Reported Questions: अप्रत्यक्ष प्रश्न, विनंती आणि आज्ञा; say की tell? मराठीत सोप्या भाषेत
Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही दुसऱ्याने विचारलेले प्रश्न (She asked if I was free, He asked where I lived) आणि दिलेल्या विनंत्या व आज्ञा (She asked me to wait, He told us not to touch it) इंग्रजीत पुढे सांगू शकाल, आणि say व tell मधून योग्य शब्द निवडू शकाल.
मुख्य कल्पना
प्रश्न पुढे सांगताना तो प्रश्न राहत नाही. तुम्ही आत्ता काही विचारत नाही – तुम्ही एका प्रश्नाबद्दल सांगता. म्हणून प्रश्नचिन्ह जातं आणि शब्दक्रम पुन्हा साध्या विधानाचा होतो: आधी कर्ता, मग क्रियापद. "Where do you live?" → He asked me where I lived. इथे do नाही आणि प्रश्नचिन्हही नाही.
हो / नाही प्रश्नात प्रश्नशब्द नसतो, म्हणून इंग्रजी एक छोटा जोडशब्द घालते: if किंवा whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.
विनंत्या आणि आज्ञा एखाद्याला काय करायला हवं आहे, याबद्दल असतात. त्यांचा साचा सगळ्यात सोपा आहे: ask / tell + व्यक्ती + to + क्रियापद. "Please wait." → She asked me to wait.
आणि शेवटी: say आणि tell चा अर्थ जवळजवळ सारखा आहे, पण व्याकरण वेगळं. Tell ला सहसा पकडायला एक व्यक्ती लागते: tell someone. Say ला ती लागत नाही.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत अप्रत्यक्ष प्रश्न आपण „की“ ने जोडतो आणि हो / नाही प्रश्नाच्या शेवटी „का“ ठेवतो: “त्यांनी विचारलं की तुम्ही जेवलात का.” मूळ प्रश्न जवळजवळ जसाच्या तसा राहतो. इंग्रजीत „की“ आणि „का“ दोन्हींचं काम एकच शब्द करतो: if / whether, आणि त्याच्या आधी that येत नाही. प्रश्नशब्द असेल तर तोच राहतो, पण त्यानंतर इंग्रजीत आधी कर्ता आणि मग क्रियापद येतं, do / does / did शिवाय. काळही asked नंतर एक पाऊल मागे जातो (पाहा B1-12); मराठीत तो तसाच राहतो („विचारलं की तू कुठे राहतोस“).
विनंती आणि आज्ञा मराठीत „-ायला सांगितलं“, „-ू नकोस असं सांगितलं“, „विनंती केली की…“ अशा अनेक प्रकारे सांगतो. इंग्रजीत नेहमीचा साचा एकच: asked / told + व्यक्ती + to + मूळ रूप, नकारार्थी not to. that + वाक्य इथे चालत नाही.
मराठी „सांगणं“ आणि „म्हणणं“ दोन्ही इंग्रजीत say आणि tell मध्ये वाटले जातात. नियम सोपा आहे: ऐकणारी व्यक्ती क्रियापदानंतर लगेच असेल, तर tell (told me). अप्रत्यक्ष प्रश्नाच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह नसतं – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| रिसेप्शनिस्टने विचारलं की आमचं बुकिंग आहे का. | The receptionist asked if we had a reservation. | „की … का“ → if / whether; काळ मागे जातो |
| त्याने विचारलं की मी कुठे राहतो. | He asked me where I lived. | विधानाचा शब्दक्रम; काळ मागे जातो |
| तिने विचारलं की स्टेशन कुठे आहे. | She asked where the station was. | कर्ता आधी, मग was |
| तिने मला ब्रेड आणायला सांगितलं. | She asked me to pick up some bread. | विनंती → ask + व्यक्ती + to |
| डॉक्टरांनी मला दोन दिवस झोपून राहायला सांगितलं. | The doctor told me to stay in bed for two days. | आज्ञा, सूचना → tell + व्यक्ती + to |
| आईने मला अनोळखी लोकांशी बोलू नकोस असं सांगितलं. | Mum told me not to talk to strangers. | „नकोस“ → not to + मूळ रूप |
| तिने मला सांगितलं की तिला वाईट वाटतं. | She told me she was sorry. | „मला सांगितलं“ → told me |
| ती म्हणाली की तिला वाईट वाटतं. | She said she was sorry. | ऐकणारा नाही → said |
| तिने विचारलं की मला भूक लागली आहे का. | She asked if I was hungry. | पूर्णविराम, प्रश्नचिन्ह नाही – सारखंच |
थोडक्यात: अप्रत्यक्ष प्रश्नात इंग्रजीत कर्ता + क्रियापद (do / does / did शिवाय); „की … का“ म्हणजे फक्त if / whether; विनंती आणि आज्ञा asked / told + व्यक्ती + (not) to; „मला सांगितलं“ म्हणजे told me.
रचना
हो / नाही प्रश्न पुढे सांगणं – asked (+ व्यक्ती) + if / whether + विधानाचा शब्दक्रम
| प्रत्यक्ष बोलणं | अप्रत्यक्ष कथन |
|---|---|
| "Are you ready?" | She asked (me) if I was ready. |
| "Do you like jazz?" | He asked whether I liked jazz. |
| "Have you seen my keys?" | She asked if I had seen her keys. |
| "Can you drive?" | They asked if I could drive. |
प्रश्नशब्दाचे प्रश्न पुढे सांगणं – asked (+ व्यक्ती) + प्रश्नशब्द + विधानाचा शब्दक्रम
| प्रत्यक्ष बोलणं | अप्रत्यक्ष कथन |
|---|---|
| "Where do you live?" | He asked me where I lived. |
| "What time does the film start?" | She asked what time the film started. |
| "Why did you leave?" | They asked why I had left. |
| "Who is that man?" | I asked who that man was. |
| "Who called?" (कर्त्याबद्दलचा प्रश्न) | She asked who had called. |
काळ, सर्वनामं आणि वेळेचे शब्द विधानांसारखेच बदलतात B1-12. Who किंवा what स्वतःच कर्ता असेल, तर शब्दक्रम बदलत नाही A2-33.
विनंती आणि आज्ञा पुढे सांगणं – ask / tell + व्यक्ती + (not) to + मूळ रूप
| प्रत्यक्ष बोलणं | अप्रत्यक्ष कथन |
|---|---|
| "Please close the door." | She asked me to close the door. |
| "Could you help me?" | She asked me to help her. |
| "Sit down!" | The teacher told us to sit down. |
| "Don't be late." | He told me not to be late. |
say आणि tell
| क्रियापद | साचा | उदाहरण |
|---|---|---|
| say | say (that) + वाक्य | She said (that) she was tired. |
| say | say + काहीतरी + to + व्यक्ती | He said goodbye to everyone. |
| tell | tell + व्यक्ती + (that) + वाक्य | She told me (that) she was tired. |
| tell | tell + व्यक्ती + to + मूळ रूप | He told us to wait. |
| tell | ठरलेले वाक्प्रचार: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke | Tell me the truth. |
वापर
1हो / नाही प्रश्न पुढे सांगणं: if / whether
मूळ प्रश्नात प्रश्नशब्द नसेल, तर if किंवा whether वापरा. Whether थोडा जास्त औपचारिक आहे. मराठीत इथे „की … का“ येतं.
2प्रश्नशब्दाचे प्रश्न पुढे सांगणं
प्रश्नशब्द तसाच ठेवा आणि मग विधानाचा शब्दक्रम वापरा: कर्ता + क्रियापद. प्रश्न बनवण्यासाठी do, does किंवा did घालू नका (नकारार्थी didn't राहू शकतं: She asked why I didn't call.).
3विनंती पुढे सांगणं: ask + to
नम्र विनंत्या (Please…, Can you…?, Could you…?) ask + व्यक्ती + to ने पुढे सांगतात. मराठीत आपण „-ायला सांगितलं“ किंवा „विनंती केली“ म्हणतो.
4आज्ञा आणि सूचना पुढे सांगणं: tell + to
आज्ञा आणि सूचना tell + व्यक्ती + to ने पुढे सांगतात. नकारार्थी not to. मराठीत इथेही बहुतेक वेळा „सांगितलं“ येतं.
5say आणि tell
Tell नंतर लगेच व्यक्ती लागते (tell the truth सारखे ठरलेले वाक्प्रचार सोडून). Say नंतर लागत नाही; व्यक्तीचं नाव घ्यायचं असेल तर say … to + व्यक्ती. मराठी „सांगणं / म्हणणं“ दोन्हींना चालतं.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “मावशीने विचारलं की निकाल कधी लागणार आहे” → asked when was the result. मराठीत अप्रत्यक्ष प्रश्न मूळ प्रश्नासारखाच राहतो, फक्त „की“ ने जोडतो: “मावशीने विचारलं की माझा HSC चा निकाल कधी लागणार आहे.” इंग्रजीत तो क्रम जसाच्या तसा नेला, तर was किंवा is कर्त्याच्या आधी येतं – थेट प्रश्नासारखं. अप्रत्यक्ष प्रश्नात आधी कर्ता, मग क्रियापद.
2. “त्यांनी विचारलं की तुमच्याकडे पॅन कार्ड आहे का” → asked that whether. मराठीत अप्रत्यक्ष हो / नाही प्रश्नात दोन शब्द काम करतात: सुरुवातीला „की“ आणि शेवटी „का“. म्हणून इंग्रजीत that आणि whether (किंवा that if) दोन्ही येतात. इंग्रजीत हे काम एकाच शब्दाचं आहे: फक्त if किंवा whether, that नाही.
3. “सरांनी सांगितलं की मोबाइल वापरू नका” → told us that don't use. मराठीत आज्ञा आपण „की“ नंतर मूळ आज्ञेच्या शब्दांतच सांगतो: “परीक्षा हॉलमध्ये सरांनी सांगितलं की मोबाइल अजिबात वापरू नका.” इंग्रजीत told + व्यक्ती नंतर that + आज्ञा येत नाही. आज्ञा to + मूळ रूप मध्ये बदलते, आणि नकार not to.
गोंधळ करू नका
प्रत्यक्ष प्रश्न आणि अप्रत्यक्ष प्रश्न – प्रत्यक्ष प्रश्नात प्रश्नाचा शब्दक्रम आणि प्रश्नचिन्ह; अप्रत्यक्ष प्रश्नात विधानाचा शब्दक्रम आणि पूर्णविराम.
told me to आणि told me that – to + क्रियापद आज्ञा किंवा सूचना सांगतं; that + वाक्य माहिती सांगतं.
अप्रत्यक्ष प्रश्न आणि नम्र प्रश्न – दोन्हींमध्ये विधानाचा शब्दक्रम. अप्रत्यक्ष प्रश्न सांगतो की काय विचारलं गेलं; नम्र (indirect) प्रश्न म्हणजे आत्ता नम्रपणे विचारणं B1-14.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- asked उच्चारायला कठीण आहे: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US). शेवटी तीन व्यंजनं एकत्र येतात; मध्ये स्वर घालू नका. वेगवान बोलण्यात /k/ अनेकदा ऐकू येत नाही, पण लिहिताना नेहमी asked. इथे -ed वेगळा syllable नाही.
- told me to एका गटात बोलतात आणि to कमकुवत असतो: /ˈtəʊld mi tə/. „टू“ असा पूर्ण स्वर न म्हणता हलका, आखूड /tə/ म्हणा.
- not to मध्ये not वर जोर द्या: He told me NOT to go.
- अप्रत्यक्ष प्रश्नानंतर प्रश्नचिन्ह नाही, वाक्य कितीही लांब असलं तरी.
- whether आणि weather चा उच्चार सहसा सारखाच: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). सुरुवातीचा /w/ मराठी „व“ नाही: ओठ गोल करा, दात ओठाला लावू नका. /ð/ साठी जिभेचं टोक दातांमध्ये हलकं ठेवा आणि आवाज जोडा.
सुवर्णनियम
अप्रत्यक्ष प्रश्नात विधानाचा शब्दक्रम – प्रश्न बनवणारे do / does / did नाहीत आणि प्रश्नचिन्ह नाही. हो / नाही प्रश्नात फक्त if / whether (मराठी „की … का“ दोन्हींच्या जागी एकच शब्द). विनंती आणि आज्ञा: ask / tell + व्यक्ती + (not) to + क्रियापद. Tell कोणाला तरी – tell someone; say काहीतरी – say something.
सराव
A. रचना
वाक्यं पुढे सांगा. 1–5 मध्ये गरज असेल तिथे काळ एक पाऊल मागे न्या.
-
"Are you tired?" → She asked me I was tired.
-
"Where do you work?" → He asked me where .
-
"What time does the train leave?" → I asked what time the train .
-
"Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
-
"Don't open the window." → She told me the window.
-
पुढे सांगा: "Why did you leave early?" (my boss asked me)
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
योग्य पर्याय निवडा: He … me he was leaving.
-
योग्य पर्याय निवडा: She … goodbye and left.
-
योग्य पर्याय निवडा: The teacher … us to open our books.
-
योग्य पर्याय निवडा: "She told me to call the office." This is ….
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
She asked me where was the bathroom.
-
He asked me did I want a drink.
-
They said us to come early.
-
She asked who had taken her pen.
D. संदर्भात
मजकुरातल्या रिकाम्या जागा भरा. कंसात शब्द दिले असतील तर ते वापरा.
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
तुम्हाला काय विचारलं गेलं आणि काय करायला सांगितलं गेलं, ते इंग्रजीत लिहा.
-
या आठवड्यात कोणीतरी तुम्हाला विचारलेले दोन प्रश्न पुढे सांगा.
-
शिक्षक, डॉक्टर किंवा बॉसने दिलेली एक सूचना पुढे सांगा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B1-12 Reported Speech (अप्रत्यक्ष कथन): He said he was… मराठीत सोप्या भाषेत "I'll call you tomorrow." (a week later) → She said she would call me .
-
A2-33 Who Called You? की Who Did You Call? इंग्रजीत कर्ता आणि कर्म विचारणारे प्रश्न Who (live) in that house?
-
B1-11 सगळ्या काळांत Passive आणि Modal Verbs: is being done, has been done, must be done Sorry, the lift (repair) at the moment.lift (UK) = elevator (US)
-
B1-08 I Wish आणि If Only: इंग्रजीत इच्छा कशी व्यक्त करायची I wish I (have) more free time.
उत्तरे
A. रचना
- if / whether
- I worked
- left
- to be
- not to open
- My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.
B. अर्थ
- told
- said
- told
- an instruction
C. चूक शोधा
- She asked me where the bathroom was.
- He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
- They told us to come early. / They asked us to come early.
- ✓ She asked who had taken her pen.
D. संदर्भात
- if / whether
- how I got / how I get
- told
- not to use
- said
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
- My doctor told me to drink more water and not to work so late.
F. मिश्र उजळणी
- the next day / the following day / the day after
- lives
- is being repaired
- had
