Need, needn't have dhe be supposed to: detyrimi dhe nevoja në anglisht
Need, Needn't Have, Be Supposed To: Obligation in Depth
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të thoni çfarë është e nevojshme dhe çfarë jo (need to, don't need to, needn't), të thoni që një veprim i kaluar ishte i panevojshëm (needn't have done apo didn't need to do), të flisni për pritshmëri dhe rregulla që njerëzit shpesh i shkelin (be supposed to), të përdorni detyrimin zyrtar (be required to, be obliged to) dhe të zgjidhni mes should, need to, have to dhe must.
Ideja kryesore
Te A2-20 mësuat must, have to, mustn't dhe don't have to. Detyrimet e vërteta kanë shumë nuanca, prandaj bëni dy pyetje:
- Sa i fortë është? Këshillë, nevojë apo rregull me pasoja?
- Nga vjen? Nga ju vetë, nga një rregull ose ligj, apo thjesht nga ajo që presin njerëzit?
Përfytyroni një termometër. Poshtë fare është should – një rekomandim. Më lart është need to – e nevojshme për të arritur një rezultat. Pastaj have to dhe must – detyrim i vërtetë. Në majë janë be required to dhe be obliged to – rregullore, ligje dhe kontrata.
Pranë termometrit ka një shenjë të veçantë: be supposed to. Ajo tregon çfarë pritet – dhe shpesh lë të kuptohet se njerëzit nuk e bëjnë.
Së fundi, need ka një marifet për të kaluarën. I needn't have taken a taxi do të thotë që e mora taksinë dhe ishte e kotë. I didn't need to take a taxi zakonisht do të thotë që nuk e mora.
Shqipja dhe anglishtja
Për të tashmen shqipja ju ndihmon: kemi një shprehje të veçantë për «nuk është e nevojshme» – s'ka nevojë, nuk është nevoja – që përputhet mirë me don't need to / needn't. Pas saj vjen «të» + lidhore («s'ka nevojë të vish»), dhe ajo «të» tërheq lehtë një to pas needn't. Needn't është folje modale: pa to.
Për të kaluarën shqipja nuk e bën dallimin e anglishtes. «S'kishte nevojë të merrja taksi» mund të thotë edhe «e mora, por ishte e kotë» (I needn't have taken a taxi), edhe «prandaj nuk e mora» (I didn't need to take a taxi). Në anglisht duhet të zgjidhni sipas asaj që ndodhi në të vërtetë.
Dhe «duhej» mbulon dy gjëra: detyrim të kaluar («Më duhej të punoja», I had to work) dhe një plan që nuk u realizua («Takimi duhej të fillonte në dhjetë», The meeting was supposed to start at ten). Për planin ose pritshmërinë që dështoi anglishtja do was supposed to. Ndërsa «jam i detyruar të» punon njësoj si be obliged to.
| Shqip | Kuptimi | Anglisht |
|---|---|---|
| S'ka nevojë t'i heqësh këpucët. | nuk është e nevojshme | You don't need to take your shoes off. – këtu është njësoj |
| S'ka nevojë të shqetësohesh. | nuk është e nevojshme | You needn't worry. (pa to) |
| S'kishte nevojë të gatuaja kaq shumë. | e bëra, por ishte e kotë | I needn't have cooked so much. |
| S'kishte nevojë të rezervonim. | nuk e bëmë | We didn't need to book. |
| Pakoja duhej të mbërrinte dje. | plan që dështoi | The parcel was supposed to arrive yesterday. |
| Më duhej të punoja deri vonë. | detyrim i kaluar | I had to work late. |
| Nuk lejohet të përdorni telefonin. | kundër rregullave | You're not supposed to use your phone. |
| Kompanitë janë të detyruara me ligj. | detyrim zyrtar | Companies are legally obliged to… – këtu është njësoj |
Shkurt: «s'ka nevojë» = don't need to / needn't (pa to); «s'kishte nevojë» = needn't have done (e bëra) ose didn't need to do (nuk e bëra); «duhej» për një plan që dështoi = was supposed to, jo had to.
Forma
Need (e tashme)
| Forma | Lloji | Shembull |
|---|---|---|
| need to + forma bazë | folje e zakonshme (të gjitha kohët) | You need to renew your passport. |
| don't / doesn't need to + forma bazë | folje e zakonshme, mohore | You don't need to bring anything. |
| needn't + forma bazë (pa to, pa -s) | folje modale; kryesisht UK, pak zyrtare | You needn't bring anything. |
| Do I need to…? | pyetje | Do I need to book? |
Veprime të kaluara të panevojshme: dy modele
| Modeli | Ndodhi? | Shembull |
|---|---|---|
| needn't have + past participle | Po – por ishte e panevojshme. | I needn't have taken a taxi. (E mora.) |
| didn't need to + forma bazë | Zakonisht jo – nuk ishte e nevojshme, prandaj nuk e bëra. | I didn't need to take a taxi. (Zakonisht: nuk e mora.) |
Needn't have është kryesisht britanike. Anglishtja amerikane zakonisht thotë didn't need to ose didn't have to në të dyja situatat, dhe konteksti e tregon kuptimin. Didn't need to mund të përshkruajë edhe një veprim që ndodhi, nëse konteksti e bën të qartë.
Be supposed to
| Shembull | |
|---|---|
| e tashme + | We're supposed to check in by three. |
| e tashme − | You're not supposed to park here. |
| e tashme ? | What are we supposed to do with these forms? |
| e kaluar + | He was supposed to call me. (Nuk më mori.) |
| e kaluar − | You weren't supposed to open it! (E hape.) |
Detyrimi zyrtar
| Forma | Shembull |
|---|---|
| be required to + forma bazë | Staff are required to wear ID badges. |
| be obliged to + forma bazë | Landlords are obliged to carry out repairs. |
Shkalla e forcës
| I dobët → i fortë | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|
| should / ought to | këshillë, gjëja e duhur | You should back up your files. |
| need to | e nevojshme për një rezultat | You need to back up your files before the update. |
| have to | rregull ose situatë nga jashtë | We have to back up all files on Fridays — it's company policy. |
| must | i fortë; ndjenja e folësit ose rregull i shkruar | All files must be backed up daily. |
| be required to / be obliged to | zyrtar | Employees are required to back up all files. |
Përdorimi
1Need to, don't need to, needn't
Need to shpreh nevojë – çfarë duhet për të arritur një rezultat. Don't need to dhe needn't do të thonë që veprimi nuk është i nevojshëm (mund ta bëni nëse doni). Needn't është folje modale: pa to, pa -s. Është kryesisht britanike dhe pak zyrtare; don't need to përdoret kudo. Në shqip: «duhet / më duhet», «s'ka nevojë».
2Needn't have apo didn't need to – veprime të kaluara të panevojshme
Needn't have + past participle: e bëtë dhe pastaj kuptuat që nuk ishte e nevojshme – mundim i kotë. Didn't need to + forma bazë: nuk ishte e nevojshme, dhe zakonisht nuk e bëtë. Në shqip të dyja shpesh janë «s'kishte nevojë», prandaj pyesni veten: e bëra apo jo?
3Be supposed to – pritshmëri dhe rregulla (shpesh të shkelura)
Be supposed to tregon çfarë pritet të bëjë dikush për shkak të një rregulli, një marrëveshjeje ose të asaj që është normale. Shpesh lë të kuptohet se pritshmëria nuk realizohet. Not supposed to = kundër rregullave, nuk lejohet. Në të kaluarën, was / were supposed to tregon një plan ose pritshmëri që nuk ndodhi. Në shqip: «duhet / duhej të…», «nuk lejohet».
Be supposed to mund të thotë edhe «thuhet se»: This café is supposed to be very good. Ky kuptim mësohet te B2-12.
4Be required to / be obliged to – detyrim zyrtar
Be required to dhe be obliged to përdoren për rregullore, ligje, kontrata dhe dokumente zyrtare. Be obliged to shpesh nënkupton një detyrë që nuk e shmangni dot – ligjore ose morale. Not required to = nuk është e nevojshme (zyrtare). Në shqip: «kërkohet të», «jam i detyruar të».
5Should, need to, have to, must – zgjedhja në shkallë
Zgjidhni sipas forcës dhe burimit. Should = këshillë. Need to = e nevojshme për një qëllim. Have to = detyrim nga jashtë (rregulla, njerëz të tjerë, rrethana). Must = detyrim i fortë, shpesh ndjenja e vetë folësit, ose në rregulla dhe njoftime të shkruara. Në shqip të gjitha mund të jenë «duhet».
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «S'ka nevojë të…» → needn't to. Në shqip pas «s'ka nevojë» vjen «të»: «Recepsionistja i tha Blertës që s'kishte nevojë të paguante paraprakisht». Fjalëza «të» kthehet lehtë në to. Needn't është folje modale: pas saj vjen forma bazë, pa to. (Me don't need po: don't need to.)
2. «Duhej të…» → had to për një plan që dështoi. «Autobusi për në Berat duhej të nisej në nëntë, por u nis në dhjetë e gjysmë». «Duhej» = had to, prandaj del një fjali që flet për detyrim. Për një plan, orar ose pritshmëri që nuk u realizua anglishtja do was supposed to.
3. «S'kishte nevojë…» → needn't have për diçka që nuk e bëtë. Në shqip «s'kishte nevojë të shkoja» thuhet edhe kur shkuat, edhe kur nuk shkuat. Kush ka mësuar needn't have si «s'kishte nevojë», e përdor edhe për diçka që nuk e bëri: «Për fat, vëllai kishte një çelës rezervë, kështu që s'kishte nevojë të thërrisja bravandreqësin» – dhe fjalia angleze kundërshton veten.
Mos i ngatërroni
mustn't apo don't need to / needn't – Mustn't do të thotë mos e bëj. Don't need to do të thotë nuk është e nevojshme (mund ta bësh nëse do). Shih A2-20. Në shqip: «nuk duhet» apo «s'ka nevojë».
needn't have done apo didn't need to do – e bëra apo (zakonisht) nuk e bëra. Në shqip të dyja: «s'kishte nevojë».
be supposed to apo should – Should jep këshillën e vetë folësit. Be supposed to tregon çfarë presin të tjerët ose çfarë thonë rregullat.
needn't have apo shouldn't have – needn't have = ishte e panevojshme; shouldn't have = ishte gabim. Shih B1-09.
Need + -ing me kuptim pësor (The car needs washing) mësohet te B2-13. Be to zyrtare (You are to report at nine) mësohet te C1-16.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- supposed to shqiptohet /səˈpəʊstə/ (UK), /səˈpoʊstə/ (US). -d nuk dëgjohet para to, por duhet shkruar. Në shqip shkruajmë ashtu siç dëgjojmë – këtu ky zakon ju çon te gabimi suppose to.
- needn't /ˈniːdnt/: d dhe n bashkohen ngushtë, ajri del nga hunda, pa «ë» në mes. t e fundit shpesh është shumë e dobët, prandaj dëgjoni kuptimin mohor. needn't have /ˈniːdntəv/. /iː/ është e gjatë: më e gjatë se «i» e shqipes.
- have to = /ˈhæftə/ dhe has to = /ˈhæstə/: tingëllojnë me /f/ dhe /s/, jo me /v/ dhe /z/.
- obliged /əˈblaɪdʒd/ ka dy rrokje; /dʒ/ është «xh» e shqipes, por fundi -ed nuk shton rrokje: mos thoni «o-bli-xhed».
Rregulli i artë
Pyesni sa i fortë është dhe kush vendos: should (këshillë) → need to (e nevojshme) → have to / must (detyrim) → be required to / be obliged to (rregulla zyrtare). Be supposed to = çfarë pritet, por shpesh nuk bëhet – edhe kur në shqip themi «duhej». Për të kaluarën: needn't have done = e bëtë, por nuk ishte e nevojshme; didn't need to do = nuk ishte e nevojshme (dhe zakonisht nuk e bëtë).
Ushtrime
A. Forma
Plotësoni fjalët që mungojnë ose rishkruani fjalinë sipas udhëzimit.
-
Plotësoni me needn't + have: We took sandwiches, but there was free food. We (bring) sandwiches.
-
Plotësoni me be supposed to (në të kaluarën): The train arrive at six, but it was an hour late.
-
Plotësoni: Drivers are required (carry) their licence.
-
Rishkruani (përdorni needn't): It isn't necessary for you to wait for me.
-
Rishkruani (përdorni be obliged to): The law says landlords must return the deposit.
-
Kthejeni në mohore: You need to print the tickets.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: You … pay — the museum is free on Sundays.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: It was a holiday, so I to work. I stayed in bed.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I — the exam was easy, but I was nervous all week.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: You're not … to eat in the library — it's against the rules.
-
Zgjidhni këshillën, jo rregullin: … see a dentist once a year.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
You needn't to call me back.
-
I'm suppose to start work at eight.
-
She needs not worry about the exam.
-
We didn't need to queue because we had booked online.queue (UK) = wait in line (US)
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Përdorni needn't have, didn't need to ose be supposed to në formën e duhur.
Lena: How was the wedding?
Max: Lovely, but I made a few mistakes. First, I took a taxi from the station — and then I saw the hotel was right next to it. I 16 (take) a taxi at all!
Lena: Oh no. What about the dress code?
Max: The invitation said guests 17 (supposed / wear) something blue. I forgot.
Lena: Did you need to bring a gift?
Max: No, we 18 (not / need / bring) anything — they asked for donations to a charity instead, so I just gave money.
Lena: And the speech?
Max: I 19 (supposed / give) a short speech, but I was too nervous, so my brother did it.
Lena: Well, at least you were there!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani për diçka që e bëtë dhe që doli e panevojshme, me needn't have.
-
Shkruani një rregull në shkollën ose në punën tuaj që njerëzit shpesh e shkelin, me be supposed to.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't apo Don't Have To? «Duhet» dhe «s'ka nevojë» në anglisht You ___ … smoke here — it's a hospital.
-
B1-09 Should have, could have, might have në anglisht: «duhej ta kisha bërë» dhe «mund të më kishe thënë» I'm so tired. I (not stay) up so late last night.
-
B2-06 Must have, can't have, might have: hamendësimet për të kaluarën në anglisht The ground is wet. It (must rain) in the night.
-
B2-05 Would rather, had better dhe prefer: preferencat dhe paralajmërimet në anglisht It's late. We'd better (go) home.
Përgjigjet
A. Forma
- needn't have brought
- was supposed to
- to carry
- You needn't wait for me.
- Landlords are obliged to return the deposit. / Landlords are legally obliged to return the deposit.
- You don't need to print the tickets. / You needn't print the tickets.
B. Kuptimi
- don't need to
- didn't need to go
- needn't have worried / didn't need to worry
- supposed
- You should
C. Gjeni gabimin
- You needn't call me back. / You don't need to call me back.
- I'm supposed to start work at eight.
- She needn't worry about the exam. / She doesn't need to worry about the exam.
- ✓ We didn't need to queue because we had booked online.
D. Në kontekst
- needn't have taken / didn't need to take
- were supposed to wear
- didn't need to bring
- was supposed to give
E. Radha juaj
- I needn't have taken an umbrella yesterday — it didn't rain at all.
- We're supposed to turn off our computers every evening, but most people forget.
F. Përsëritje e përzier
- mustn't
- shouldn't have stayed
- must have rained
- go
