SlowingoГрамматика
B1 14 / 39

Reported Questions кыргызча: кыйыр суроо, өтүнүч жана буйрук; say же tell?

Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз суроолорду кыйыр сөз менен жеткире аласыз (She asked if I was free, He asked where I lived), өтүнүчтөрдү жана буйруктарды жеткире аласыз (She asked me to wait, He told us not to touch it), ошондой эле say менен tell сөздөрүн туура тандай аласыз.

Негизги ой

Суроону жеткиргенде ал суроо болбой калат. Сиз эч нерсе сурап жаткан жоксуз – сиз кимдир бирөөгө бир суроо жөнүндө айтып жатасыз. Ошондуктан суроо белгиси түшүп калат, сөз тартиби кадимки ырастоо сүйлөмдүн тартибине кайтат: адегенде ээ, анан этиш. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Do да жок, суроо белгиси да жок.

«Ооба / жок» суроолорунда суроо сөзү жок, ошондуктан англисче кичинекей байламта сөз кошулат: if же whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.

Өтүнүчтөр жана буйруктар кимдир бирөө каалаган аракет жөнүндө. Алардын үлгүсү эң жөнөкөй: ask / tell + адам + to + этиш. "Please wait." → She asked me to wait.

Акырында, say менен tell мааниси боюнча окшош, бирок грамматикасы башка. Tell сөзүнөн кийин адатта адам келет: tell someone. Say сөзүнөн кийин адам келбейт.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча суроону көбүнчө түз сөз менен жеткиребиз: «Кайда жашайсың?» деп сурады. Мындай сүйлөмдө суроонун формасы да, «-бы» бөлүкчөсү да сакталат. Ошондуктан англисчеде да asked me where do you live сыяктуу суроо тартиби калып калуу оңой. Бирок кыргызчада кыйыр суроо да бар: каерде жашаганымды сурады, бар-жогун сурады. Бул жерде да ушундай: мындай сүйлөмдө суроо тартиби жана суроо белгиси жок, англисче кыйыр суроо дал ушундай иштейт. Өтүнүчтө кыргызча менден сурады, андан суранды деп чыгыш жөндөмөнү колдонобуз, англисче болсо ask сөзүнөн кийин адам предлогсуз келет: asked me. Буйрук кыргызча көбүнчө «Барба» деди деп түз жеткирилет; англисче тануу буйрук told me not to go болот. Акырында, кыргызча айтты said да, told да.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
«Кайда жашайсың?» деп сурады.He asked me where I lived.кыргызча түз суроо сакталат; англисче ырастоо тартиби, do жок
Ал менин кайда жашаганымды сурады.He asked me where I lived.Бул жерде да ушундай: кыйыр суроо, суроо белгиси жок
«Ачкасыңбы?» деп сурады.She asked if I was hungry.«-бы» суроосу → if / whether
Администратор орун ээлеп койгонубуз бар-жогун сурады.The receptionist asked if we had a reservation.«бар-жогун» ≈ if / whether
Ал менден күтө турушумду суранды.She asked me to wait.«менден» (чыгыш жөндөмө) → asked me, from жок
Мугалим бизге «Отургула!» деди.The teacher told us to sit down.буйрук → told + адам + to
«Кечикпе» деди.He told me not to be late.тануу «-ба / -бе / -па / -пе» → not to, don't эмес
Ал мага чарчаганын айтты.She told me she was tired. / She said she was tired.«айтты» = said да, told да; told + адам

Кыскасы: кыйыр суроодо суроо тартиби жок, суроо белгиси жок; «-бы» суроосу → if / whether; өтүнүч → asked me to, буйрук → told me (not) to; «менден сурады» → asked me; адам айтылса → told me, адамсыз → said.

Түзүлүшү

Кыйыр «ооба / жок» суроолору – asked (+ адам) + if / whether + ырастоо тартиби

Түз сөзКыйыр сөз
"Are you ready?"She asked (me) if I was ready.
"Do you like jazz?"He asked whether I liked jazz.
"Have you seen my keys?"She asked if I had seen her keys.
"Can you drive?"They asked if I could drive.

Суроо сөзү бар кыйыр суроолор – asked (+ адам) + суроо сөзү + ырастоо тартиби

Түз сөзКыйыр сөз
"Where do you live?"He asked me where I lived.
"What time does the film start?"She asked what time the film started.
"Why did you leave?"They asked why I had left.
"Who is that man?"I asked who that man was.
"Who called?" (ээ жөнүндө суроо)She asked who had called.

Чактын, ат атоочтордун жана убакыт сөздөрүнүн өзгөрүшү билдирүүлөрдөгүдөй эле B1-12. Who же what ээ болсо, сөз тартиби өзгөрбөйт A2-33.

Кыйыр өтүнүчтөр жана буйруктар – ask / tell + адам + (not) to + этиштин негизги формасы

Түз сөзКыйыр сөз
"Please close the door."She asked me to close the door.
"Could you help me?"She asked me to help her.
"Sit down!"The teacher told us to sit down.
"Don't be late."He told me not to be late.

say жана tell

ЭтишҮлгүМисал
saysay (that) + сүйлөмShe said (that) she was tired.
saysay + бир нерсе + to + адамHe said goodbye to everyone.
telltell + адам + (that) + сүйлөмShe told me (that) she was tired.
telltell + адам + to doHe told us to wait.
tellтуруктуу тизмектер: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a jokeTell me the truth.

Колдонулушу

1«Ооба / жок» суроолорун if / whether менен жеткирүү

Баштапкы суроодо суроо сөзү жок болсо, if же whether колдонуңуз. Whether бир аз расмийрээк. Кыргызча бул жерде көбүнчө «бар-жогун», «-бы, жокпу» же «… -бы деп сурады» дейбиз.

The receptionist asked if we had a reservation.
Администратор алдын ала орун ээлеп койгонубуз бар-жогун сурады.
«Орун ээлеп койгонсуңарбы?» → if we had
My dad asked whether I needed any money.
Атам акча керек-кереги жогун сурады.
«Акча керекпи?» → whether I needed
She wanted to know if the shop was open on Sundays.
Ал дүкөн жекшембиде иштейби, жокпу, билгиси келди.
wanted to know + if
He asked me if I could lend him my charger.
Ал менден кубаттагычыңды убактылуу берип тура аласыңбы деп сурады.
кыргызча «менден»; англисче asked me if

2Суроо сөзү бар суроолорду жеткирүү

Суроо сөзүн сактаңыз, андан кийин ырастоо тартибин колдонуңуз: ээ + этиш. Суроо түзүү үчүн do, does, did кошпоңуз (тануу didn't калышы мүмкүн: She asked why I didn't call.).

The officer asked me where I was going.
Полиция кызматкери менден кайда баратканымды сурады.
ээ + этиш: I was going
My friend asked what I had done at the weekend.
Досум дем алышта эмне кылганымды сурады.
«Дем алышта эмне кылдың?» → what I had done
She asked how much the tickets cost.
Ал билеттер канча турарын сурады.
does жок: the tickets cost
They wanted to know why the train was late.
Алар поезд эмне үчүн кечигип жатканын билгиси келди.
ээ (the train) этиштин алдында

3Өтүнүчтөрдү ask + to менен жеткирүү

Сылык өтүнүчтөр (Please…, Can you…?, Could you…?) ask + адам + to менен жеткирилет. Кыргызча бул жерде «менден сурады / суранды» дейбиз, бирок англисче asked me, from жок.

She asked me to pick up some bread.
Ал менден нан ала келишимди суранды.
«Нан ала келип коёсуңбу?» → asked me to
The waiter asked us to wait at the bar.
Официант бизден бар столунун жанында күтө турушубузду суранды.
I asked him to turn the music down.
Мен андан музыканын үнүн акырындатышын сурандым.
«андан» → asked him
They asked us not to park in front of the gate.
Алар бизден дарбазанын алдына машина койбошубузду суранышты.
тануу: not to

4Буйруктарды жана көрсөтмөлөрдү tell + to менен жеткирүү

Буйруктар жана көрсөтмөлөр tell + адам + to менен жеткирилет. Тануу формасы – not to. Кыргызча бул жерде көбүнчө буйрукту түз эле кайталайбыз: «… жат деди», «… тийбегиле деди».

The doctor told me to stay in bed for two days.
Дарыгер мага эки күн төшөктө жат деди.
«…жат» деген буйрук → told me to stay
My boss told us to finish the report by Friday.
Жетекчибиз бизге баяндаманы жумага чейин бүтүрүүнү тапшырды.
The guide told everyone not to touch the paintings.
Гид баарына сүрөттөргө колуңарды тийгизбегиле деди.
«-бегиле» → not to touch
Mum told me not to talk to strangers.
Апам мага бейтааныш адамдар менен сүйлөшпө деди.
«сүйлөшпө» → not to talk; don't эмес

5say жана tell

Tell сөзүнөн кийин дароо адам келиши керек (tell the truth сыяктуу туруктуу тизмектерден башка учурда). Say сөзүнөн кийин адам келбейт; адамды айткыңыз келсе, say … to + адам колдонуңуз. Кыргызча экөө тең көбүнчө «айтты» же «деди».

She said she was sorry.
Ал өкүнгөнүн айтты.
адам айтылган жок → said
She told me she was sorry.
Ал мага өкүнгөнүн айтты.
адам бар (мага) → told me
He said goodbye to his colleagues and left.
Ал кесиптештери менен коштошуп, чыгып кетти.
кыргызча «менен коштошту»; англисче said goodbye to
Can you tell me the time?
Саат канча болгонун айтып коё аласызбы?
tell + адам (me)
Don't tell anyone, OK?
Эч кимге айтпа, макулбу?
tell + адам (anyone)

Көп кездешкен каталар

❌She asked me where did I live.
✅She asked me where I lived.
Ырастоо тартиби; did жок.
❌He asked me what time was it.
✅He asked me what time it was.
Кыйыр суроодо ээ этиштин алдында турат.
❌They asked me do I like pizza.
✅They asked me if I liked pizza.
«Ооба / жок» суроосу → if / whether.
❌She asked if I was hungry?
✅She asked if I was hungry.
Кыйыр суроо – ырастоо сүйлөм: аягында чекит.
❌He said me to wait.
✅He told me to wait.
say сөзүнөн кийин дароо адам келбейт.
❌She told that she was busy.
✅She said that she was busy.
tell + сүйлөм үчүн адам керек (же: She told me that she was busy).
❌He told me don't go.
✅He told me not to go.
Тануу буйрук → not to.
❌She asked me that I close the window.
✅She asked me to close the window.
Өтүнүч → ask + адам + to.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Кайда барасың?» деп сурады → суроо тартиби калат. Кыргызча суроону көбүнчө түз сөз менен, болгондой эле жеткиребиз: «Кассир саат канчада Жалал-Абадга кеткиңиз келет деп сурады». Ошондуктан англисчеде да суроо сөзүнөн кийин did I, were we сыяктуу суроо тартиби калып калат. Кыйыр суроодо суроо сөзү + ээ + этиш колдонуңуз, do / did кошпоңуз.

❌The woman selling tickets at the bus station in Osh asked me what time did I want to leave for Jalal-Abad.
✅The woman selling tickets at the bus station in Osh asked me what time I wanted to leave for Jalal-Abad.
❌At the entrance to the national park near Karakol the ranger asked us where were we planning to camp that night.
✅At the entrance to the national park near Karakol the ranger asked us where we were planning to camp that night.

2. «-бы деп сурады» → if жок. Кыргызча «ооба / жок» суроосу «-бы» бөлүкчөсү менен түзүлөт жана «деп сурады» менен ошол бойдон жеткирилет: «Чоң энем жатаканада жакшы тамактанып жүрөсүңбү деп сурады». Англисче кыйыр суроодо бөлүкчө жок, анын ордуна if же whether керек, андан кийин ырастоо тартиби жана backshift.

❌When my grandmother phoned from Naryn on Sunday, she asked me have I been eating properly in the dormitory.
✅When my grandmother phoned from Naryn on Sunday, she asked me if I had been eating properly in the dormitory. же When my grandmother phoned from Naryn on Sunday, she asked me whether I had been eating properly in the dormitory.
❌At the start of the IELTS speaking test the examiner wanted to know do I live in Bishkek or in one of the villages near the city.
✅At the start of the IELTS speaking test the examiner wanted to know if I lived in Bishkek or in one of the villages near the city. же At the start of the IELTS speaking test the examiner wanted to know whether I lived in Bishkek or in one of the villages near the city.

3. «Жебе» деди → told me don't. Кыргызча тануу буйрукту түз эле кайталайбыз: «Апам „Боорсокту азыр жебе, ал конокторго“ деди». Аны сөзмө-сөз которсок, told me сөзүнөн кийин don't келип калат. Англисче кыйыр буйрукта told + адам + not to + этиш колдонуңуз.

❌My mother told me don't eat the boorsok yet, because they were for the guests.
✅My mother told me not to eat the boorsok yet, because they were for the guests.
❌Before the school trip to Ala-Archa our teacher told us don't go near the river without an adult, because the water was very fast.
✅Before the school trip to Ala-Archa our teacher told us not to go near the river without an adult, because the water was very fast.

4. «Менден сурады» → asked from me. Кыргызча «сурады», «суранды» чыгыш жөндөмө менен келет: «менден сурады», «кошунамдан сурандым». Аны сөзмө-сөз которсок, from пайда болот. Англисче ask сөзүнөн кийин адам предлогсуз келет: asked me, asked my neighbour.

❌At the Osh Bazaar a tourist from Germany asked from me where she could buy good dried apricots and walnuts to take home.
✅At the Osh Bazaar a tourist from Germany asked me where she could buy good dried apricots and walnuts to take home.
❌Before my holiday in Cholpon-Ata I asked from my neighbour to water my plants and feed the cat every evening.
✅Before my holiday in Cholpon-Ata I asked my neighbour to water my plants and feed the cat every evening.

Чаташтырбаңыз

Түз суроо жана кыйыр суроо – Түз суроодо суроо тартиби жана суроо белгиси бар; кыйыр суроодо ырастоо тартиби жана чекит.

"Where is the station?" she asked.
«Вокзал кайда?» деп сурады ал.
түз суроо
She asked where the station was.
Ал вокзал кайда экенин сурады.
кыйыр суроо: «кайда экенин»

told me to жана told me that – to + этиш буйрукту жеткирет; that + сүйлөм маалыматты жеткирет.

She told me to call the office.
Ал мага кеңсеге чал деди.
тапшырма
She told me that she had called the office.
Ал мага кеңсеге чалганын айтты.
маалымат

Кыйыр суроо жана сылык суроо (indirect question) – Экөөндө тең ырастоо тартиби. Кыйыр суроо кимдир бирөөнүн эмне сураганын жеткирет; сылык суроо азыр сылык суроонун жолу B1-14.

He asked me where the bank was.
Ал менден банк кайда экенин сурады.
жеткирүү
Could you tell me where the bank is?
Банк кайда экенин айтып бере аласызбы?
азыр сылык суроо: B1-14 караңыз

Жазылышы жана айтылышы

  • asked айтууга кыйын: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US). Аягындагы үч үнсүздүн ортосуна үндүү кошпоңуз («аскыт» эмес). Тез сүйлөгөндө /k/ көп учурда түшүп калат, бирок дайыма asked деп жазыңыз.
  • told me to бир топ катары айтылат, to алсыз: /ˈtəʊld mi tə/. To сөзүн «ту» деп толук айтпаңыз.
  • not to тизмегинде басым not сөзүнө түшөт: He told me NOT to go.
  • Кыйыр суроодон кийин суроо белгиси коюлбайт, суроо узун болсо да.
  • whether жана weather адатта бирдей айтылат: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). /ð/ тыбышында тилдин учу тиштердин ортосунда турат; аны «з» же «д» деп айтпаңыз.

Алтын эреже

Кыйыр суроолордо ырастоо тартиби колдонулат – суроо түзүүчү do / does / did жок, суроо белгиси жок; «ооба / жок» суроолору үчүн if / whether. Өтүнүчтөр жана буйруктар: ask / tell + адам + (not) to + этиш. Сиз кимдир бирөөгө tell кыласыз; бир нерсени say кыласыз. Эсиңизде болсун: кыргызча «… деп сурады» суроону өзгөртпөйт, англисче кыйыр суроо өзгөртөт.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

1–5-тапшырмаларда backshift колдонуңуз.

  1. "Are you tired?" → She asked me I was tired.
  2. "Where do you work?" → He asked me where .
  3. "What time does the train leave?" → I asked what time the train .
  4. "Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
  5. "Don't open the window." → She told me the window.
  6. Жеткириңиз: "Why did you leave early?" (жетекчиңиз сизден сурады)

B. Мааниси

Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: He … me he was leaving.
  2. Туура жоопту тандаңыз: She … goodbye and left.
  3. Туура жоопту тандаңыз: The teacher … us to open our books.
  4. Туура жоопту тандаңыз: "She told me to call the office." This is ….

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. She asked me where was the bathroom.
  2. He asked me did I want a drink.
  3. They said us to come early.
  4. She asked who had taken her pen.

D. Текстте

Текстти толуктаңыз. Кашаада сөздөр берилсе, аларды колдонуңуз.

First day at work
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!

E. Сиздин кезегиңиз

Англисче жазыңыз.

  1. Ушул жумада сизге берилген эки суроону жеткириңиз.
  2. Мугалимдин, дарыгердин же жетекчиңиздин бир көрсөтмөсүн жеткириңиз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. B1-12 Reported Speech кыргызча: кыйыр сөз, «… деди» англисче кантип айтылат?
    "I'll call you tomorrow." (бир жумадан кийин) → She said she would call me .
  2. A2-33 Who called you? же Who did you call? Ээге жана толуктоочко суроо кыргызча
    Who (live) in that house?
  3. B1-11 Бардык чактардагы туюк мамиле (passive) кыргызча: is being done, has been done, must be done
    Sorry, the lift (repair) at the moment.
  4. B1-08 I Wish жана If Only кыргызча: «-са экен» англисче кантип айтылат?
    I wish I (have) more free time.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. if / whether
  2. I worked
  3. left
  4. to be
  5. not to open
  6. My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.

B. Мааниси

  1. told
  2. said
  3. told
  4. an instruction

C. Катаны табыңыз

  1. She asked me where the bathroom was.
  2. He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
  3. They told us to come early. / They asked us to come early.
  4. ✓ She asked who had taken her pen.

D. Текстте

  1. if / whether
  2. how I got / how I get
  3. told
  4. not to use
  5. said

E. Сиздин кезегиңиз

  1. My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
  2. My doctor told me to drink more water and not to work so late.

F. Аралаш кайталоо

  1. the next day / the following day / the day after
  2. lives
  3. is being repaired
  4. had
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play