Reported Questions azərbaycanca: «soruşdu ki, …», «dedi ki, …» və say, yoxsa tell?
Reported Questions, Requests and Commands; Say or Tell?
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz sualları (She asked if I was free, He asked where I lived), xahişləri və əmrləri (She asked me to wait, He told us not to touch it) çatdıra və say ilə tell arasında düzgün seçim edə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Sualı çatdıranda o, artıq sual olmur. Siz heç nə soruşmursunuz, siz kiməsə bir sual haqqında danışırsınız. Ona görə sual işarəsi düşür və söz sırası adi təsdiq cümləsinin sırasına qayıdır: əvvəl mübtəda, sonra feil. "Where do you live?" → He asked me where I lived. Nə do var, nə də sual işarəsi.
«Hə / yox sualı»nda sual sözü yoxdur, ona görə ingilis dili kiçik bir bağlayıcı söz əlavə edir: if və ya whether. "Are you hungry?" → She asked if I was hungry.
Xahiş və əmr isə kiminsə istədiyi iş haqqındadır. Onların qəlibi ən sadəsidir: ask / tell + adam + to + feil. "Please wait." → She asked me to wait.
Nəhayət, say və tell feillərinin mənası yaxındır, amma qrammatikası fərqlidir. Tell adətən yapışmaq üçün bir adam istəyir: tell someone. Say istəmir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində sualı çox vaxt soruşdu ki, … ilə çatdırırıq və «ki» sözündən sonra sualı olduğu kimi saxlayırıq: «Soruşdu ki, harada yaşayırsan?». İngiliscədə isə sual sırası və do / did itir: He asked me where I lived. Feili sifətli forma («harada yaşadığımı soruşdu») ingilis qəlibinə daha yaxındır: orada da sual sırası yoxdur. «Hə / yox sualı»nı biz -mı / -mi ədatı və ya «olub-olmadığını», «gəlib-gəlmədiyini» kimi formalarla çatdırırıq, ingiliscədə isə if / whether lazımdır.
Azərbaycancada soruşduğumuz və xahiş etdiyimiz adam çıxışlıq haldadır: «məndən soruşdu», «bizdən xahiş etdi». İngiliscədə ask sözündən sonra adam birbaşa gəlir: asked me, asked us, ön söz olmadan. Əmri isə biz «dedi ki, gözlə» və ya «dedi ki, gözləyim» kimi çatdırırıq; ingiliscədə told me to wait, inkarda told me not to wait.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Soruşdu ki, harada yaşayırsan? | sual olduğu kimi qalır | He asked me where I lived. |
| Harada yaşadığımı soruşdu. | feili sifət: sual sırası yoxdur | He asked me where I lived. |
| Soruşdu ki, acsanmı? / Ac olub-olmadığımı soruşdu. | «Hə / yox sualı» | She asked if I was hungry. |
| Məndən xahiş etdi ki, gözləyim. | adam çıxışlıq halda | She asked me to wait. |
| Mənə dedi ki, gecikməyim. | inkar əmr | He told me not to be late. |
| Mənə dedi ki, yorğundur. / Dedi ki, yorğundur. | «demək» = say və tell | She told me she was tired. / She said she was tired. |
Quruluş
Vasitəli «Hə / yox sualı» — asked (+ adam) + if / whether + təsdiq cümləsinin sırası
| Vasitəsiz | Vasitəli |
|---|---|
| "Are you ready?" | She asked (me) if I was ready. |
| "Do you like jazz?" | He asked whether I liked jazz. |
| "Have you seen my keys?" | She asked if I had seen her keys. |
| "Can you drive?" | They asked if I could drive. |
Vasitəli «Wh- sualı» — asked (+ adam) + sual sözü + təsdiq cümləsinin sırası
| Vasitəsiz | Vasitəli |
|---|---|
| "Where do you live?" | He asked me where I lived. |
| "What time does the film start?" | She asked what time the film started. |
| "Why did you leave?" | They asked why I had left. |
| "Who is that man?" | I asked who that man was. |
| "Who called?" (mübtəda sualı) | She asked who had called. |
Zaman, əvəzlik və zaman sözlərindəki dəyişikliklər təsdiq cümlələrində olduğu kimidir: B1-12 dərsinə baxın. Who və ya what mübtəda olanda söz sırası dəyişmir: A2-33 dərsinə baxın.
Vasitəli xahiş və əmr — ask / tell + adam + (not) to + feilin əsas forması
| Vasitəsiz | Vasitəli |
|---|---|
| "Please close the door." | She asked me to close the door. |
| "Could you help me?" | She asked me to help her. |
| "Sit down!" | The teacher told us to sit down. |
| "Don't be late." | He told me not to be late. |
say və tell
| Feil | Qəlib | Nümunə |
|---|---|---|
| say | say (that) + budaq cümlə | She said (that) she was tired. |
| say | say + nəsə + to + adam | He said goodbye to everyone. |
| tell | tell + adam + (that) + budaq cümlə | She told me (that) she was tired. |
| tell | tell + adam + to + feil | He told us to wait. |
| tell | sabit ifadələr: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke | Tell me the truth. |
İstifadə
1«Hə / yox sualı»nı if / whether ilə çatdırmaq
İlkin sualda sual sözü yoxdursa, if və ya whether işlədin. Whether bir az daha rəsmidir.
2«Wh- sualı»nı çatdırmaq
Sual sözünü saxlayın, sonra təsdiq cümləsinin sırasını işlədin: mübtəda + feil. Sual düzəltmək üçün do, does, did artırmayın (inkar didn't isə qala bilər: She asked why I didn't call.).
3Xahişi ask + to ilə çatdırmaq
Nəzakətli xahişlər (Please…, Can you…?, Could you…?) ask + adam + to ilə çatdırılır.
4Əmr və göstərişləri tell + to ilə çatdırmaq
Əmr və göstərişlər tell + adam + to ilə çatdırılır. İnkarı not to ilə düzəlir.
5say və tell
Tell sözündən dərhal sonra adam gəlir (tell the truth kimi sabit ifadələrdən başqa). Say sözündən sonra adam gəlmir; adamı demək istəyirsinizsə, say … to + adam işlədin.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Soruşdu ki, …» sözündən sonra sual olduğu kimi qalır. Azərbaycancada «Kamran soruşdu ki, niyə çin dili öyrənmək istəyirsən?» deyirik: sual da, «sən» də dəyişmir. İngiliscədə isə sual təsdiq cümləsinin sırasına keçir, do / did düşür, əvəzlik və zaman çatdıranın baxışına uyğunlaşır.
2. «-mı» ilə sual → if yoxdur. «Leyla soruşdu ki, Şəkidə olmusanmı?» cümləsində sualı «-mı» ədatı göstərir. İngiliscədə vasitəli «Hə / yox sualı» üçün if və ya whether lazımdır, sual sırası isə itir.
3. «Məndən soruşdu», «məndən xahiş etdi» → asked from me. Azərbaycancada soruşulan və xahiş edilən adam çıxışlıq haldadır («-dan / -dən»). İngiliscədə ask sözündən sonra adam birbaşa gəlir, from olmadan.
4. «Dedi ki, gecikmə» → told her don't. Azərbaycancada əmri «dedi ki» sözündən sonra olduğu kimi saxlaya bilirik: «Anası dedi ki, gec gəlmə». İngiliscədə əmr və xahiş to + feil ilə, inkarda isə not to + feil ilə çatdırılır.
Qarışdırmayın
Vasitəsiz və vasitəli sual — Vasitəsiz sualda sual sırası və sual işarəsi var; vasitəli sualda təsdiq cümləsinin sırası və nöqtə var.
told me to və told me that — to + feil göstərişi çatdırır; that + budaq cümlə isə məlumatı.
Vasitəli sual və dolayı sual — Hər ikisində təsdiq cümləsinin sırası işlənir. Vasitəli sual kiminsə nə soruşduğunu çatdırır; dolayı sual isə indi nəzakətlə soruşmaq üsuludur B1-14.
Yazılış və tələffüz
- asked sözünü demək çətindir: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US). Sonda üç samit yan-yanadır; aralarına sait əlavə etməyin. Sürətli danışıqda /k/ çox vaxt itir, amma həmişə asked yazın.
- told me to bir qrup kimi deyilir, to zəif səslənir: /tə/. told sözünün sonundakı /d/ səsini /t/ kimi karlaşdırmayın.
- not to ifadəsində vurğunu not sözünə qoyun: He told me NOT to go.
- Vasitəli sualdan sonra sual işarəsi qoyulmur, sual uzun olsa belə.
- whether və weather adətən eyni səslənir: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðɚ/ (US). Əvvəldəki /w/ səsi üçün dodaqları yumrulaşdırın, alt dodağı dişlərə toxundurmayın; bu, v deyil. /ð/ üçün dilin ucunu dişlərin arasına qoyun.
Qızıl qayda
Vasitəli sualda təsdiq cümləsinin sırası işlənir: sual düzəldən do / does / did yoxdur, sual işarəsi yoxdur; «Hə / yox sualı» üçün if / whether işlədin. Xahiş və əmr: ask / tell + adam + (not) to + feil. Adam üçün tell, söz üçün say: tell someone, say something.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
1–5-ci tapşırıqlarda zamanı bir addım geri çəkin (backshift).
-
"Are you tired?" → She asked me I was tired.
-
"Where do you work?" → He asked me where .
-
"What time does the train leave?" → I asked what time the train .
-
"Please be quiet." → The librarian asked us quiet.
-
"Don't open the window." → She told me the window.
-
Çatdırın: "Why did you leave early?" (müdiriniz sizdən soruşub)
B. Məna
Düzgün cavabı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: He … me he was leaving.
-
Düzgün cavabı seçin: She … goodbye and left.
-
Düzgün cavabı seçin: The teacher … us to open our books.
-
Düzgün cavabı seçin: "She told me to call the office." This is ….
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
She asked me where was the bathroom.
-
He asked me did I want a drink.
-
They said us to come early.
-
She asked who had taken her pen.
D. Mətndə
Mətni tamamlayın. Mötərizədə sözlər verilibsə, onlardan istifadə edin; iki feil verilibsə, birini seçin.
On my first day, my manager asked me 15 I had worked in a café before. I said no. Then she asked me 16 (how / I / get) to work. She 17 (say / tell) me to wear black shoes, and she asked me 18 (not / use) my phone in the café. At the end of the day, she 19 (say / tell) I had done well!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Bu həftə sizə verilən iki sualı çatdırın.
-
Müəllimin, həkimin və ya müdirin verdiyi bir göstərişi çatdırın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-12 Reported Speech azərbaycanca: «dedi ki, …» ingiliscə necə çatdırılır? "I'll call you tomorrow." (bir həftə sonra) → She said she would call me .
-
A2-33 Who called you, yoxsa Who did you call? Mübtəda və tamamlıq sualları sadə dillə Who (live) in that house?
-
B1-11 Passive Voice bütün zamanlarda: is being done, has been done, must be done azərbaycanca Sorry, the lift (repair) at the moment.lift (UK) = elevator (US)
-
B1-08 I Wish və If Only azərbaycanca: «Kaş …» ingiliscə necə deyilir? Wish və hope fərqi I wish I (have) more free time.
Cavablar
A. Quruluş
- if / whether
- I worked
- left
- to be
- not to open
- My boss asked me why I had left early. / My boss asked me why I left early.
B. Məna
- told
- said
- told
- an instruction
C. Səhvi tapın
- She asked me where the bathroom was.
- He asked me if I wanted a drink. / He asked me whether I wanted a drink.
- They told us to come early. / They asked us to come early.
- ✓ She asked who had taken her pen.
D. Mətndə
- if / whether
- how I got / how I get
- told
- not to use
- said
E. Sizin növbəniz
- My neighbour asked me if I was going away for the weekend. My son asked me what we were having for dinner.
- My doctor told me to drink more water and not to work so late.
F. Qarışıq təkrar
- the next day / the following day / the day after
- lives
- is being repaired
- had
