Want him to, make him do, let him do: «dua që të…», «më detyroi», «më la» në anglisht
Want Him To, Make Him Do, Let Him Do
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të thoni çfarë doni, kërkoni, thoni ose e bindni një person tjetër të bëjë (I want you to stay), dhe të thoni që dikush e detyron (make), e lejon (let, allow, permit) ose e ndihmon (help) një person tjetër të bëjë diçka – në fjali veprore dhe pësore.
Ideja kryesore
Te B1-17, i njëjti person bënte të dyja veprimet: I want to stay. Tani në fjali hyn një person i dytë: I want you to stay. Ky person – kundrina – qëndron mes dy foljeve.
Përfytyroni një portë mes një personi dhe një veprimi. Want, ask, tell, persuade e drejtojnë personin drejt portës. Make e shtyn brenda, i pëlqen apo jo. Let dhe allow e hapin portën – mund të kalojë nëse do. Help kalon bashkë me të.
Gramatika është e shkurtër, por plot kurthe. Shumica e foljeve në këtë mësim marrin kundrinë + to: She asked me to wait. Nga këto folje, vetëm make dhe let marrin gjithmonë kundrinë + formën bazë pa to (help mund të marrë të dyja): She made me wait. She let me go. Dhe në diatezën pësore, make papritur do to (I was made to wait), ndërsa let zëvendësohet me be allowed to.
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip personi i dytë dhe «të» shkojnë shumë natyrshëm: «Dua që të vish», «Më kërkoi të prisja», «Më lejoi të dilja», «Më detyroi të kërkoja falje», «Më la të dal». Për shumicën e foljeve kjo i përgjigjet anglishtes: «më lejoi të» = allowed me to, «më kërkoi të» = asked me to. Por ka tri kurthe. «Dua që të vish» nuk bëhet want that: anglishtja do want you to come. Pas make dhe let nuk vjen to, edhe pse në shqip ka «të». Dhe «A lejohet të…?», pa e përmendur personin, nuk bëhet Is it allowed to…?: anglishtja e bën personin ose veprimtarinë kryefjalë.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Dua që të vish. | I want you to come. | jo want that |
| Më kërkoi të prisja. | She asked me to wait. | këtu është njësoj |
| Më lejoi të dilja herët. | She allowed me to leave early. | këtu është njësoj |
| Më detyroi të kërkoja falje. | She made me apologise. | pas make: pa to |
| Më la të dal. | She let me go out. | pas let: pa to |
| U detyrova të prisja. | I was made to wait. | pësore: be made to |
| A lejohet të pihet duhan këtu? | Are we allowed to smoke here? | personi ose veprimtaria si kryefjalë |
Shkurt: «dua që të…» = want + person + to; pas make dhe let asnjë to, edhe pse shqipja ka «të»; «lejohet» = be allowed to me një kryefjalë.
Forma
Folje + kundrinë + paskajore me to
| Folja | Shembull |
|---|---|
| want, would like, expect | I want you to stay. |
| ask, tell, remind, warn | She reminded me to call him. |
| advise, encourage, persuade, invite | They persuaded her to apply. |
| allow, permit, force | The rules allow guests to stay until noon. |
| mohore: kundrinë + not to | He told us not to wait. |
Folje + kundrinë + forma bazë (pa to)
| Folja | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|
| make | detyroj / shkaktoj | The coach made us run. |
| let | lejoj (joformale) | My boss let me leave early. |
| help | ndihmoj – to nuk është e detyrueshme | Can you help me (to) carry this? |
Let është e parregullt: let – let – let.
Veprore → pësore
| Veprore | Pësore |
|---|---|
| They made us wait. | We were made to wait. |
| They allowed us to leave early. | We were allowed to leave early. |
| They let us leave early. | We were allowed to leave early. (jo were let) |
| They don't permit visitors to take photos. | Visitors are not permitted to take photos. |
| My boss told me to wait. | I was told to wait. |
Be allowed to në kohë të ndryshme
| Koha | Shembull |
|---|---|
| Present | Are we allowed to park here? |
| Past | I wasn't allowed to watch TV on school nights. |
| Future | You'll be allowed to leave after the test. |
| Present Perfect | Students have never been allowed to use phones in class. |
Përdorimi
1Dëshira dhe pritshmëri: want / would like / expect + kundrinë + to
Përdorini kur doni ose prisni që një person tjetër të bëjë diçka. Pas want nuk vjen kurrë fjali me that.
2Të folurit që sjell veprim: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade
Këto folje përshkruajnë atë që themi për ta bërë dikë të veprojë. Janë edhe foljet kryesore për të treguar kërkesat dhe urdhrat B1-13. Për mohimin, vendoseni not para to.
3Leje dhe detyrim: allow, permit, force + kundrinë + to
Allow është asnjanëse; permit është zyrtare (rregulla, tabela, dokumente); force është e fortë – nuk ka zgjidhje tjetër. Që të treja marrin kundrinë + to.
4Make + kundrinë + forma bazë (detyroj ose shkaktoj)
Make do të thotë që dikush e detyron një person tjetër të veprojë, ose që diçka shkakton një reagim. Pa to, edhe pse në shqip themi «të».
5Let + kundrinë + forma bazë (leje)
Let jep leje. Është joformale dhe shumë e zakonshme në të folur. Let me… është edhe një mënyrë miqësore për të ofruar diçka.
6Pësorja: be made to, be allowed to
Në pësore, make merr to: be made to do. Let nuk ka pësore në këtë model, prandaj përdorni be allowed to. Vetëm disa shprehje të ngurta përdorin let në pësore: be let go (= të të heqin nga puna), be let in, be let off (= të mos ndëshkohesh).
7Help + kundrinë + (to) + forma bazë
Pas help, janë të sakta edhe forma bazë, edhe to + forma bazë. Forma bazë është më e zakonshme, sidomos në anglishten amerikane. Kundrina mund edhe të mos përmendet.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Do që i biri të studiojë…» → wants that her son. «Drita do që i biri të studiojë jashtë». Në shqip «dua që të…» është mënyra normale. Në anglisht want nuk merr fjali me that: want + person + to.
2. «Më bën të ndihem…» → makes me to feel. «Era e bukës së ngrohtë më bën të ndihem si në shtëpinë e gjyshes». «Të» e shqipes kthehet lehtë në to. Pas make anglishtja do vetëm formën bazë: makes me feel.
3. «Më lini të…» → Let me to. «Më lini të prezantohem: jam Besniku, koordinatori i projektit». E njëjta «të», i njëjti kurth. Pas let nuk vjen to: Let me introduce.
4. «Nuk lejohej të…» → it wasn't allowed to. «Në konvikt nuk lejohej të prisje vizitorë pas orës dhjetë». Në shqip «lejohet» shkon pa e përmendur personin, dhe kështu del it wasn't allowed to. Anglishtja do një kryefjalë që merr lejen: personin, ose vetë veprimtarinë.
Mos i ngatërroni
make apo let – Dy ide të kundërta kontrolli: make = pa zgjidhje; let = zgjedh vetë.
Let's apo Let us – Let's është një propozim që e përfshin edhe dëgjuesin A1-18. Let us (forma e plotë, shpesh me please) kërkon leje.
allow + kundrinë + to apo allow + -ing – Me një person, përdorni kundrinë + to. Pa person, allow, permit dhe advise marrin -ing.
make someone do apo get someone to do – Make është detyrim; get someone to do do të thotë bind ose organizoj, dhe merr to. Shih B2-11.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- allowed /əˈlaʊd/ tingëllon krejt njësoj si aloud (= me zë). Vetëm allowed do të thotë «i lejuar». -ed këtu nuk shqiptohet si rrokje më vete.
- let nuk ka formë me -ed: Yesterday my boss let me… (jo letted).
- Te made to dhe allowed to, to është i dobët: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/ – zanorja si «ë» e shqipes.
- Let me në të folur të shpejtë shpesh bëhet /ˈlemi/.
- Folja permit theksohet në rrokjen e dytë (/pəˈmɪt/); emri (a parking permit) në të parën (/ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US)). Tingulli /ɜː/ nuk ekziston në shqip: nuk është as «e», as «ë» e shkurtër – mbajeni gojën gjysmë të hapur dhe zgjateni.
Rregulli i artë
Shumica e foljeve në këtë mësim marrin dikë + to + folje (want, ask, tell, allow). Nga këto folje, make dhe let marrin dikë + folje pa to; help mund të marrë të dyja. Në pësore thoni be made to dhe be allowed to, jo be let to – dhe kurrë want that.
Ushtrime
A. Forma
Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
-
The film made me (cry).
-
My manager let me (take) a day off.
-
Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
-
She reminded me (lock) the door.
-
They were made (wait) outside.
-
Can you help me (carry) these boxes?
-
Bëjeni pësore: The rules don't permit visitors to take photos.
B. Kuptimi
Zgjidhni ose rishkruani sipas kuptimit.
-
Zgjidhni: My parents … me to travel alone.
-
Çfarë do të thotë? "My boss made me stay late."
-
Tregojeni me warn: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
-
Tregojeni me invite: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
-
Rishkruajeni me be allowed to: The school lets students leave at lunchtime.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
I want that you come to my party.
-
I was let to stay up late.
-
They don't let us to bring food.
-
My parents encouraged me to learn the piano.
-
Is it allowed to park here?
D. Në kontekst
Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy fjali për fëmijërinë tuaj: një me let dhe një me make.
-
Shkruani dy rregulla në shkollën ose në punën tuaj: një me be allowed to dhe një me not allowed to.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-17 Folje + -ing apo folje + to në anglisht: listat e plota (enjoy doing, decide to do) She refused (help) us.
-
B1-13 Reported Questions në anglisht: «më pyeti nëse…», «më tha të…» dhe say apo tell "Please sit down," the doctor said to me. Tregojeni me tell ose ask.
-
B1-10 Diateza pësore në anglisht (passive voice): is made, was built i shpjeguar në shqip Bëjeni pësore: Someone stole my bike.
Përgjigjet
A. Forma
- cry
- take
- to use
- to lock
- to wait
- carry / to carry
- Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.
B. Kuptimi
- allowed
- I had no choice.
- The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
- Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
- Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.
C. Gjeni gabimin
- I want you to come to my party.
- I was allowed to stay up late.
- They don't let us bring food.
- ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
- Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?
D. Në kontekst
- to work
- choose
- wear
- to use
- to take
- find / to find
E. Radha juaj
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
- We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.
F. Përsëritje e përzier
- to help
- The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
- My bike was stolen.
