SlowingoGramatyka
B1 14 / 39

Pytania i polecenia w mowie zależnej (reported speech) oraz say czy tell

Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji przekażesz czyjeś pytania (She asked if I was free, He asked where I lived), prośby i polecenia (She asked me to wait, He told us not to touch it) w mowie zależnej (reported speech) i bez wahania wybierzesz między say a tell.

Główna idea

Kiedy przekazujesz czyjeś pytanie, ono przestaje być pytaniem. Niczego nie pytasz — opowiadasz komuś o pytaniu. Dlatego znak zapytania znika, a szyk wraca do zwykłego szyku zdania oznajmującego: najpierw podmiot, potem czasownik. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Bez do i bez znaku zapytania.

W pytaniach typu „tak/nie” nie ma słowa pytającego, więc angielski dodaje małe słowo łączące: if albo whether — tak jak polskie „czy”. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.

Prośby i polecenia dotyczą czynności, których ktoś od nas chce. Mają najprostszą budowę: ask / tell + osoba + to + czasownik. "Please wait." → She asked me to wait.

I na koniec say i tell. Znaczą podobnie, ale mają inną gramatykę. Po tell zwykle musi stać osoba: tell someone. Po say — nie.

Polski a angielski

W polskim pytanie zależne ma ten sam szyk co zwykłe pytanie i zachowuje czas: „Gdzie mieszkasz?” → „Zapytał, gdzie mieszkam”. Po angielsku szyk się zmienia (where I lived), a po asked czas zwykle cofa się o krok, jak w B1-12. Polskie „czy” to if / whether, a polskie „żeby” w prośbach i poleceniach to nie zdanie podrzędne, tylko osoba + to + czasownik. Polskie „powiedzieć” obejmuje i say, i tell — po angielsku wybór zależy od tego, czy zaraz po czasowniku stoi osoba.

PolskiAngielskiCo się dzieje
Zapytał, gdzie mieszkam.He asked me where I lived.po polsku czas teraźniejszy; po angielsku szyk oznajmujący i zwykle cofnięcie czasu
Zapytała, czy jestem głodny.She asked if I was hungry.czy → if / whether
Poprosiła mnie, żebym zaczekał.She asked me to wait.żeby → osoba + to
Kazał nam nie dotykać obrazów.He told us not to touch the paintings.przeczenie → not to
Powiedziała mi, że jest zmęczona.She told me she was tired.jest osoba → tell
Powiedziała, że jest zmęczona.She said she was tired.nie ma osoby → say

Zwróć też uwagę na przecinki: po polsku zawsze stawiamy przecinek przed czy, gdzie, żeby, że. Po angielsku przed if, where czy to w takich zdaniach przecinka nie ma.

Budowa

Pytania typu „tak/nie” w mowie zależnej — asked (+ osoba) + if / whether + szyk zdania oznajmującego

Mowa niezależnaMowa zależna
"Are you ready?"She asked (me) if I was ready.
"Do you like jazz?"He asked whether I liked jazz.
"Have you seen my keys?"She asked if I had seen her keys.
"Can you drive?"They asked if I could drive.

Pytania ze słowem pytającym — asked (+ osoba) + słowo pytające + szyk zdania oznajmującego

Mowa niezależnaMowa zależna
"Where do you live?"He asked me where I lived.
"What time does the film start?"She asked what time the film started.
"Why did you leave?"They asked why I had left.
"Who is that man?"I asked who that man was.
"Who called?" (pytanie o podmiot)She asked who had called.

Czasy, zaimki i określenia czasu zmieniają się tak samo jak w zdaniach oznajmujących B1-12. Kiedy who albo what jest podmiotem, szyk się nie zmienia A2-33.

Prośby i polecenia — ask / tell + osoba + (not) to + forma podstawowa

Mowa niezależnaMowa zależna
"Please close the door."She asked me to close the door.
"Could you help me?"She asked me to help her.
"Sit down!"The teacher told us to sit down.
"Don't be late."He told me not to be late.

say czy tell

CzasownikSchematPrzykład
saysay (that) + zdanieShe said (that) she was tired.
saysay + coś + to + osobaHe said goodbye to everyone.
telltell + osoba + (that) + zdanieShe told me (that) she was tired.
telltell + osoba + to + czasownikHe told us to wait.
tellstałe zwroty: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a jokeTell me the truth.

Użycie

1Pytania typu „tak/nie” z if / whether

Użyj if albo whether, kiedy w pytaniu nie ma słowa pytającego — tak jak po polsku „czy”. Whether jest trochę bardziej formalne.

The receptionist asked if we had a reservation.
Recepcjonistka zapytała, czy mamy rezerwację.
było: „Do you have a reservation?”; po polsku czas teraźniejszy, po angielsku had
My dad asked whether I needed any money.
Tata zapytał, czy potrzebuję pieniędzy.
było: „Do you need any money?”
She wanted to know if the shop was open on Sundays.
Chciała wiedzieć, czy sklep jest otwarty w niedziele.
He asked me if I could lend him my charger.
Zapytał, czy mogę mu pożyczyć ładowarkę.
było: „Can you lend me your charger?”; can → could

2Pytania ze słowem pytającym

Zostaw słowo pytające, a po nim użyj szyku zdania oznajmującego: podmiot + czasownik. Nie dodawaj do, does, did, żeby zrobić pytanie (przeczące didn't może zostać: She asked why I didn't call.).

The officer asked me where I was going.
Policjant zapytał mnie, dokąd jadę.
szyk: I was going, nie was I going
My friend asked what I had done at the weekend.
Kolega zapytał, co robiłem w weekend.
było: „What did you do at the weekend?”; did znika
She asked how much the tickets cost.
Zapytała, ile kosztują bilety.
bez did: the tickets cost
They wanted to know why the train was late.
Chcieli wiedzieć, dlaczego pociąg ma opóźnienie.

3Prośby z ask + to

Uprzejme prośby (Please…, Can you…?, Could you…?) przekazujesz za pomocą ask + osoba + to. Polskie „poprosić kogoś, żeby…” to właśnie ten schemat.

She asked me to pick up some bread.
Poprosiła mnie, żebym kupił po drodze chleb.
było: „Can you pick up some bread?”; żebym → me to
The waiter asked us to wait at the bar.
Kelner poprosił nas, żebyśmy zaczekali przy barze.
I asked him to turn the music down.
Poprosiłam go, żeby ściszył muzykę.
They asked us not to park in front of the gate.
Poprosili nas, żebyśmy nie parkowali przed bramą.
przeczenie: not to

4Polecenia i instrukcje z tell + to

Polecenia i instrukcje przekazujesz za pomocą tell + osoba + to. Po polsku często mówimy tu „kazać” albo „powiedzieć, żeby”. Przeczenie to not to.

The doctor told me to stay in bed for two days.
Lekarz kazał mi leżeć w łóżku przez dwa dni.
My boss told us to finish the report by Friday.
Szefowa powiedziała nam, żebyśmy skończyli raport do piątku.
„powiedziała, żeby” → told us to
The guide told everyone not to touch the paintings.
Przewodnik kazał wszystkim nie dotykać obrazów.
Mum told me not to talk to strangers.
Mama mówiła mi, żebym nie rozmawiał z obcymi.
żebym nie → not to

5say czy tell

Po tell stoi od razu osoba (poza stałymi zwrotami, np. tell the truth). Po say — nie; jeśli chcesz wspomnieć osobę, użyj say … to + osoba. Po polsku w obu przypadkach mówimy „powiedzieć”.

She said she was sorry.
Powiedziała, że jej przykro.
brak osoby: said
She told me she was sorry.
Powiedziała mi, że jej przykro.
„mi” → told me
He said goodbye to his colleagues and left.
Pożegnał się z kolegami i wyszedł.
say + coś + to + osoba
Can you tell me the time?
Możesz mi powiedzieć, która godzina?
Don't tell anyone, OK?
Nie mów nikomu, dobrze?
po polsku podwójne przeczenie, po angielsku jedno: don't + anyone

Częste błędy

❌She asked me where did I live.
✅She asked me where I lived.
Szyk zdania oznajmującego; bez did.
❌He asked me what time was it.
✅He asked me what time it was.
W pytaniu zależnym podmiot stoi przed czasownikiem.
❌They asked me do I like pizza.
✅They asked me if I liked pizza.
Pytanie typu „tak/nie” → if / whether.
❌She asked if I was hungry?
✅She asked if I was hungry.
Pytanie w mowie zależnej to zdanie oznajmujące: kropka.
❌He said me to wait.
✅He told me to wait.
Po say nie może stać od razu osoba.
❌She told that she was busy.
✅She said that she was busy.
tell + zdanie potrzebuje osoby (albo: She told me that she was busy).
❌He told me don't go.
✅He told me not to go.
Polecenie przeczące → not to.
❌She asked me that I close the window.
✅She asked me to close the window.
Prośba → ask + osoba + to.

Pułapki dla Polaków

1. „Powiedział mi” → said me. Po polsku „powiedzieć” łączy się z „mi”, „nam”, „jej”, więc kusi dosłowne said me. Po angielsku osoba zaraz po czasowniku wymaga tell. Say łączy się z osobą tylko przez to.

❌She said me her new address.
✅She told me her new address.
❌My teacher said us that the test was easy.
✅My teacher told us that the test was easy.
albo: My teacher said that the test was easy.

2. „Poprosił, żebym…” jako zdanie z that. Polskie „żeby” zachęca do budowania drugiego zdania z podmiotem. Po angielsku prośba i polecenie to osoba + to + czasownik.

❌The nurse asked me that I wait outside.
✅The nurse asked me to wait outside.
❌The guard told us don't take photos.
✅The guard told us not to take photos.
Zakaz w mowie zależnej to not to, a nie don't.

3. „Zapytał, czy…” bez if i z pytającym szykiem. Po polsku pytanie zależne wygląda prawie tak samo jak bezpośrednie: „Byłeś kiedyś w Londynie?” → „Zapytała, czy byłem kiedyś w Londynie” — nic się nie przestawia. Dlatego łatwo zostawić angielski szyk pytający i zgubić if. Po angielsku: if / whether + podmiot + czasownik.

❌She asked me have I ever been to London.
✅She asked me if I had ever been to London.

4. Czas teraźniejszy jak w polskim. Po polsku mówimy „Zapytał, dlaczego rozmawiam” — z czasem teraźniejszym, nawet jeśli sytuacja dawno się skończyła. Po angielsku po asked czas zwykle cofa się o krok. Czas teraźniejszy jest możliwy tylko wtedy, gdy to wciąż prawda i ma znaczenie teraz B1-12.

⚠️During the exam the teacher asked me why I am talking.
✅During the exam the teacher asked me why I was talking.
Gramatycznie poprawne, ale sytuacja już się skończyła, więc po asked cofasz czas: was talking.

5. Przecinek jak w polskim. Po polsku przecinek przed czy, gdzie i żeby jest obowiązkowy. Po angielsku w tych zdaniach go nie ma — to błąd interpunkcyjny, a nie gramatyczny.

⚠️He asked me, if I was ready.
✅He asked me if I was ready.
Interpunkcja: bez przecinka przed if.

Nie myl

Pytanie w mowie niezależnej i w mowie zależnej — Pytanie bezpośrednie ma szyk pytający i znak zapytania; pytanie w mowie zależnej ma szyk oznajmujący i kropkę.

"Where is the station?" she asked.
„Gdzie jest dworzec?”
zapytała. — mowa niezależna
She asked where the station was.
Zapytała, gdzie jest dworzec.
mowa zależna: the station was

told me to i told me that — to + czasownik przekazuje polecenie; that + zdanie przekazuje informację. Po polsku różnicę robi „żeby” albo „że”.

She told me to call the office.
Kazała mi zadzwonić do biura. / Powiedziała, żebym zadzwonił do biura.
polecenie: żeby → to
She told me that she had called the office.
Powiedziała mi, że dzwoniła do biura.
informacja: że → that

Pytanie w mowie zależnej i pytanie pośrednie — Oba mają szyk oznajmujący. Pytanie w mowie zależnej opowiada, o co ktoś zapytał; pytanie pośrednie to uprzejmy sposób, żeby zapytać teraz B1-14.

He asked me where the bank was.
Zapytał mnie, gdzie jest bank.
relacja
Could you tell me where the bank is?
Czy mógłby mi pan powiedzieć, gdzie jest bank?
uprzejme pytanie teraz: zob. B1-14

Pisownia i wymowa

  • asked /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US) to jedna sylaba. Nie czytaj -ed jako osobnej sylaby: końcówka brzmi tu jak /t/. W szybkiej mowie /k/ często znika, ale zawsze pisz asked.
  • told me to wymawia się jako jedną grupę, ze słabym to /tə/: samogłoska jest krótka i niewyraźna. Polski nie redukuje samogłosek, więc warto to ćwiczyć osłuchowo.
  • Końcowe d w told i said /sed/ jest dźwięczne. Po polsku na końcu wyrazu spółgłoski tracą dźwięczność, ale tu utrzymaj głos do końca.
  • W not to akcent pada na not: He told me NOT to go.
  • whether i weather zwykle brzmią tak samo: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). /w/ to zaokrąglone usta jak przy „ł”, a nie polskie „w”. /ð/ wymawiasz z czubkiem języka lekko między zębami i z głosem — to nie jest ani „d”, ani „z”.
  • Po pytaniu w mowie zależnej nie ma znaku zapytania, nawet jeśli zdanie jest długie. I nie ma przecinka przed if, where czy to.

Złota zasada

Pytania w mowie zależnej mają szyk zdania oznajmującego — bez pytającego do / does / did i bez znaku zapytania — a w pytaniach „tak/nie” używasz if / whether (polskie „czy”). Prośby i polecenia: ask / tell + osoba + (not) to + czasownik (polskie „żeby”). Tell komuś; say coś.

Ćwiczenia

A. Forma

W zadaniach 1–5 cofnij czas, jeśli to potrzebne (backshift).

  1. "Are you tired?" → She asked me I was tired.
  2. "Where do you work?" → He asked me where .
  3. "What time does the train leave?" → I asked what time the train .
  4. "Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
  5. "Don't open the window." → She told me the window.
  6. Przekaż pytanie w mowie zależnej: "Why did you leave early?" (my boss asked me)

B. Znaczenie

Wybierz poprawną odpowiedź.

  1. Wybierz poprawną odpowiedź: He … me he was leaving.
  2. Wybierz poprawną odpowiedź: She … goodbye and left.
  3. Wybierz poprawną odpowiedź: The teacher … us to open our books.
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: "She told me to call the office." This is ….

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. She asked me where was the bathroom.
  2. He asked me did I want a drink.
  3. They said us to come early.
  4. She asked who had taken her pen.

D. W kontekście

Uzupełnij tekst. Tam, gdzie są nawiasy, użyj podanych słów.

First day at work
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku o swoich doświadczeniach.

  1. Przekaż dwa pytania, które ktoś zadał ci w tym tygodniu.
  2. Przekaż polecenie albo radę od nauczyciela, lekarza albo szefa.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. B1-12 Mowa zależna po angielsku (reported speech): następstwo czasów w zdaniach oznajmujących
    "I'll call you tomorrow." (a week later) → She said she would call me .
  2. A2-33 Who called you czy who did you call? Pytania o podmiot i dopełnienie
    Who (live) in that house?
  3. B1-11 Strona bierna we wszystkich czasach i z czasownikami modalnymi (is being done, has been done, must be done)
    Sorry, the lift (repair) at the moment.
  4. B1-08 I wish i if only: „Szkoda, że nie mam…” po angielsku (wish czy hope?)
    I wish I (have) more free time.
Odpowiedzi

A. Forma

  1. if / whether
  2. I worked
  3. left
  4. to be
  5. not to open
  6. My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.

B. Znaczenie

  1. told
  2. said
  3. told
  4. an instruction

C. Znajdź błąd

  1. She asked me where the bathroom was.
  2. He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
  3. They told us to come early. / They asked us to come early.
  4. ✓ She asked who had taken her pen.

D. W kontekście

  1. if / whether
  2. how I got / how I get
  3. told
  4. not to use
  5. said

E. Twoja kolej

  1. My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
  2. My doctor told me to drink more water and not to work so late.

F. Powtórka mieszana

  1. the next day / the following day / the day after
  2. lives
  3. is being repaired
  4. had
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play