Reported Questions ქართულად: asked if, asked where, told me to – say თუ tell?
Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ გადმოსცეთ კითხვები (She asked if I was free, He asked where I lived), თხოვნები და ბრძანებები (She asked me to wait, He told us not to touch it) და სწორად აირჩიოთ say ან tell.
მთავარი იდეა
როცა კითხვას გადმოსცემთ, ის კითხვა აღარ არის. თქვენ ახლა არაფერს კითხულობთ – ვიღაცას უყვებით, რა იკითხეს. ამიტომ კითხვის ნიშანი ქრება, სიტყვათა რიგი კი ჩვეულებრივ, თხრობით რიგს უბრუნდება: ჯერ ქვემდებარე, მერე ზმნა. "Where do you live?" → He asked me where I lived. არც do, არც კითხვის ნიშანი.
დიახ/არა კითხვაში კითხვითი სიტყვა არ არის, ამიტომ ინგლისური პატარა დამაკავშირებელ სიტყვას ამატებს: if ან whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.
თხოვნა და ბრძანება მოქმედებას ეხება, რომელიც ვინმეს უნდა. მათ ყველაზე მარტივი სქემა აქვთ: ask / tell + ადამიანი + to + ზმნა. "Please wait." → She asked me to wait.
და ბოლოს, say და tell მნიშვნელობით ახლოსაა, მაგრამ გრამატიკა განსხვავებული აქვთ. Tell-ს ჩვეულებრივ ადამიანი სჭირდება: tell someone. Say-ს – არა.
ქართული და ინგლისური
ქართულ კითხვაში კითხვითი სიტყვის შემდეგ პირდაპირ ზმნა დგას – და ეს რიგი ირიბ კითხვაშიც არ იცვლება: „სად არის სადგური?“ → „მკითხა, სად იყო სადგური“. ამიტომ ქართველები ინგლისურშიც კითხვით რიგს ტოვებენ: asked where was the station. ინგლისურ ირიბ კითხვაში კი რიგი თხრობითია: asked where the station was.
დიახ/არა კითხვას ქართულად „თუ არა“ ან „ხომ არ“ გადმოსცემს: „მკითხა, მშიოდა თუ არა“. ინგლისურში ამ როლს if / whether ასრულებს, და ის კითხვის დასაწყისში დგას. თხოვნასა და ბრძანებაში ქართულს ინფინიტივი არ აქვს: „მთხოვა, რომ დამეცადა“. ინგლისურში რომ-ის მსგავსი წინადადება აქ არ გამოდგება: asked me to wait. სამაგიეროდ, say და tell ქართულსაც აქვს: „თქვა“ (ადამიანის გარეშე) და „მითხრა / უთხრა“ (ადამიანით) – აქ ერთნაირია, მხოლოდ ინგლისურში ადამიანი ცალკე სიტყვაა: told me, არა said me.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| მკითხა, სად ვცხოვრობდი. | He asked me where I lived. | ქართულად კითხვითი სიტყვა + ზმნა; ინგლისურში wh- სიტყვა + ქვემდებარე + ზმნა, do-ს გარეშე |
| იკითხა, რა ღირდა ბილეთები. | She asked how much the tickets cost. | ქართულად ზმნა პირდაპირ კითხვით სიტყვას მოსდევს; ინგლისურში ჯერ the tickets |
| მკითხა, მშიოდა თუ არა. | She asked if I was hungry. | „თუ არა“ ბოლოშია; ინგლისურში if / whether დასაწყისში |
| მთხოვა, რომ დამეცადა. | She asked me to wait. | „რომ“ + ზმნა → ask + ადამიანი + to |
| მითხრა, ხელი არ მეხლო. | He told me not to touch it. | უარყოფა → not to, არა don't |
| თქვა, რომ წუხდა. / მითხრა, რომ წუხდა. | She said she was sorry. / She told me she was sorry. | აქ ერთნაირია: „თქვა“ = said, „მითხრა“ = told me |
მოკლედ: ირიბ კითხვაში თხრობითი რიგი (ქვემდებარე + ზმნა), „თუ არა“ = if / whether, „მთხოვა, რომ…“ = asked me to, „მითხრა“ = told me.
ფორმა
დიახ/არა კითხვები – asked (+ ადამიანი) + if / whether + თხრობითი რიგი
| პირდაპირი | ირიბი |
|---|---|
| "Are you ready?" | She asked (me) if I was ready. |
| "Do you like jazz?" | He asked whether I liked jazz. |
| "Have you seen my keys?" | She asked if I had seen her keys. |
| "Can you drive?" | They asked if I could drive. |
კითხვითი სიტყვით დაწყებული კითხვები – asked (+ ადამიანი) + wh- სიტყვა + თხრობითი რიგი
| პირდაპირი | ირიბი |
|---|---|
| "Where do you live?" | He asked me where I lived. |
| "What time does the film start?" | She asked what time the film started. |
| "Why did you leave?" | They asked why I had left. |
| "Who is that man?" | I asked who that man was. |
| "Who called?" (ქვემდებარის კითხვა) | She asked who had called. |
დროის, ნაცვალსახელებისა და დროის სიტყვების ცვლილება იგივეა, რაც თხრობით წინადადებებში B1-12. როცა who ან what ქვემდებარეა, რიგი არ იცვლება A2-33.
თხოვნები და ბრძანებები – ask / tell + ადამიანი + (not) to + საწყისი ფორმა
| პირდაპირი | ირიბი |
|---|---|
| "Please close the door." | She asked me to close the door. |
| "Could you help me?" | She asked me to help her. |
| "Sit down!" | The teacher told us to sit down. |
| "Don't be late." | He told me not to be late. |
say თუ tell
| ზმნა | სქემა | მაგალითი |
|---|---|---|
| say | say (that) + წინადადება | She said (that) she was tired. |
| say | say + რაღაც + to + ადამიანი | He said goodbye to everyone. |
| tell | tell + ადამიანი + (that) + წინადადება | She told me (that) she was tired. |
| tell | tell + ადამიანი + to + ზმნა | He told us to wait. |
| tell | მყარი გამოთქმები: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke | Tell me the truth. |
გამოყენება
1დიახ/არა კითხვები if / whether-ით
If ან whether გამოიყენეთ, როცა პირდაპირ კითხვაში კითხვითი სიტყვა არ არის. Whether ცოტა უფრო ოფიციალურია. ქართული „თუ არა“ / „ხომ არ“ აქ if / whether-ად იქცევა.
2კითხვითი სიტყვით დაწყებული კითხვები
კითხვითი სიტყვა დატოვეთ, შემდეგ კი თხრობითი რიგი: ქვემდებარე + ზმნა. კითხვის შესაქმნელად do, does, did არ დაამატოთ (უარყოფითი didn't შეიძლება დარჩეს: She asked why I didn't call.). ქართული რიგი „სად მიდიოდი“ აქ არ გამოდგება.
3თხოვნები: ask + to
თავაზიან თხოვნას (Please…, Can you…?, Could you…?) ask + ადამიანი + to-თი გადმოსცემთ. ქართულად „მთხოვა, (რომ)…“, ინგლისურში რომ-ის მსგავსი წინადადება არ არის.
4ბრძანებები და მითითებები: tell + to
ბრძანებასა და მითითებას tell + ადამიანი + to-თი გადმოსცემთ. უარყოფითი ფორმაა not to.
5say თუ tell
Tell-ს შემდეგ პირდაპირ ადამიანი დგას (გარდა მყარი გამოთქმებისა, როგორიცაა tell the truth). Say-ს შემდეგ – არა; თუ ადამიანის ხსენება გინდათ, თქვით say … to + ადამიანი. ქართულადაც ასეა: „თქვა“ და „მითხრა“.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ტაქსისტს ჰკითხა, მცხეთამდე რა ღირდა მგზავრობა“ → კითხვითი რიგი რჩება. ქართულად კითხვითი სიტყვის შემდეგ ზმნა დგას როგორც პირდაპირ, ისე ირიბ კითხვაში, ამიტომ ინგლისურშიც კითხვითი რიგი გადადის. ირიბ კითხვაში ჯერ ქვემდებარეა, მერე ზმნა.
2. „ოფიციანტს ჰკითხა, წვნიანი ცხარე იყო თუ არა“ → if აკლია. ქართულად „თუ არა“ წინადადების ბოლოშია, ან კითხვა საერთოდ დამაკავშირებლის გარეშე ითქმის. ინგლისურ ირიბ დიახ/არა კითხვას დასაწყისში if / whether სჭირდება.
3. „მთხოვა, რომ კატისთვის მეჭმია“ → asked me that I would. ქართულს ინფინიტივი არ აქვს და თხოვნას „რომ“ + ზმნით გადმოსცემს. ინგლისურში თხოვნა = ask + ადამიანი + to + საწყისი ფორმა.
4. „აეროპორტში გვითხრეს, ჩანთები უყურადღებოდ არ დატოვოთო“ → told us don't. ქართულად ბრძანებას ხშირად ზუსტი სიტყვებით და „-ო“-თი ვიმეორებთ, ამიტომ ინგლისურშიც ბრძანებითი don't რჩება. ირიბ ბრძანებაში უარყოფა = not to.
5. „მასწავლებელმა რამე გითხრა გამოცდაზე?“ → say you. „გითხრა“ ერთი სიტყვაა და ადამიანსაც შეიცავს, ამიტომ ქართველები say-ს შემდეგ ადამიანს პირდაპირ სვამენ. Say-ს ადამიანი მხოლოდ to-თი შეუძლია; უმჯობესია tell.
არ აგერიოთ
პირდაპირი თუ ირიბი კითხვა – პირდაპირ კითხვას კითხვითი რიგი და კითხვის ნიშანი აქვს; ირიბს – თხრობითი რიგი და წერტილი.
told me to თუ told me that – to + ზმნა ბრძანებას გადმოსცემს; that + წინადადება – ინფორმაციას.
ირიბი (reported) თუ ირიბი თავაზიანი (indirect) კითხვა – ორივეში თხრობითი რიგია. Reported question გადმოსცემს, რა იკითხეს; indirect question თავაზიანად ახლა კითხულობს B1-14.
მართლწერა და გამოთქმა
- asked: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US) – ბოლოს სამი თანხმოვანი ერთად. ქართველებს თანხმოვანთა ჯგუფი არ უჭირთ, ოღონდ ნუ დაამატებთ ხმოვანს და -ed-ს ცალკე მარცვლად ნუ წაიკითხავთ. სწრაფ მეტყველებაში /k/ ხშირად ქრება, მაგრამ ყოველთვის დაწერეთ asked.
- told me to ერთ ჯგუფად ითქმის, სუსტი to-თი: /tə/. ქართულში ყველა ხმოვანს სრულად ვამბობთ – აქ to მოკლე და სუსტია.
- not to-ში მახვილი not-ზეა: He told me NOT to go.
- ირიბი კითხვის შემდეგ კითხვის ნიშანი არ ისმება, რაც არ უნდა გრძელი იყოს.
- whether და weather ჩვეულებრივ ერთნაირად ჟღერს: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). /w/ ქართულში არ არის: ტუჩები წინ მოამრგვალეთ და ნუ იტყვით ვ-ს. /ð/-სთვის ენის წვერი კბილებს შორის მოათავსეთ.
ოქროს წესი
ირიბ კითხვაში თხრობითი რიგია – კითხვის do / does / did და კითხვის ნიშანი არ არის; დიახ/არა კითხვას if / whether სჭირდება. თხოვნა და ბრძანება: ask / tell + ადამიანი + (not) to + ზმნა. Tell someone; say something.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
1–5 დავალებებში დრო ერთი ნაბიჯით უკან გადაწიეთ (backshift).
-
"Are you tired?" → She asked me I was tired.
-
"Where do you work?" → He asked me where .
-
"What time does the train leave?" → I asked what time the train .
-
"Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
-
"Don't open the window." → She told me the window.
-
გადმოეცით: "Why did you leave early?" (my boss asked me)
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
აირჩიეთ: He … me he was leaving.
-
აირჩიეთ: She … goodbye and left.
-
აირჩიეთ: The teacher … us to open our books.
-
აირჩიეთ: "She told me to call the office." ეს არის ….
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
She asked me where was the bathroom.
-
He asked me did I want a drink.
-
They said us to come early.
-
She asked who had taken her pen.
D. კონტექსტში
შეავსეთ ტექსტში გამოტოვებული სიტყვები.
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
გადმოეცით ორი კითხვა, რომელიც ამ კვირაში დაგისვეს.
-
გადმოეცით მასწავლებლის, ექიმის ან უფროსის მითითება.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B1-12 Reported Speech ქართულად: ირიბი ნათქვამი ინგლისურში – said, backshift, ნაცვალსახელები "I'll call you tomorrow." (ერთი კვირის შემდეგ) → She said she would call me .
-
A2-33 Who Called You? თუ Who Did You Call? კითხვები ქვემდებარესა და დამატებაზე ინგლისურად Who (live) in that house?
-
B1-11 Passive ყველა დროში და მოდალურ ზმნებთან: is being done, has been done, must be done ქართულად Sorry, the lift (repair) at the moment.lift (UK) = elevator (US)
-
B1-08 I Wish და If Only ქართულად: „ნეტავ“ ინგლისურად – wish თუ hope? I wish I (have) more free time.
პასუხები
A. ფორმა
- if / whether
- I worked
- left
- to be
- not to open
- My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.
B. მნიშვნელობა
- told
- said
- told
- an instruction
C. იპოვეთ შეცდომა
- She asked me where the bathroom was.
- He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
- They told us to come early. / They asked us to come early.
- ✓ She asked who had taken her pen.
D. კონტექსტში
- if / whether
- how I got / how I get
- told
- not to use
- said
E. თქვენი ჯერი
- My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
- My doctor told me to drink more water and not to work so late.
F. შერეული გამეორება
- the next day / the following day / the day after
- lives
- is being repaired
- had
