Reported Questions кыргызча: кыйыр суроо, өтүнүч жана буйрук; say же tell?
Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз суроолорду кыйыр сөз менен жеткире аласыз (She asked if I was free, He asked where I lived), өтүнүчтөрдү жана буйруктарды жеткире аласыз (She asked me to wait, He told us not to touch it), ошондой эле say менен tell сөздөрүн туура тандай аласыз.
Негизги ой
Суроону жеткиргенде ал суроо болбой калат. Сиз эч нерсе сурап жаткан жоксуз – сиз кимдир бирөөгө бир суроо жөнүндө айтып жатасыз. Ошондуктан суроо белгиси түшүп калат, сөз тартиби кадимки ырастоо сүйлөмдүн тартибине кайтат: адегенде ээ, анан этиш. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Do да жок, суроо белгиси да жок.
«Ооба / жок» суроолорунда суроо сөзү жок, ошондуктан англисче кичинекей байламта сөз кошулат: if же whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.
Өтүнүчтөр жана буйруктар кимдир бирөө каалаган аракет жөнүндө. Алардын үлгүсү эң жөнөкөй: ask / tell + адам + to + этиш. "Please wait." → She asked me to wait.
Акырында, say менен tell мааниси боюнча окшош, бирок грамматикасы башка. Tell сөзүнөн кийин адатта адам келет: tell someone. Say сөзүнөн кийин адам келбейт.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча суроону көбүнчө түз сөз менен жеткиребиз: «Кайда жашайсың?» деп сурады. Мындай сүйлөмдө суроонун формасы да, «-бы» бөлүкчөсү да сакталат. Ошондуктан англисчеде да asked me where do you live сыяктуу суроо тартиби калып калуу оңой. Бирок кыргызчада кыйыр суроо да бар: каерде жашаганымды сурады, бар-жогун сурады. Бул жерде да ушундай: мындай сүйлөмдө суроо тартиби жана суроо белгиси жок, англисче кыйыр суроо дал ушундай иштейт. Өтүнүчтө кыргызча менден сурады, андан суранды деп чыгыш жөндөмөнү колдонобуз, англисче болсо ask сөзүнөн кийин адам предлогсуз келет: asked me. Буйрук кыргызча көбүнчө «Барба» деди деп түз жеткирилет; англисче тануу буйрук told me not to go болот. Акырында, кыргызча айтты said да, told да.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| «Кайда жашайсың?» деп сурады. | He asked me where I lived. | кыргызча түз суроо сакталат; англисче ырастоо тартиби, do жок |
| Ал менин кайда жашаганымды сурады. | He asked me where I lived. | Бул жерде да ушундай: кыйыр суроо, суроо белгиси жок |
| «Ачкасыңбы?» деп сурады. | She asked if I was hungry. | «-бы» суроосу → if / whether |
| Администратор орун ээлеп койгонубуз бар-жогун сурады. | The receptionist asked if we had a reservation. | «бар-жогун» ≈ if / whether |
| Ал менден күтө турушумду суранды. | She asked me to wait. | «менден» (чыгыш жөндөмө) → asked me, from жок |
| Мугалим бизге «Отургула!» деди. | The teacher told us to sit down. | буйрук → told + адам + to |
| «Кечикпе» деди. | He told me not to be late. | тануу «-ба / -бе / -па / -пе» → not to, don't эмес |
| Ал мага чарчаганын айтты. | She told me she was tired. / She said she was tired. | «айтты» = said да, told да; told + адам |
Кыскасы: кыйыр суроодо суроо тартиби жок, суроо белгиси жок; «-бы» суроосу → if / whether; өтүнүч → asked me to, буйрук → told me (not) to; «менден сурады» → asked me; адам айтылса → told me, адамсыз → said.
Түзүлүшү
Кыйыр «ооба / жок» суроолору – asked (+ адам) + if / whether + ырастоо тартиби
| Түз сөз | Кыйыр сөз |
|---|---|
| "Are you ready?" | She asked (me) if I was ready. |
| "Do you like jazz?" | He asked whether I liked jazz. |
| "Have you seen my keys?" | She asked if I had seen her keys. |
| "Can you drive?" | They asked if I could drive. |
Суроо сөзү бар кыйыр суроолор – asked (+ адам) + суроо сөзү + ырастоо тартиби
| Түз сөз | Кыйыр сөз |
|---|---|
| "Where do you live?" | He asked me where I lived. |
| "What time does the film start?" | She asked what time the film started. |
| "Why did you leave?" | They asked why I had left. |
| "Who is that man?" | I asked who that man was. |
| "Who called?" (ээ жөнүндө суроо) | She asked who had called. |
Чактын, ат атоочтордун жана убакыт сөздөрүнүн өзгөрүшү билдирүүлөрдөгүдөй эле B1-12. Who же what ээ болсо, сөз тартиби өзгөрбөйт A2-33.
Кыйыр өтүнүчтөр жана буйруктар – ask / tell + адам + (not) to + этиштин негизги формасы
| Түз сөз | Кыйыр сөз |
|---|---|
| "Please close the door." | She asked me to close the door. |
| "Could you help me?" | She asked me to help her. |
| "Sit down!" | The teacher told us to sit down. |
| "Don't be late." | He told me not to be late. |
say жана tell
| Этиш | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| say | say (that) + сүйлөм | She said (that) she was tired. |
| say | say + бир нерсе + to + адам | He said goodbye to everyone. |
| tell | tell + адам + (that) + сүйлөм | She told me (that) she was tired. |
| tell | tell + адам + to do | He told us to wait. |
| tell | туруктуу тизмектер: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke | Tell me the truth. |
Колдонулушу
1«Ооба / жок» суроолорун if / whether менен жеткирүү
Баштапкы суроодо суроо сөзү жок болсо, if же whether колдонуңуз. Whether бир аз расмийрээк. Кыргызча бул жерде көбүнчө «бар-жогун», «-бы, жокпу» же «… -бы деп сурады» дейбиз.
2Суроо сөзү бар суроолорду жеткирүү
Суроо сөзүн сактаңыз, андан кийин ырастоо тартибин колдонуңуз: ээ + этиш. Суроо түзүү үчүн do, does, did кошпоңуз (тануу didn't калышы мүмкүн: She asked why I didn't call.).
3Өтүнүчтөрдү ask + to менен жеткирүү
Сылык өтүнүчтөр (Please…, Can you…?, Could you…?) ask + адам + to менен жеткирилет. Кыргызча бул жерде «менден сурады / суранды» дейбиз, бирок англисче asked me, from жок.
4Буйруктарды жана көрсөтмөлөрдү tell + to менен жеткирүү
Буйруктар жана көрсөтмөлөр tell + адам + to менен жеткирилет. Тануу формасы – not to. Кыргызча бул жерде көбүнчө буйрукту түз эле кайталайбыз: «… жат деди», «… тийбегиле деди».
5say жана tell
Tell сөзүнөн кийин дароо адам келиши керек (tell the truth сыяктуу туруктуу тизмектерден башка учурда). Say сөзүнөн кийин адам келбейт; адамды айткыңыз келсе, say … to + адам колдонуңуз. Кыргызча экөө тең көбүнчө «айтты» же «деди».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Кайда барасың?» деп сурады → суроо тартиби калат. Кыргызча суроону көбүнчө түз сөз менен, болгондой эле жеткиребиз: «Кассир саат канчада Жалал-Абадга кеткиңиз келет деп сурады». Ошондуктан англисчеде да суроо сөзүнөн кийин did I, were we сыяктуу суроо тартиби калып калат. Кыйыр суроодо суроо сөзү + ээ + этиш колдонуңуз, do / did кошпоңуз.
2. «-бы деп сурады» → if жок. Кыргызча «ооба / жок» суроосу «-бы» бөлүкчөсү менен түзүлөт жана «деп сурады» менен ошол бойдон жеткирилет: «Чоң энем жатаканада жакшы тамактанып жүрөсүңбү деп сурады». Англисче кыйыр суроодо бөлүкчө жок, анын ордуна if же whether керек, андан кийин ырастоо тартиби жана backshift.
3. «Жебе» деди → told me don't. Кыргызча тануу буйрукту түз эле кайталайбыз: «Апам „Боорсокту азыр жебе, ал конокторго“ деди». Аны сөзмө-сөз которсок, told me сөзүнөн кийин don't келип калат. Англисче кыйыр буйрукта told + адам + not to + этиш колдонуңуз.
4. «Менден сурады» → asked from me. Кыргызча «сурады», «суранды» чыгыш жөндөмө менен келет: «менден сурады», «кошунамдан сурандым». Аны сөзмө-сөз которсок, from пайда болот. Англисче ask сөзүнөн кийин адам предлогсуз келет: asked me, asked my neighbour.
Чаташтырбаңыз
Түз суроо жана кыйыр суроо – Түз суроодо суроо тартиби жана суроо белгиси бар; кыйыр суроодо ырастоо тартиби жана чекит.
told me to жана told me that – to + этиш буйрукту жеткирет; that + сүйлөм маалыматты жеткирет.
Кыйыр суроо жана сылык суроо (indirect question) – Экөөндө тең ырастоо тартиби. Кыйыр суроо кимдир бирөөнүн эмне сураганын жеткирет; сылык суроо азыр сылык суроонун жолу B1-14.
Жазылышы жана айтылышы
- asked айтууга кыйын: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US). Аягындагы үч үнсүздүн ортосуна үндүү кошпоңуз («аскыт» эмес). Тез сүйлөгөндө /k/ көп учурда түшүп калат, бирок дайыма asked деп жазыңыз.
- told me to бир топ катары айтылат, to алсыз: /ˈtəʊld mi tə/. To сөзүн «ту» деп толук айтпаңыз.
- not to тизмегинде басым not сөзүнө түшөт: He told me NOT to go.
- Кыйыр суроодон кийин суроо белгиси коюлбайт, суроо узун болсо да.
- whether жана weather адатта бирдей айтылат: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). /ð/ тыбышында тилдин учу тиштердин ортосунда турат; аны «з» же «д» деп айтпаңыз.
Алтын эреже
Кыйыр суроолордо ырастоо тартиби колдонулат – суроо түзүүчү do / does / did жок, суроо белгиси жок; «ооба / жок» суроолору үчүн if / whether. Өтүнүчтөр жана буйруктар: ask / tell + адам + (not) to + этиш. Сиз кимдир бирөөгө tell кыласыз; бир нерсени say кыласыз. Эсиңизде болсун: кыргызча «… деп сурады» суроону өзгөртпөйт, англисче кыйыр суроо өзгөртөт.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
1–5-тапшырмаларда backshift колдонуңуз.
-
"Are you tired?" → She asked me I was tired.
-
"Where do you work?" → He asked me where .
-
"What time does the train leave?" → I asked what time the train .
-
"Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
-
"Don't open the window." → She told me the window.
-
Жеткириңиз: "Why did you leave early?" (жетекчиңиз сизден сурады)
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: He … me he was leaving.
-
Туура жоопту тандаңыз: She … goodbye and left.
-
Туура жоопту тандаңыз: The teacher … us to open our books.
-
Туура жоопту тандаңыз: "She told me to call the office." This is ….
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
She asked me where was the bathroom.
-
He asked me did I want a drink.
-
They said us to come early.
-
She asked who had taken her pen.
D. Текстте
Текстти толуктаңыз. Кашаада сөздөр берилсе, аларды колдонуңуз.
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Ушул жумада сизге берилген эки суроону жеткириңиз.
-
Мугалимдин, дарыгердин же жетекчиңиздин бир көрсөтмөсүн жеткириңиз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-12 Reported Speech кыргызча: кыйыр сөз, «… деди» англисче кантип айтылат? "I'll call you tomorrow." (бир жумадан кийин) → She said she would call me .
-
A2-33 Who called you? же Who did you call? Ээге жана толуктоочко суроо кыргызча Who (live) in that house?
-
B1-11 Бардык чактардагы туюк мамиле (passive) кыргызча: is being done, has been done, must be done Sorry, the lift (repair) at the moment.lift (UK) = elevator (US)
-
B1-08 I Wish жана If Only кыргызча: «-са экен» англисче кантип айтылат? I wish I (have) more free time.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- if / whether
- I worked
- left
- to be
- not to open
- My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.
B. Мааниси
- told
- said
- told
- an instruction
C. Катаны табыңыз
- She asked me where the bathroom was.
- He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
- They told us to come early. / They asked us to come early.
- ✓ She asked who had taken her pen.
D. Текстте
- if / whether
- how I got / how I get
- told
- not to use
- said
E. Сиздин кезегиңиз
- My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
- My doctor told me to drink more water and not to work so late.
F. Аралаш кайталоо
- the next day / the following day / the day after
- lives
- is being repaired
- had
