Thì | Ví dụ |
|---|---|
| hiện tại đơn | I have my teeth checked every six months. |
| hiện tại tiếp diễn | We're having the windows cleaned today. |
| quá khứ đơn | She had her bag repaired. |
| hiện tại hoàn thành | Have you had your eyes tested recently? |
| tương lai (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| động từ khuyết thiếu | You should get that tooth looked at. |
| dạng -ing | I hate having my photo taken. |
Câu phủ định và câu hỏi — ở đây have là động từ chính, nên dùng do / does / did:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Cấu trúc | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| have + người + động từ nguyên mẫu | yêu cầu, giao việc (thường là việc của người đó) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + người + to-infinitive | thuyết phục hoặc nhờ được | I finally got my son to tidy his room. |
Cách dùng
1Have something done — dịch vụ
Dùng have + tân ngữ + past participle khi bạn sắp xếp để một người chuyên nghiệp làm việc gì đó cho mình.
2Get something done — thân mật, và cần nỗ lực
Get + tân ngữ + past participle có nghĩa tương tự, nhưng thân mật hơn và rất phổ biến khi nói. Nó có thể ngầm ý cần nỗ lực, hoặc cuối cùng cũng làm được. Nó còn dùng khi bạn tự làm việc đó: khi ấy nó có nghĩa "hoàn thành".
3Ở mọi thì và mọi dạng
Thể nhờ bảo dùng được ở mọi thì, sau động từ khuyết thiếu và ở dạng -ing. Chỉ have / get thay đổi; past participle giữ nguyên.
4Chuyện không may — việc xảy ra với bạn
Cùng cấu trúc này mô tả một chuyện không vui xảy ra với bạn mà bạn không hề sắp xếp. Dùng have; get cũng được trong văn nói thân mật.
5Have someone do / get someone to do
Để nhắc đến người làm việc, dùng have + người + động từ nguyên mẫu (một yêu cầu, thường với người có nhiệm vụ làm việc đó) hoặc get + người + to-infinitive (thuyết phục hoặc nhờ được). Have someone do đặc biệt phổ biến trong tiếng Anh Mỹ.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Bị mất trộm" → I was stolen. Đây là lỗi kinh điển. Tiếng Việt đặt người lên đầu và thêm "bị": Tôi bị trộm mất xe máy. Nhưng trong tiếng Anh, I was stolen nghĩa là chính bạn bị mang đi. Hãy dùng thể nhờ bảo, hoặc để đồ vật làm chủ ngữ.
2. "Đi sửa xe" → I fix my motorbike. "Đi sửa xe", "đi cắt tóc" không nói ai làm. Nhiều bạn dịch thành động từ thường, nhưng câu tiếng Anh khi đó có nghĩa là bạn tự tay làm.
3. "Cho thợ sơn nhà" → let. Chữ "cho" trong cho thợ sơn lại nhà dễ được dịch thành let. Nhưng let nghĩa là "cho phép", như thể người thợ xin được sơn và bạn đồng ý.
4. "Bảo ai làm gì" → make someone do. Chữ "bảo" (hay "khiến") dễ được dịch thành make. Nhưng make nghĩa là bắt buộc, ép buộc. Khi bạn nhờ hoặc thuyết phục được ai, hãy dùng get + người + to-infinitive.
Đừng nhầm lẫn
I did it hay I had it done — ai làm việc đó?
had something done (thể nhờ bảo) hay had done (quá khứ hoàn thành) — trật tự từ thay đổi tất cả. Xem B1-03.
get someone to do hay make / let someone do — get = thuyết phục, nhờ được; make = bắt buộc; let = cho phép. Xem B1-18.
had something stolen hay got stolen — I had my car stolen (thể nhờ bảo: tập trung vào tôi) và My car got stolen (bị động với get: tập trung vào chiếc xe). Bị động với get được dạy ở bài B2-13.
Chính tả và phát âm
- Trọng âm thường rơi vào tân ngữ và past participle, không rơi vào have: I had my HAIR CUT.
- Ở đây have là động từ chính nên không rút gọn: I've had my car repaired thì đúng (chữ have thứ nhất là trợ động từ), nhưng không nói I've my car repaired.
- Đuôi -ed: /t/ sau âm vô thanh (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ sau t hoặc d (painted, mended — thêm một âm tiết), và /d/ sau các âm hữu thanh khác (repaired, cleaned). Người Việt hay bỏ đuôi này, khiến I had my car fixed nghe như I had my car fix — hãy giữ âm /t/ hoặc /d/ cuối, dù rất nhẹ.
- Nhiều động từ dùng trong thể nhờ bảo có quá khứ phân từ bất quy tắc: cut, done, made, taken, stolen, sewn. Lưu ý chính tả dyed (nhuộm) và died (chết): phát âm giống nhau, /daɪd/.
Quy tắc vàng
Người khác làm cho bạn, hoặc chuyện xảy ra với bạn: have / get + tân ngữ + past participle — không nói I was stolen. Muốn nêu tên người làm: have someone do, get someone to do.
Luyện tập
A. Hình thức
Viết thể nhờ bảo từ các từ trong ngoặc, hoặc viết lại câu.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Viết lại câu với thể nhờ bảo: A mechanic is servicing my car.
-
Viết lại câu với get: A photographer will take our wedding photos.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng hoặc trả lời câu hỏi.
-
Chọn đáp án đúng: I'll get my sister … me move.
-
Chọn đáp án đúng: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." Ai làm việc đó? …
-
"I had cleaned my suit." Ai làm việc đó? …
-
Câu nào mô tả một chuyện không may?
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Trong ngữ cảnh
Điền một từ thích hợp, hoặc chia động từ trong ngoặc, để hoàn thành đoạn hội thoại.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về chính bạn.
-
Viết về hai việc bạn thường xuyên nhờ người chuyên nghiệp làm cho mình.
-
Viết về một việc bạn muốn nhờ ai đó làm cho mình, dùng get someone to do.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B1-18 Cấu trúc want sb to do, make sb do, let sb do (Verb + Object + Infinitive) My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Câu bị động ở các thì và với động từ khuyết thiếu (The Passive in All Tenses and with Modals) The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Mệnh đề phân từ chỉ thời gian và lý do: Feeling tired, After leaving, Having finished (Participle Clauses) (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, needn't have và be supposed to: diễn đạt sự cần thiết và bắt buộc (Obligation in Depth) We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Đáp án
A. Hình thức
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Ý nghĩa
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Tìm lỗi sai
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Trong ngữ cảnh
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Đến lượt bạn
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Ôn tập tổng hợp
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
