Pytania i polecenia w mowie zależnej (reported speech) oraz say czy tell
Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji przekażesz czyjeś pytania (She asked if I was free, He asked where I lived), prośby i polecenia (She asked me to wait, He told us not to touch it) w mowie zależnej (reported speech) i bez wahania wybierzesz między say a tell.
Główna idea
Kiedy przekazujesz czyjeś pytanie, ono przestaje być pytaniem. Niczego nie pytasz — opowiadasz komuś o pytaniu. Dlatego znak zapytania znika, a szyk wraca do zwykłego szyku zdania oznajmującego: najpierw podmiot, potem czasownik. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Bez do i bez znaku zapytania.
W pytaniach typu „tak/nie” nie ma słowa pytającego, więc angielski dodaje małe słowo łączące: if albo whether — tak jak polskie „czy”. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.
Prośby i polecenia dotyczą czynności, których ktoś od nas chce. Mają najprostszą budowę: ask / tell + osoba + to + czasownik. "Please wait." → She asked me to wait.
I na koniec say i tell. Znaczą podobnie, ale mają inną gramatykę. Po tell zwykle musi stać osoba: tell someone. Po say — nie.
Polski a angielski
W polskim pytanie zależne ma ten sam szyk co zwykłe pytanie i zachowuje czas: „Gdzie mieszkasz?” → „Zapytał, gdzie mieszkam”. Po angielsku szyk się zmienia (where I lived), a po asked czas zwykle cofa się o krok, jak w B1-12. Polskie „czy” to if / whether, a polskie „żeby” w prośbach i poleceniach to nie zdanie podrzędne, tylko osoba + to + czasownik. Polskie „powiedzieć” obejmuje i say, i tell — po angielsku wybór zależy od tego, czy zaraz po czasowniku stoi osoba.
| Polski | Angielski | Co się dzieje |
|---|---|---|
| Zapytał, gdzie mieszkam. | He asked me where I lived. | po polsku czas teraźniejszy; po angielsku szyk oznajmujący i zwykle cofnięcie czasu |
| Zapytała, czy jestem głodny. | She asked if I was hungry. | czy → if / whether |
| Poprosiła mnie, żebym zaczekał. | She asked me to wait. | żeby → osoba + to |
| Kazał nam nie dotykać obrazów. | He told us not to touch the paintings. | przeczenie → not to |
| Powiedziała mi, że jest zmęczona. | She told me she was tired. | jest osoba → tell |
| Powiedziała, że jest zmęczona. | She said she was tired. | nie ma osoby → say |
Zwróć też uwagę na przecinki: po polsku zawsze stawiamy przecinek przed czy, gdzie, żeby, że. Po angielsku przed if, where czy to w takich zdaniach przecinka nie ma.
Budowa
Pytania typu „tak/nie” w mowie zależnej — asked (+ osoba) + if / whether + szyk zdania oznajmującego
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| "Are you ready?" | She asked (me) if I was ready. |
| "Do you like jazz?" | He asked whether I liked jazz. |
| "Have you seen my keys?" | She asked if I had seen her keys. |
| "Can you drive?" | They asked if I could drive. |
Pytania ze słowem pytającym — asked (+ osoba) + słowo pytające + szyk zdania oznajmującego
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| "Where do you live?" | He asked me where I lived. |
| "What time does the film start?" | She asked what time the film started. |
| "Why did you leave?" | They asked why I had left. |
| "Who is that man?" | I asked who that man was. |
| "Who called?" (pytanie o podmiot) | She asked who had called. |
Czasy, zaimki i określenia czasu zmieniają się tak samo jak w zdaniach oznajmujących B1-12. Kiedy who albo what jest podmiotem, szyk się nie zmienia A2-33.
Prośby i polecenia — ask / tell + osoba + (not) to + forma podstawowa
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| "Please close the door." | She asked me to close the door. |
| "Could you help me?" | She asked me to help her. |
| "Sit down!" | The teacher told us to sit down. |
| "Don't be late." | He told me not to be late. |
say czy tell
| Czasownik | Schemat | Przykład |
|---|---|---|
| say | say (that) + zdanie | She said (that) she was tired. |
| say | say + coś + to + osoba | He said goodbye to everyone. |
| tell | tell + osoba + (that) + zdanie | She told me (that) she was tired. |
| tell | tell + osoba + to + czasownik | He told us to wait. |
| tell | stałe zwroty: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke | Tell me the truth. |
Użycie
1Pytania typu „tak/nie” z if / whether
Użyj if albo whether, kiedy w pytaniu nie ma słowa pytającego — tak jak po polsku „czy”. Whether jest trochę bardziej formalne.
2Pytania ze słowem pytającym
Zostaw słowo pytające, a po nim użyj szyku zdania oznajmującego: podmiot + czasownik. Nie dodawaj do, does, did, żeby zrobić pytanie (przeczące didn't może zostać: She asked why I didn't call.).
3Prośby z ask + to
Uprzejme prośby (Please…, Can you…?, Could you…?) przekazujesz za pomocą ask + osoba + to. Polskie „poprosić kogoś, żeby…” to właśnie ten schemat.
4Polecenia i instrukcje z tell + to
Polecenia i instrukcje przekazujesz za pomocą tell + osoba + to. Po polsku często mówimy tu „kazać” albo „powiedzieć, żeby”. Przeczenie to not to.
5say czy tell
Po tell stoi od razu osoba (poza stałymi zwrotami, np. tell the truth). Po say — nie; jeśli chcesz wspomnieć osobę, użyj say … to + osoba. Po polsku w obu przypadkach mówimy „powiedzieć”.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Powiedział mi” → said me. Po polsku „powiedzieć” łączy się z „mi”, „nam”, „jej”, więc kusi dosłowne said me. Po angielsku osoba zaraz po czasowniku wymaga tell. Say łączy się z osobą tylko przez to.
2. „Poprosił, żebym…” jako zdanie z that. Polskie „żeby” zachęca do budowania drugiego zdania z podmiotem. Po angielsku prośba i polecenie to osoba + to + czasownik.
3. „Zapytał, czy…” bez if i z pytającym szykiem. Po polsku pytanie zależne wygląda prawie tak samo jak bezpośrednie: „Byłeś kiedyś w Londynie?” → „Zapytała, czy byłem kiedyś w Londynie” — nic się nie przestawia. Dlatego łatwo zostawić angielski szyk pytający i zgubić if. Po angielsku: if / whether + podmiot + czasownik.
4. Czas teraźniejszy jak w polskim. Po polsku mówimy „Zapytał, dlaczego rozmawiam” — z czasem teraźniejszym, nawet jeśli sytuacja dawno się skończyła. Po angielsku po asked czas zwykle cofa się o krok. Czas teraźniejszy jest możliwy tylko wtedy, gdy to wciąż prawda i ma znaczenie teraz B1-12.
5. Przecinek jak w polskim. Po polsku przecinek przed czy, gdzie i żeby jest obowiązkowy. Po angielsku w tych zdaniach go nie ma — to błąd interpunkcyjny, a nie gramatyczny.
Nie myl
Pytanie w mowie niezależnej i w mowie zależnej — Pytanie bezpośrednie ma szyk pytający i znak zapytania; pytanie w mowie zależnej ma szyk oznajmujący i kropkę.
told me to i told me that — to + czasownik przekazuje polecenie; that + zdanie przekazuje informację. Po polsku różnicę robi „żeby” albo „że”.
Pytanie w mowie zależnej i pytanie pośrednie — Oba mają szyk oznajmujący. Pytanie w mowie zależnej opowiada, o co ktoś zapytał; pytanie pośrednie to uprzejmy sposób, żeby zapytać teraz B1-14.
Pisownia i wymowa
- asked /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US) to jedna sylaba. Nie czytaj -ed jako osobnej sylaby: końcówka brzmi tu jak /t/. W szybkiej mowie /k/ często znika, ale zawsze pisz asked.
- told me to wymawia się jako jedną grupę, ze słabym to /tə/: samogłoska jest krótka i niewyraźna. Polski nie redukuje samogłosek, więc warto to ćwiczyć osłuchowo.
- Końcowe d w told i said /sed/ jest dźwięczne. Po polsku na końcu wyrazu spółgłoski tracą dźwięczność, ale tu utrzymaj głos do końca.
- W not to akcent pada na not: He told me NOT to go.
- whether i weather zwykle brzmią tak samo: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). /w/ to zaokrąglone usta jak przy „ł”, a nie polskie „w”. /ð/ wymawiasz z czubkiem języka lekko między zębami i z głosem — to nie jest ani „d”, ani „z”.
- Po pytaniu w mowie zależnej nie ma znaku zapytania, nawet jeśli zdanie jest długie. I nie ma przecinka przed if, where czy to.
Złota zasada
Pytania w mowie zależnej mają szyk zdania oznajmującego — bez pytającego do / does / did i bez znaku zapytania — a w pytaniach „tak/nie” używasz if / whether (polskie „czy”). Prośby i polecenia: ask / tell + osoba + (not) to + czasownik (polskie „żeby”). Tell komuś; say coś.
Ćwiczenia
A. Forma
W zadaniach 1–5 cofnij czas, jeśli to potrzebne (backshift).
-
"Are you tired?" → She asked me I was tired.
-
"Where do you work?" → He asked me where .
-
"What time does the train leave?" → I asked what time the train .
-
"Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
-
"Don't open the window." → She told me the window.
-
Przekaż pytanie w mowie zależnej: "Why did you leave early?" (my boss asked me)
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: He … me he was leaving.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: She … goodbye and left.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The teacher … us to open our books.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: "She told me to call the office." This is ….
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
She asked me where was the bathroom.
-
He asked me did I want a drink.
-
They said us to come early.
-
She asked who had taken her pen.
D. W kontekście
Uzupełnij tekst. Tam, gdzie są nawiasy, użyj podanych słów.
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku o swoich doświadczeniach.
-
Przekaż dwa pytania, które ktoś zadał ci w tym tygodniu.
-
Przekaż polecenie albo radę od nauczyciela, lekarza albo szefa.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
B1-12 Mowa zależna po angielsku (reported speech): następstwo czasów w zdaniach oznajmujących "I'll call you tomorrow." (a week later) → She said she would call me .
-
A2-33 Who called you czy who did you call? Pytania o podmiot i dopełnienie Who (live) in that house?
-
B1-11 Strona bierna we wszystkich czasach i z czasownikami modalnymi (is being done, has been done, must be done) Sorry, the lift (repair) at the moment.lift (UK) = elevator (US)
-
B1-08 I wish i if only: „Szkoda, że nie mam…” po angielsku (wish czy hope?) I wish I (have) more free time.
Odpowiedzi
A. Forma
- if / whether
- I worked
- left
- to be
- not to open
- My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.
B. Znaczenie
- told
- said
- told
- an instruction
C. Znajdź błąd
- She asked me where the bathroom was.
- He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
- They told us to come early. / They asked us to come early.
- ✓ She asked who had taken her pen.
D. W kontekście
- if / whether
- how I got / how I get
- told
- not to use
- said
E. Twoja kolej
- My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
- My doctor told me to drink more water and not to work so late.
F. Powtórka mieszana
- the next day / the following day / the day after
- lives
- is being repaired
- had
