Slowingoგრამატიკა
B1 14 / 39

Reported Questions ქართულად: asked if, asked where, told me to – say თუ tell?

Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ გადმოსცეთ კითხვები (She asked if I was free, He asked where I lived), თხოვნები და ბრძანებები (She asked me to wait, He told us not to touch it) და სწორად აირჩიოთ say ან tell.

მთავარი იდეა

როცა კითხვას გადმოსცემთ, ის კითხვა აღარ არის. თქვენ ახლა არაფერს კითხულობთ – ვიღაცას უყვებით, რა იკითხეს. ამიტომ კითხვის ნიშანი ქრება, სიტყვათა რიგი კი ჩვეულებრივ, თხრობით რიგს უბრუნდება: ჯერ ქვემდებარე, მერე ზმნა. "Where do you live?" → He asked me where I lived. არც do, არც კითხვის ნიშანი.

დიახ/არა კითხვაში კითხვითი სიტყვა არ არის, ამიტომ ინგლისური პატარა დამაკავშირებელ სიტყვას ამატებს: if ან whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.

თხოვნა და ბრძანება მოქმედებას ეხება, რომელიც ვინმეს უნდა. მათ ყველაზე მარტივი სქემა აქვთ: ask / tell + ადამიანი + to + ზმნა. "Please wait." → She asked me to wait.

და ბოლოს, say და tell მნიშვნელობით ახლოსაა, მაგრამ გრამატიკა განსხვავებული აქვთ. Tell-ს ჩვეულებრივ ადამიანი სჭირდება: tell someone. Say-ს – არა.

ქართული და ინგლისური

ქართულ კითხვაში კითხვითი სიტყვის შემდეგ პირდაპირ ზმნა დგას – და ეს რიგი ირიბ კითხვაშიც არ იცვლება: „სად არის სადგური?“ → „მკითხა, სად იყო სადგური“. ამიტომ ქართველები ინგლისურშიც კითხვით რიგს ტოვებენ: asked where was the station. ინგლისურ ირიბ კითხვაში კი რიგი თხრობითია: asked where the station was.

დიახ/არა კითხვას ქართულად „თუ არა“ ან „ხომ არ“ გადმოსცემს: „მკითხა, მშიოდა თუ არა“. ინგლისურში ამ როლს if / whether ასრულებს, და ის კითხვის დასაწყისში დგას. თხოვნასა და ბრძანებაში ქართულს ინფინიტივი არ აქვს: „მთხოვა, რომ დამეცადა“. ინგლისურში რომ-ის მსგავსი წინადადება აქ არ გამოდგება: asked me to wait. სამაგიეროდ, say და tell ქართულსაც აქვს: „თქვა“ (ადამიანის გარეშე) და „მითხრა / უთხრა“ (ადამიანით) – აქ ერთნაირია, მხოლოდ ინგლისურში ადამიანი ცალკე სიტყვაა: told me, არა said me.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
მკითხა, სად ვცხოვრობდი.He asked me where I lived.ქართულად კითხვითი სიტყვა + ზმნა; ინგლისურში wh- სიტყვა + ქვემდებარე + ზმნა, do-ს გარეშე
იკითხა, რა ღირდა ბილეთები.She asked how much the tickets cost.ქართულად ზმნა პირდაპირ კითხვით სიტყვას მოსდევს; ინგლისურში ჯერ the tickets
მკითხა, მშიოდა თუ არა.She asked if I was hungry.„თუ არა“ ბოლოშია; ინგლისურში if / whether დასაწყისში
მთხოვა, რომ დამეცადა.She asked me to wait.„რომ“ + ზმნა → ask + ადამიანი + to
მითხრა, ხელი არ მეხლო.He told me not to touch it.უარყოფა → not to, არა don't
თქვა, რომ წუხდა. / მითხრა, რომ წუხდა.She said she was sorry. / She told me she was sorry.აქ ერთნაირია: „თქვა“ = said, „მითხრა“ = told me

მოკლედ: ირიბ კითხვაში თხრობითი რიგი (ქვემდებარე + ზმნა), „თუ არა“ = if / whether, „მთხოვა, რომ…“ = asked me to, „მითხრა“ = told me.

ფორმა

დიახ/არა კითხვები – asked (+ ადამიანი) + if / whether + თხრობითი რიგი

პირდაპირიირიბი
"Are you ready?"She asked (me) if I was ready.
"Do you like jazz?"He asked whether I liked jazz.
"Have you seen my keys?"She asked if I had seen her keys.
"Can you drive?"They asked if I could drive.

კითხვითი სიტყვით დაწყებული კითხვები – asked (+ ადამიანი) + wh- სიტყვა + თხრობითი რიგი

პირდაპირიირიბი
"Where do you live?"He asked me where I lived.
"What time does the film start?"She asked what time the film started.
"Why did you leave?"They asked why I had left.
"Who is that man?"I asked who that man was.
"Who called?" (ქვემდებარის კითხვა)She asked who had called.

დროის, ნაცვალსახელებისა და დროის სიტყვების ცვლილება იგივეა, რაც თხრობით წინადადებებში B1-12. როცა who ან what ქვემდებარეა, რიგი არ იცვლება A2-33.

თხოვნები და ბრძანებები – ask / tell + ადამიანი + (not) to + საწყისი ფორმა

პირდაპირიირიბი
"Please close the door."She asked me to close the door.
"Could you help me?"She asked me to help her.
"Sit down!"The teacher told us to sit down.
"Don't be late."He told me not to be late.

say თუ tell

ზმნასქემამაგალითი
saysay (that) + წინადადებაShe said (that) she was tired.
saysay + რაღაც + to + ადამიანიHe said goodbye to everyone.
telltell + ადამიანი + (that) + წინადადებაShe told me (that) she was tired.
telltell + ადამიანი + to + ზმნაHe told us to wait.
tellმყარი გამოთქმები: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a jokeTell me the truth.

გამოყენება

1დიახ/არა კითხვები if / whether-ით

If ან whether გამოიყენეთ, როცა პირდაპირ კითხვაში კითხვითი სიტყვა არ არის. Whether ცოტა უფრო ოფიციალურია. ქართული „თუ არა“ / „ხომ არ“ აქ if / whether-ად იქცევა.

The receptionist asked if we had a reservation.
ადმინისტრატორმა გვკითხა, ნომერი დაჯავშნილი გვქონდა თუ არა.
"Do you have a reservation?" „თუ არა“ → if
My dad asked whether I needed any money.
მამამ მკითხა, ფული ხომ არ მჭირდებოდა.
"Do you need any money?"
She wanted to know if the shop was open on Sundays.
უნდოდა გაეგო, მაღაზია კვირაობით ღია იყო თუ არა.
He asked me if I could lend him my charger.
მკითხა, დამტენს ხომ ვერ ვათხოვებდი.
"Can you lend me your charger?"

2კითხვითი სიტყვით დაწყებული კითხვები

კითხვითი სიტყვა დატოვეთ, შემდეგ კი თხრობითი რიგი: ქვემდებარე + ზმნა. კითხვის შესაქმნელად do, does, did არ დაამატოთ (უარყოფითი didn't შეიძლება დარჩეს: She asked why I didn't call.). ქართული რიგი „სად მიდიოდი“ აქ არ გამოდგება.

The officer asked me where I was going.
პოლიციელმა მკითხა, სად მივდიოდი.
"Where are you going?" ირიბად: I was going, არა was I going
My friend asked what I had done at the weekend.
მეგობარმა მკითხა, შაბათ-კვირას რა გავაკეთე.
"What did you do at the weekend?" did ქრება
She asked how much the tickets cost.
იკითხა, ბილეთები რა ღირდა.
cost აქ წარსულია: cost – cost – cost
They wanted to know why the train was late.
უნდოდათ გაეგოთ, მატარებელი რატომ აგვიანებდა.

3თხოვნები: ask + to

თავაზიან თხოვნას (Please…, Can you…?, Could you…?) ask + ადამიანი + to-თი გადმოსცემთ. ქართულად „მთხოვა, (რომ)…“, ინგლისურში რომ-ის მსგავსი წინადადება არ არის.

She asked me to pick up some bread.
მთხოვა, პური წამომეღო.
"Can you pick up some bread?"
The waiter asked us to wait at the bar.
ოფიციანტმა გვთხოვა, ბართან დაგვეცადა.
I asked him to turn the music down.
ვთხოვე, მუსიკისთვის ხმა დაეწია.
They asked us not to park in front of the gate.
გვთხოვეს, ჭიშკართან მანქანა არ გაგვეჩერებინა.
უარყოფა: not to

4ბრძანებები და მითითებები: tell + to

ბრძანებასა და მითითებას tell + ადამიანი + to-თი გადმოსცემთ. უარყოფითი ფორმაა not to.

The doctor told me to stay in bed for two days.
ექიმმა მითხრა, ორი დღე ლოგინში მეწოლა.
My boss told us to finish the report by Friday.
უფროსმა გვითხრა, ანგარიში პარასკევამდე დაგვემთავრებინა.
The guide told everyone not to touch the paintings.
გიდმა ყველას უთხრა, ნახატებისთვის ხელი არ ეხლოთ.
not to touch, არა don't touch
Mum told me not to talk to strangers.
დედამ მითხრა, უცნობებს არ გამოვლაპარაკებოდი.
Mum (UK) = Mom (US)

5say თუ tell

Tell-ს შემდეგ პირდაპირ ადამიანი დგას (გარდა მყარი გამოთქმებისა, როგორიცაა tell the truth). Say-ს შემდეგ – არა; თუ ადამიანის ხსენება გინდათ, თქვით say … to + ადამიანი. ქართულადაც ასეა: „თქვა“ და „მითხრა“.

She said she was sorry.
თქვა, რომ წუხდა.
ადამიანი არ ჩანს → said
She told me she was sorry.
მითხრა, რომ წუხდა.
„მითხრა“ → told me
He said goodbye to his colleagues and left.
კოლეგებს დაემშვიდობა და წავიდა.
say + რაღაც + to + ადამიანი
Can you tell me the time?
ხომ ვერ მეტყვით, რომელი საათია?
Don't tell anyone, OK?
არავის არ უთხრა, კარგი?
ქართულად ორმაგი უარყოფა; ინგლისურში don't + anyone

ხშირი შეცდომები

❌She asked me where did I live.
✅She asked me where I lived.
თხრობითი რიგი; did არ არის.
❌He asked me what time was it.
✅He asked me what time it was.
ირიბ კითხვაში ქვემდებარე ზმნის წინ დგას.
❌They asked me do I like pizza.
✅They asked me if I liked pizza.
დიახ/არა კითხვა → if / whether.
❌She asked if I was hungry?
✅She asked if I was hungry.
ირიბი კითხვა თხრობითი წინადადებაა: ბოლოს წერტილი.
❌He said me to wait.
✅He told me to wait.
say-ს შემდეგ ადამიანი პირდაპირ ვერ დადგება.
❌She told that she was busy.
✅She said that she was busy.
tell + წინადადებას ადამიანი სჭირდება (ან: She told me that she was busy).
❌He told me don't go.
✅He told me not to go.
უარყოფითი ბრძანება → not to.
❌She asked me that I close the window.
✅She asked me to close the window.
თხოვნა → ask + ადამიანი + to.

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „ტაქსისტს ჰკითხა, მცხეთამდე რა ღირდა მგზავრობა“ → კითხვითი რიგი რჩება. ქართულად კითხვითი სიტყვის შემდეგ ზმნა დგას როგორც პირდაპირ, ისე ირიბ კითხვაში, ამიტომ ინგლისურშიც კითხვითი რიგი გადადის. ირიბ კითხვაში ჯერ ქვემდებარეა, მერე ზმნა.

❌My grandmother asked the taxi driver how much was the fare to Mtskheta.
✅My grandmother asked the taxi driver how much the fare to Mtskheta was.
ქვემდებარე (the fare) ზმნის წინ

2. „ოფიციანტს ჰკითხა, წვნიანი ცხარე იყო თუ არა“ → if აკლია. ქართულად „თუ არა“ წინადადების ბოლოშია, ან კითხვა საერთოდ დამაკავშირებლის გარეშე ითქმის. ინგლისურ ირიბ დიახ/არა კითხვას დასაწყისში if / whether სჭირდება.

❌Davit asked the waiter was the soup spicy.
✅Davit asked the waiter if the soup was spicy. ან Davit asked the waiter whether the soup was spicy.
if / whether + ქვემდებარე + ზმნა

3. „მთხოვა, რომ კატისთვის მეჭმია“ → asked me that I would. ქართულს ინფინიტივი არ აქვს და თხოვნას „რომ“ + ზმნით გადმოსცემს. ინგლისურში თხოვნა = ask + ადამიანი + to + საწყისი ფორმა.

❌Last week Ketevan asked me that I would feed her cat.
✅Last week Ketevan asked me to feed her cat.
asked me to + ზმნა

4. „აეროპორტში გვითხრეს, ჩანთები უყურადღებოდ არ დატოვოთო“ → told us don't. ქართულად ბრძანებას ხშირად ზუსტი სიტყვებით და „-ო“-თი ვიმეორებთ, ამიტომ ინგლისურშიც ბრძანებითი don't რჩება. ირიბ ბრძანებაში უარყოფა = not to.

❌At the airport they told us don't leave our bags unattended.
✅At the airport they told us not to leave our bags unattended.
not to + ზმნა

5. „მასწავლებელმა რამე გითხრა გამოცდაზე?“ → say you. „გითხრა“ ერთი სიტყვაა და ადამიანსაც შეიცავს, ამიტომ ქართველები say-ს შემდეგ ადამიანს პირდაპირ სვამენ. Say-ს ადამიანი მხოლოდ to-თი შეუძლია; უმჯობესია tell.

❌Did the teacher say you anything about the exam?
✅Did the teacher tell you anything about the exam? ან Did the teacher say anything to you about the exam?
tell + ადამიანი; say + რაღაც + to + ადამიანი

არ აგერიოთ

პირდაპირი თუ ირიბი კითხვა – პირდაპირ კითხვას კითხვითი რიგი და კითხვის ნიშანი აქვს; ირიბს – თხრობითი რიგი და წერტილი.

"Where is the station?" she asked.
„სად არის სადგური?“ იკითხა მან.
პირდაპირი
She asked where the station was.
იკითხა, სად იყო სადგური.
ირიბი: the station was

told me to თუ told me that – to + ზმნა ბრძანებას გადმოსცემს; that + წინადადება – ინფორმაციას.

She told me to call the office.
მითხრა, ოფისში დამერეკა.
მითითება
She told me that she had called the office.
მითხრა, რომ ოფისში დარეკა.
ინფორმაცია

ირიბი (reported) თუ ირიბი თავაზიანი (indirect) კითხვა – ორივეში თხრობითი რიგია. Reported question გადმოსცემს, რა იკითხეს; indirect question თავაზიანად ახლა კითხულობს B1-14.

He asked me where the bank was.
მკითხა, სად იყო ბანკი.
გადმოცემა
Could you tell me where the bank is?
ხომ ვერ მეტყვით, სად არის ბანკი?
თავაზიანი კითხვა ახლა; იხ. B1-14

მართლწერა და გამოთქმა

  • asked: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US) – ბოლოს სამი თანხმოვანი ერთად. ქართველებს თანხმოვანთა ჯგუფი არ უჭირთ, ოღონდ ნუ დაამატებთ ხმოვანს და -ed-ს ცალკე მარცვლად ნუ წაიკითხავთ. სწრაფ მეტყველებაში /k/ ხშირად ქრება, მაგრამ ყოველთვის დაწერეთ asked.
  • told me to ერთ ჯგუფად ითქმის, სუსტი to-თი: /tə/. ქართულში ყველა ხმოვანს სრულად ვამბობთ – აქ to მოკლე და სუსტია.
  • not to-ში მახვილი not-ზეა: He told me NOT to go.
  • ირიბი კითხვის შემდეგ კითხვის ნიშანი არ ისმება, რაც არ უნდა გრძელი იყოს.
  • whether და weather ჩვეულებრივ ერთნაირად ჟღერს: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). /w/ ქართულში არ არის: ტუჩები წინ მოამრგვალეთ და ნუ იტყვით ვ-ს. /ð/-სთვის ენის წვერი კბილებს შორის მოათავსეთ.

ოქროს წესი

ირიბ კითხვაში თხრობითი რიგია – კითხვის do / does / did და კითხვის ნიშანი არ არის; დიახ/არა კითხვას if / whether სჭირდება. თხოვნა და ბრძანება: ask / tell + ადამიანი + (not) to + ზმნა. Tell someone; say something.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

1–5 დავალებებში დრო ერთი ნაბიჯით უკან გადაწიეთ (backshift).

  1. "Are you tired?" → She asked me I was tired.
  2. "Where do you work?" → He asked me where .
  3. "What time does the train leave?" → I asked what time the train .
  4. "Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
  5. "Don't open the window." → She told me the window.
  6. გადმოეცით: "Why did you leave early?" (my boss asked me)

B. მნიშვნელობა

აირჩიეთ სწორი პასუხი.

  1. აირჩიეთ: He … me he was leaving.
  2. აირჩიეთ: She … goodbye and left.
  3. აირჩიეთ: The teacher … us to open our books.
  4. აირჩიეთ: "She told me to call the office." ეს არის ….

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. She asked me where was the bathroom.
  2. He asked me did I want a drink.
  3. They said us to come early.
  4. She asked who had taken her pen.

D. კონტექსტში

შეავსეთ ტექსტში გამოტოვებული სიტყვები.

First day at work
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. გადმოეცით ორი კითხვა, რომელიც ამ კვირაში დაგისვეს.
  2. გადმოეცით მასწავლებლის, ექიმის ან უფროსის მითითება.

F. შერეული გამეორება

გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.

  1. B1-12 Reported Speech ქართულად: ირიბი ნათქვამი ინგლისურში – said, backshift, ნაცვალსახელები
    "I'll call you tomorrow." (ერთი კვირის შემდეგ) → She said she would call me .
  2. A2-33 Who Called You? თუ Who Did You Call? კითხვები ქვემდებარესა და დამატებაზე ინგლისურად
    Who (live) in that house?
  3. B1-11 Passive ყველა დროში და მოდალურ ზმნებთან: is being done, has been done, must be done ქართულად
    Sorry, the lift (repair) at the moment.
  4. B1-08 I Wish და If Only ქართულად: „ნეტავ“ ინგლისურად – wish თუ hope?
    I wish I (have) more free time.
პასუხები

A. ფორმა

  1. if / whether
  2. I worked
  3. left
  4. to be
  5. not to open
  6. My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.

B. მნიშვნელობა

  1. told
  2. said
  3. told
  4. an instruction

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. She asked me where the bathroom was.
  2. He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
  3. They told us to come early. / They asked us to come early.
  4. ✓ She asked who had taken her pen.

D. კონტექსტში

  1. if / whether
  2. how I got / how I get
  3. told
  4. not to use
  5. said

E. თქვენი ჯერი

  1. My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
  2. My doctor told me to drink more water and not to work so late.

F. შერეული გამეორება

  1. the next day / the following day / the day after
  2. lives
  3. is being repaired
  4. had
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play