To be done, being done, get done: pësorja e avancuar në anglisht, e shpjeguar në shqip
More Passives: Being Done, To Be Done, Get Done
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini ta përdorni pësoren pas foljeve që marrin to-infinitive ose formën -ing (want to be promoted, hate being told), të bëni pësoren e foljeve me dy kundrina dhe të foljeve me parafjalë, të përdorni pësoren jozyrtare me get dhe të kuptoni needs cleaning.
Ideja kryesore
Pësoren në të gjitha kohët e njihni tashmë: is done, was done, has been done (B1-11). Por shumë gramatikë angleze ndodh pas foljeve të tjera: I want to…, I hate …ing. Po sikur ajo që doni ose që urreni të jetë diçka që ju bëhet juve, jo diçka që bëni vetë?
Atëherë pësorja thjesht zhvendoset në këto vende. Rregulli nuk ndryshon: be + past participle. Ndryshon vetëm forma e be, që të përshtatet me vendin: to be + past participle pas foljeve që marrin to-infinitive, being + past participle pas foljeve që marrin formën -ing dhe pas parafjalëve.
E mbani mend përshtatësin e udhëtimit nga B1-11? Past participle është karikuesi: nuk ndryshon kurrë. Tani përshtatësi – be – ndryshon për t'iu përshtatur prizave të reja, jo vetëm kohëve të reja. I want to promote → I want to be promoted. I hate telling → I hate being told.
Anglishtja ka edhe një folje ndihmëse tjetër, më jozyrtare, për pësoren: get. She got promoted tingëllon më shumë si ngjarje – një ndryshim, shpesh i papritur – se She was promoted.
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja e bën pësoren me mbaresë ose me pjesëzën «u»: «të zgjidhem», «të nënshkruhen», «m'u dha». Kjo formë hyn lehtë pas «të»: «Shpresoj të zgjidhem». Në anglisht mbaresë pësore nuk ka, prandaj duhet to be + past participle. Shpesh, në vend të pësores, shqipja përdor vetën e tretë shumës: «Askujt nuk i pëlqen ta lënë të presë» – në anglisht kjo bëhet pësore me being.
Te foljet me dy kundrina, shqipja e mban personin në dhanore: «M'u dha një laptop». Në anglisht personi bëhet kryefjalë: I was given a laptop. Dhe te foljet me parafjalë («kujdesem për», «merrem me», «flas për») shqipja e çon parafjalën në fillim; anglishtja e lë pas foljes, edhe në fund të fjalisë.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Shpresoj të zgjidhem për ekipin. | I'm hoping to be chosen for the team. | mbaresa «-em» → to be + V3 |
| Këta formularë duhet të nënshkruhen deri të premten. | These forms need to be signed by Friday. | këtu është njësoj: pësore pas «duhet» |
| Askujt nuk i pëlqen ta lënë të presë. | Nobody likes being kept waiting. | veta e tretë shumës → being + V3 |
| M'u dha një laptop ditën e parë. | I was given a laptop on my first day. | dhanorja «m'u» → kryefjala I |
| Për bebën kujdeset gjyshja. | The baby is being looked after by her grandmother. | parafjala mbetet pas foljes |
| Ngecëm në trafik për dy orë. | We got stuck in traffic for two hours. | ngjarje e papritur → get + V3 |
| Dritaret duan larë. | The windows need cleaning. | «do larë» → need + -ing |
Shkurt: kudo ku shqipja ka mbaresë pësore ose vetën e tretë shumës pas «të», anglishtja do to be done ose being done; «m'u dha» = I was given; parafjala mbetet pas foljes.
Forma
Pësorja me to-infinitive dhe me formën -ing
| Vendi | Veprore | Pësore |
|---|---|---|
| folje + to-infinitive | I want to invite them. | I want to be invited. |
| need + to-infinitive | We need to check the data. | The data needs to be checked. |
| folje + -ing | I hate telling people what to do. | I hate being told what to do. |
| parafjalë + -ing | She's afraid of forgetting them. | She's afraid of being forgotten. |
| mohore | — | I'd prefer not to be disturbed. / He's used to not being noticed. |
Ekzistojnë edhe format e kryera: to have been done (The painting is thought to have been stolen) mësohet te B2-12; having been done (Having been warned, we…) mësohet te C1-07.
Folje me dy kundrina (give, send, offer, show, tell, teach, lend, pay, promise, award) – modeli vepror është te A2-15
| Veprore | Pësore – personi si kryefjalë (më e zakonshme) | Pësore – sendi si kryefjalë |
|---|---|---|
| They gave me a present. | I was given a present. | A present was given to me. |
| The bank offered her a loan. | She was offered a loan. | A loan was offered to her. |
Folje me parafjalë – parafjala mbetet menjëherë pas foljes
| Veprore | Pësore |
|---|---|
| Someone is looking after the baby. | The baby is being looked after. |
| Nobody has dealt with the complaint. | The complaint hasn't been dealt with. |
| People laughed at him. | He was laughed at. |
Pësorja me get
| Koha | Shembull |
|---|---|
| Past Simple | She got hired last week. |
| Present Perfect | Our flight has got cancelled. (UK) / Our flight has gotten cancelled. (US) |
| e ardhmja | You'll get hurt. |
| pas to-infinitive | I don't want to get caught in the rain. |
| pyetje / mohore | Did he get paid? He didn't get invited. |
Need + -ing (kuptim pësor)
| Forma | Kuptimi |
|---|---|
| The car needs washing. | = The car needs to be washed. |
Përdorimi
1To-infinitive pësor – to be + past participle
Pas foljeve, mbiemrave dhe emrave që marrin to-infinitive, përdorni to be done kur kryefjalës i bëhet veprimi. Në shqip shpesh: «të» + mbaresë pësore («të zgjidhem», «të nënshkruhen»).
2Forma -ing pësore – being + past participle
Pas foljeve që marrin formën -ing (B1-17) dhe pas parafjalëve (B1-19), përdorni being done.
Disa folje, si like, love, hate dhe can't stand, i marrin të dyja modelet: She can't stand being interrupted / She can't stand to be interrupted.
3Folje me dy kundrina
Foljet si give, send, offer, show, tell dhe pay kanë një kundrinë-person dhe një kundrinë-send. Secila mund të bëhet kryefjalë, por anglishtja zakonisht preferon personin, sepse njerëzit janë zakonisht tema. Kur sendi është kryefjalë, përdorni to + personin. Në shqip personi mbetet në dhanore («m'u dha», «iu tregua»).
4Foljet me parafjalë në pësore
Kur folja do një parafjalë (look after, deal with, talk about, rely on), mbajeni parafjalën menjëherë pas past participle – edhe në fund të fjalisë. Në shqip parafjala del përpara («për bebën kujdeset…»), në anglisht mbetet pas foljes.
5Pësorja me get
Përdorni get + past participle në të folur dhe në shkrim jozyrtar, sidomos për ndryshime dhe për ngjarje të papritura ose të padëshiruara (get hurt, get stuck, get lost, get fired), si dhe për gjëra që i ndodhin dikujt si pasojë e veprimeve të tij (get promoted, get paid). Thekson ngjarjen, jo një gjendje. Në shkrimin zyrtar preferoni be. Shpesh në shqip i përgjigjet një folje me «-em / -et»: «ngecëm», «u lëndua».
6Need + -ing me kuptim pësor
Pas need, forma -ing mund të ketë kuptim pësor: needs cleaning = needs to be cleaned. Përdoret si në anglishten britanike, ashtu edhe në atë amerikane; amerikanët shumë shpesh thonë edhe needs to be cleaned. Në disa zona (p.sh. në Skoci dhe në pjesë të SHBA-së) thuhet needs cleaned, por kjo nuk është standarde. Want + -ing me të njëjtin kuptim (The car wants washing) është jozyrtare dhe vetëm britanike. Need + -ing dhe need + to përsëriten te B2-16. Shqipja ka diçka shumë të ngjashme: «do larë», «duhet hekurosur».
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Shpresoj të zgjidhem…» → hope to elect. «Shpresoj të zgjidhem në këshillin e studentëve». Në shqip pësoren e bën vetëm mbaresa «-em», pa asnjë fjalë më shumë, prandaj shumë nxënës vënë foljen veprore pas to. Por elect do të thotë «zgjedh dikë». Për diçka që ju bëhet juve: to be + past participle.
2. «Turistëve iu tregua…» → to the tourists was shown. «Turistëve iu tregua rruga për në kala». Në shqip personi mbetet në dhanore dhe fjalia nis me të. Në anglisht dhanore nuk ka: personi bëhet kryefjalë pa to, ose sendi bëhet kryefjalë dhe personi vjen pas me to.
3. «Për filmin e ri flitet…» → about the film is talked. «Për filmin e ri flitet kudo». Shqipja e nis fjalinë me parafjalën «për». Në anglisht fjalia nuk nis me parafjalë: sendi bëhet kryefjalë dhe parafjala mbetet pas foljes: is talked about.
4. «Kaldaja do kontrolluar…» → needs to check. «Kaldaja do kontrolluar çdo vjeshtë». «Do kontrolluar» ka kuptim pësor, por kur e kthejmë me needs to, del veprore: kaldaja kontrollon diçka. Përdorni needs + -ing ose needs to be + past participle.
Mos i ngatërroni
pësorja me get apo get something done – Kauzativi vë një kundrinë mes get dhe past participle: dikush tjetër e bën veprimin për sendin tuaj (B2-11). Pësorja me get nuk ka kundrinë në mes: veprimi i bëhet vetë kryefjalës.
being done apo been done – being është forma -ing (në zhvillim, ose pas foljeve dhe parafjalëve); been është past participle i be dhe vjen pas have. Shih B1-11.
needs doing apo needs to do – Te needs + -ing kryefjalës i bëhet veprimi. Te needs to do kryefjala e bën vetë.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- to be zakonisht shqiptohet dobët: /tə bi/. /ə/ është afër «ë»-së shqipe – këtu keni avantazh. Në të folurit e shpejtë want to be shpesh tingëllon si «wanna be», por në shkrimin standard nuk shkruhet kurrë kështu.
- being ka dy rrokje: /ˈbiːɪŋ/. Mos e shkurtoni në një rrokje. Fundi -ng /ŋ/ është një tingull i vetëm, pa «g» të shtuar në fund.
- been shqiptohet /biːn/ ose dobët /bɪn/ (UK), zakonisht /bɪn/ (US).
- Present Perfect me got ose gotten: has got cancelled (UK), has gotten cancelled (US).
- Mbaresa -ed humbet lehtë para një bashkëtingëllore: to be asked for /tə bi ˈɑːskt fə/ (UK), /tə bi ˈæskt fər/ (US). Në të folur të kujdesshëm thoni qartë t-në. Mos e lexoni asked si dy rrokje («ask-ed»): është një rrokje e vetme.
Rregulli i artë
Pësorja është be + past participle në çdo vend – thjesht ndryshoni be sipas vendit: to be done pas foljeve që marrin to-infinitive, being done pas foljeve që marrin -ing dhe pas parafjalëve. Përdorni get done për ngjarje dhe ndryshime në gjuhën jozyrtare. «M'u dha» = I was given; parafjala mbetet pas foljes.
Ushtrime
A. Forma
Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur ose kthejini fjalitë në pësore.
-
I'd love (invite) to the wedding.
-
She can't stand (interrupt).
-
Ktheni në pësore: They offered him a new contract. (Filloni me "He")
-
Ktheni në pësore: Someone is taking care of the dog. (Përdorni "look after")
-
Ktheni në pësore: The company sent us the tickets. (Filloni me "We")
-
Rishkruajeni me get: She was promoted last month.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The kitchen needs ….
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'm afraid of … forgotten.
-
Të dyja janë të sakta. Cila është më jozyrtare?
-
"The report needs checking." Kush e bën veprimin? …
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The road … repaired, so it's closed today.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
The complaint was dealt quickly.
-
He was got arrested last night.
-
I was explained the rules.
-
I don't like being photographed.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
Ola: How's the new job?
Tom: Great! On my first day I 16 (give) a laptop and a phone. And I've already 17 (invite) to the team dinner.
Ola: Nice! Is your boss OK?
Tom: Yes, but she hates 18 (interrupt) in meetings — I learned that fast!
Ola: Ha! And your car? It 19 (need / fix) last month.
Tom: It still does. And yesterday I 20 (get / stuck) in traffic for an hour because of it.
Ola: You need to have it looked 21 soon.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani për diçka që e urreni ose që ju pëlqen kur jua bëjnë të tjerët, me being + past participle.
-
Shkruani për diçka në shtëpinë tuaj që duhet bërë, me needs + -ing.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-11 Diateza pësore në të gjitha kohët dhe me foljet modale: is being done, has been done, must be done A new hospital (build) next year.
-
A2-15 Give me the book, give it to me: foljet me dy kundrinorë në anglisht Can you explain ___ ? …
-
B2-12 It is said that / He is said to: si thuhet «thuhet se» dhe «besohet se» në anglisht The thieves are believed (escape) by boat last week.
-
B2-11 Have something done: si thuhet «i preva flokët» në anglisht (causative) I need to (have / my car / service).
Përgjigjet
A. Forma
- to be invited
- being interrupted / to be interrupted
- He was offered a new contract.
- The dog is being looked after.
- We were sent the tickets.
- She got promoted last month.
B. Kuptimi
- cleaning
- being
- We got caught in the rain.
- someone else
- is being
C. Gjeni gabimin
- The complaint was dealt with quickly.
- He got arrested last night. / He was arrested last night.
- The rules were explained to me.
- ✓ I don't like being photographed.
D. Në kontekst
- was given / got given
- been invited / got invited / gotten invited
- being interrupted / to be interrupted
- needed fixing / needed to be fixed
- got stuck
- at / over
E. Radha juaj
- I love being surprised, but I hate being kept waiting.
- My bike needs fixing, and the kitchen walls need painting.
F. Përsëritje e përzier
- will be built / is going to be built
- it to me
- to have escaped
- have my car serviced
