İngilizce Reported Speech: Soru, Rica ve Emir Aktarma; Say mi Tell mi?
Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda soruları (She asked if I was free, He asked where I lived), ricaları ve emirleri (She asked me to wait, He told us not to touch it) aktarabilecek ve say ile tell arasında doğru seçimi yapabileceksiniz.
Temel Fikir
Bir soruyu aktardığınızda (reported speech — dolaylı anlatım), o cümle artık soru değildir. Siz bir şey sormuyorsunuz; birine, sorulmuş bir soruyu anlatıyorsunuz. Bu yüzden soru işareti düşer ve kelime sırası normal düz cümle sırasına döner: önce özne, sonra fiil. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Do yok, soru işareti yok.
Evet/hayır sorularında soru kelimesi yoktur. Bu yüzden İngilizce küçük bir bağlayıcı kelime ekler: if ya da whether ("…-ıp -madığını"). "Are you hungry?" → She asked if I was hungry. — "Aç olup olmadığımı sordu."
Ricalar ve emirler, birinin yapılmasını istediği eylemlerle ilgilidir. En basit kalıbı kullanırlar: ask / tell + kişi + to + fiil. "Please wait." → She asked me to wait. — "Beklememi istedi."
Son olarak, say ile tell anlam olarak birbirine yakındır ama dilbilgileri farklıdır. Tell genellikle tutunacağı bir kişi ister: tell someone. Say istemez.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede aktarılan soru bir isim gibi davranır ve fiile ek gelir: -dığını, -ıp -madığını. İngilizcede ise ek yoktur; soru kelimesi ya da if başa gelir, ardından düz cümle sırası gelir. Rica ve emirlerde Türkçe -mamı / -mamamı der; İngilizce to / not to kullanır.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Nerede otur-duğ-um-u sordu. | He asked me where I lived. |
| Aç ol-up ol-madığ-ım-ı sordu. | She asked if I was hungry. |
| Bekle-me-m-i istedi. | She asked me to wait. |
| Geç kal-ma-ma-m-ı söyledi. | He told me not to be late. |
| Bana "Gitme" dedi. | He told me not to go. |
| Bana yorgun ol-duğ-un-u söyledi. | She told me she was tired. |
Türkçede aktarmanın en doğal yolu çoğu zaman cümleyi olduğu gibi tekrarlayıp sonuna "dedi" eklemektir: "Gitme" dedi. İngilizce dolaylı anlatımda bu olmaz; emri not to + fiil ile, soruyu düz cümle sırasıyla aktarırsınız.
Yapı
Aktarılan evet/hayır soruları — asked (+ kişi) + if / whether + düz cümle sırası
| Doğrudan | Aktarılan |
|---|---|
| "Are you ready?" | She asked (me) if I was ready. |
| "Do you like jazz?" | He asked whether I liked jazz. |
| "Have you seen my keys?" | She asked if I had seen her keys. |
| "Can you drive?" | They asked if I could drive. |
Aktarılan soru kelimeli (wh-) sorular — asked (+ kişi) + soru kelimesi + düz cümle sırası
| Doğrudan | Aktarılan |
|---|---|
| "Where do you live?" | He asked me where I lived. |
| "What time does the film start?" | She asked what time the film started. |
| "Why did you leave?" | They asked why I had left. |
| "Who is that man?" | I asked who that man was. |
| "Who called?" (özne sorusu) | She asked who had called. |
Zaman, zamir ve zaman ifadelerindeki değişiklikler düz cümle aktarmadakiyle aynıdır B1-12. Who ya da what öznenin kendisiyse sıra değişmez A2-33.
Aktarılan rica ve emirler — ask / tell + kişi + (not) to + fiilin yalın hali
| Doğrudan | Aktarılan |
|---|---|
| "Please close the door." | She asked me to close the door. |
| "Could you help me?" | She asked me to help her. |
| "Sit down!" | The teacher told us to sit down. |
| "Don't be late." | He told me not to be late. |
say ve tell
| Fiil | Kalıp | Örnek |
|---|---|---|
| say | say (that) + cümlecik | She said (that) she was tired. |
| say | say + bir şey + to + kişi | He said goodbye to everyone. |
| tell | tell + kişi + (that) + cümlecik | She told me (that) she was tired. |
| tell | tell + kişi + to + fiil | He told us to wait. |
| tell | kalıp ifadeler: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke | Tell me the truth. |
Kullanımlar
1Evet/hayır sorularını if / whether ile aktarmak
Asıl soruda soru kelimesi yoksa if ya da whether kullanın. Whether biraz daha resmîdir. Türkçedeki "…-ıp -madığını" yapısının karşılığıdır.
2Soru kelimeli soruları aktarmak
Soru kelimesini koruyun, ardından düz cümle sırasını kullanın: özne + fiil. Soru yapmak için do, does, did eklemeyin (olumsuzluk bildiren didn't ise kalabilir: She asked why I didn't call.).
3Ricaları ask + to ile aktarmak
Kibar ricalar (Please…, Can you…?, Could you…?) ask + kişi + to ile aktarılır. Türkçede "…-mamı istedi / rica etti" deriz.
4Emir ve talimatları tell + to ile aktarmak
Emirler ve talimatlar tell + kişi + to ile aktarılır. Olumsuzu not to'dur. Türkçede "…-mamı söyledi" deriz.
5say ve tell
Tell fiilinden hemen sonra bir kişi gelir (tell the truth gibi kalıp ifadeler hariç). Say fiilinden sonra kişi gelmez; kişiyi söylemek isterseniz say … to + kişi kullanın. Türkçede ikisi de çoğu zaman "söylemek" ya da "demek" diye çevrilir, bu yüzden seçimi Türkçeye göre değil, arkadan ne geldiğine göre yapın.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "Dedi" alışkanlığı: emri olduğu gibi aktarmak. Türkçede Bana "Gitme" dedi çok doğaldır; emir aynen kalır. Bunu İngilizceye taşıyınca told me don't go gibi karışık bir cümle ortaya çıkar. Dolaylı anlatımda emir to / not to + fiil olur.
2. "Söyledi" deyince her yerde say kullanmak. Türkçede "Bana söyledi" dediğimiz için said me çok yaygın bir hatadır. Arkadan kişi geliyorsa tell, gelmiyorsa say kullanın. Kişiyi say ile söylemek isterseniz to gerekir: He said goodbye to me.
3. "Bana sordu" kalıbını "asked to me" diye çevirmek. Türkçede "bana sordu", "ondan istedim" deriz; bu yüzden to me ya da from him eklemek kolaydır. İngilizcede ask ve tell kişiyi doğrudan alır: asked me, told him.
4. "…-ıp -madığını" yapısında if'i unutmak. Türkçede evet/hayır sorusu aktarılırken ayrı bir kelime gerekmez; ek yeter. İngilizcede ise mutlaka if ya da whether gelir ve soru sırası düzelir.
Karıştırılmasın
Doğrudan soru ve aktarılan soru — Doğrudan soruda soru sırası ve soru işareti vardır; aktarılan soruda düz cümle sırası ve nokta vardır.
told me to ve told me that — to + fiil bir talimatı aktarır; that + cümlecik bir bilgiyi aktarır.
Aktarılan soru ve dolaylı soru (indirect question) — İkisinde de düz cümle sırası kullanılır. Aktarılan soru, sorulmuş bir soruyu anlatır; dolaylı soru ise şimdi kibarca soru sormanın bir yoludur B1-14.
Yazım ve Telaffuz
- asked söylemesi zor bir kelimedir: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US) — "aaskt" / "eskt". Hızlı konuşmada /k/ çoğu zaman kaybolur, ama yazarken her zaman asked yazın.
- told me to tek bir grup gibi okunur, to zayıftır: "TOLD-mi-tı".
- not to kalıbında vurgu not üzerindedir: He told me NOT to go.
- Aktarılan sorudan sonra, uzun olsa bile, soru işareti konmaz.
- whether ile weather genellikle aynı okunur: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US) — "wedı"; th sesi dil ucu dişlerin arasındayken çıkarılan yumuşak bir "d"dir. w için dudaklarınızı "u" der gibi yuvarlayıp hemen açın; Türkçedeki "v" sesi değildir.
Altın Kural
Aktarılan sorularda düz cümle sırası kullanılır: soru yapan do / does / did yoktur, soru işareti yoktur; evet/hayır sorularında if / whether gelir. Rica ve emirler: ask / tell + kişi + (not) to + fiil. Tell fiilinden sonra kişi gelir (tell someone); say fiilinden sonra söylenen şey gelir (say something). Türkçedeki "dedi" ve "söyledi" kelimelerine aldanmayın.
Alıştırmalar
A. Yapı
Boşlukları doldurun. 1–5. maddelerde zamanı bir adım geriye kaydırın (backshift).
-
"Are you tired?" → She asked me I was tired.
-
"Where do you work?" → He asked me where .
-
"What time does the train leave?" → I asked what time the train .
-
"Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
-
"Don't open the window." → She told me the window.
-
Aktarın: "Why did you leave early?" (my boss asked me)
B. Anlam
Anlama ve kalıba göre doğru seçeneği işaretleyin.
-
Doğru olanı seçin: He … me he was leaving.
-
Doğru olanı seçin: She … goodbye and left.
-
Doğru olanı seçin: The teacher … us to open our books.
-
Doğru olanı seçin: "She told me to call the office." Bu cümle bir talimat mı, bilgi mi? …
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
She asked me where was the bathroom.
-
He asked me did I want a drink.
-
They said us to come early.
-
She asked who had taken her pen.
D. Bağlam İçinde
Metni tamamlayın. Parantez içindeki kelimeleri kullanın.
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!
E. Sıra Sende
-
Bu hafta size sorulan iki soruyu aktarın.
-
Bir öğretmenden, doktordan ya da patrondan aldığınız bir talimatı aktarın.
F. Karışık Tekrar
-
B1-12 İngilizce Reported Speech (Dolaylı Anlatım): Düz Cümleleri Aktarmak "I'll call you tomorrow." (bir hafta sonra) → She said she would call me .
-
A2-33 İngilizce Subject ve Object Questions: Who Called You? Who Did You Call? Who (live) in that house?
-
B1-11 İngilizce Passive Bütün Zamanlarda ve Modallarla: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done Sorry, the lift (repair) at the moment.lift (UK) = elevator (US)
-
B1-08 İngilizce I Wish ve If Only Kullanımı: Şimdiki Durumla İlgili Dilekler (Keşke) I wish I (have) more free time.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- if / whether
- I worked
- left
- to be
- not to open
- My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.
B. Anlam
- told
- said
- told
- an instruction
C. Hatayı Bul
- She asked me where the bathroom was.
- He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
- They told us to come early. / They asked us to come early.
- ✓ She asked who had taken her pen.
D. Bağlam İçinde
- if / whether
- how I got / how I get
- told
- not to use
- said
E. Sıra Sende
- My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
- My doctor told me to drink more water and not to work so late.
F. Karışık Tekrar
- the next day / the following day / the day after
- lives
- is being repaired
- had
