Be Going To oʻzbekcha: rejalar va koʻrinib turgan kelajak
Be Going To: Plans and Evidence
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz am / is / are going to + base form yordamida rejalaringiz va niyatlaringiz haqida gapira olasiz hamda hozir koʻrib turgan narsangizga asoslanib bashorat qila olasiz.
Asosiy gʻoya
Going to — kelajak haqida gapirishning bir yoʻli, lekin uning oyogʻi hozirgi zamonda turadi. Grammatikaga qarang: I am going to… — be feʼli hozirgi zamonda. Bu bizga muhim narsani aytadi: kelajakdagi harakat allaqachon hozir bilan bogʻlangan.
Kelajak ikki yoʻl bilan «yoʻlga chiqqan» boʻlishi mumkin. Birinchisi: u sizning boshingizda. Siz allaqachon qaror qilgansiz, reja hozir mavjud — I'm going to learn to drive. Ikkinchisi: u koʻz oldingizda. Siz hozir dalilni koʻryapsiz: qora bulutlar, stol chetida turgan stakan — It's going to rain. That glass is going to fall.
Darvoza tomon allaqachon dumalab ketayotgan toʻpni tasavvur qiling. Kimdir uni tepdi; endi u harakatda va qayerga borishini koʻrib turibsiz. Going to — yoʻlga chiqqan toʻp.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada reja va niyat uchun koʻpincha -moqchi ishlatiladi: «Haydashni oʻrganmoqchiman». Bu going to ga juda yaqin. Lekin rejani oddiy -a / -y shakli bilan ham aytamiz: «Ertaga bankka qoʻngʻiroq qilaman». Bu shakl ham odatni, ham kelajakni bildiradi, shuning uchun inglizchada Present Simple chiqib qoladi. Dalilga asoslangan bashorat uchun oʻzbekchada -adiganga oʻxshaydi yoki -ay deyapti deymiz; inglizchada esa bularning hammasi be going to. Yana bir farq: oʻzbekchada uchinchi shaxsda «-moqchi» ga hech narsa qoʻshilmaydi («Opam tibbiyotni oʻqimoqchi»), inglizchada esa is shart.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Bu yil haydashni oʻrganmoqchiman. | oldindan qilingan qaror | I'm going to learn to drive this year. |
| Ertaga bankka qoʻngʻiroq qilaman. | -a / -y: odat ham, kelajak ham | I'm going to call the bank tomorrow. |
| U tibbiyotni oʻqimoqchi. | 3-shaxs: oʻzbekchada qoʻshimcha yoʻq | She's going to study medicine. |
| Yomgʻir yogʻadiganga oʻxshaydi. | koʻrinib turgan dalil | It's going to rain. |
| Stakan tushib ketay deyapti. | hozir koʻrinib turgan xavf | That glass is going to fall. |
| Sizga qoʻngʻiroq qilmoqchi edim. | oʻtmishdagi reja | I was going to call you. |
Tuzilish
Darak gap
| Ega | be | going to | base form |
|---|---|---|---|
| I | am ('m) | going to | call her. |
| he / she / it | is ('s) | going to | rain. |
| you / we / they | are ('re) | going to | move house. |
Inkor
| Ega | be + not | going to | base form |
|---|---|---|---|
| I | 'm not | going to | buy it. |
| she | isn't / 's not | going to | come. |
| we | aren't / 're not | going to | stay long. |
Savollar va qisqa javoblar
| Savol | Qisqa javoblar |
|---|---|
| Are you going to apply? | Yes, I am. / No, I'm not. |
| Is it going to snow? | Yes, it is. / No, it isn't. |
| What are you going to do? | I'm going to take a break. |
| When is she going to start? | Next Monday. |
Going to dan keyin feʼlning asosiy shakli (base form) keladi: -s ham, -ing ham, -ed ham qoʻshilmaydi.
Qoʻllanish
1Gapirishdan oldin qilingan rejalar va niyatlar
Allaqachon qaror qilgan ishingiz uchun going to ishlating. Qaror gapirayotgan paytdan oldin qilingan.
2Hozirgi dalilga asoslangan bashorat
Hozir nimanidir koʻrsangiz, eshitsangiz yoki his qilsangiz va u yaqin orada nima boʻlishini koʻrsatsa, going to ishlating.
3Boshqalarning rejalari haqida savollar
Birovning niyatlari haqida soʻrash uchun going to li savollardan foydalaning. Oʻzbekchadagi «-moqchimisiz?» koʻpincha shunga toʻgʻri keladi.
4Was going to — oʻtmishdagi reja (qisqacha)
Was / were going to oʻtmishda rejangiz boʻlganini bildiradi. Koʻpincha reja amalga oshmagan. Oʻzbekchadagi «-moqchi edim» ga juda oʻxshaydi. Bu mavzu toʻliq B2-18 da.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-aman» → Present Simple. Oʻzbekchada «Imtihonlardan keyin koʻp inglizcha kitob oʻqiyman» desak, hamma buni kelajak deb tushunadi. Inglizcha Present Simple esa asosan odat uchun; kelajak uchun u asosan jadval va dasturlarda keladi (A2-05 ga qarang). Oʻzingiz qaror qilgan reja uchun going to ishlating.
2. «Akam … -moqchi» → is tushib qoladi. Oʻzbekchada uchinchi shaxsda feʼlga hech narsa qoʻshilmaydi: «Akam mashina olmoqchi», «Doʻstlarim kelmoqchi». Shuning uchun inglizchada is / are yoʻqolib qoladi. Going to oldida doim am / is / are boʻlishi kerak.
3. Savolda soʻz tartibi oʻzgarmaydi. Oʻzbekchada «Jiyaningiz qachon qaytmoqchi?» savolida tartib darak gapdagidek qoladi. Ingliz tilida esa soʻroq soʻzidan keyin avval am / is / are, keyin ega keladi.
Adashtirmang
going to + feʼl va going to + joy — Going to + feʼl kelajak haqida gapiradi. Going to + joy esa go feʼlining Present Continuous shakli (hozirgi harakat). Ikkalasi ham toʻgʻri, maʼnolari boshqa.
going to va will — Going to = gapirishdan oldin qaror qilingan yoki koʻrinib turgan dalilga asoslangan bashorat. Will esa gapirayotgan paytda qilingan qarorlar, takliflar, vaʼdalar va fikrga asoslangan bashoratlar uchun: A2-04 ga qarang. Toʻliq taqqoslash A2-05 da.
Imlo va talaffuz
- Norasmiy nutqda feʼldan oldingi going to koʻpincha gonna kabi eshitiladi: /ˈɡʌnə/ (UK va US), shuningdek /ˈɡɒnə/ (UK). I'm gonna call her. Gonna ni faqat ogʻzaki nutqda yoki juda norasmiy xabarlarda ishlating, oddiy yozuvda hech qachon. T-01 ga qarang.
- Gonna faqat kelajak maʼnosida, harakat maʼnosida hech qachon: I'm going to the shop (gonna the shop emas).
- Undoshdan oldin to kuchsiz aytiladi: /tə/. Oʻzbek tilida unlilar toʻliq aytiladi, shuning uchun «tu» deb aniq aytishga moyilmiz; bu yerda unli juda qisqa va boʻsh.
- going /ˈɡəʊɪŋ/ (UK), /ˈɡoʊɪŋ/ (US): urgʻu birinchi boʻgʻinda. Oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «tong» dagi «ng» bilan bir xil; oxiriga alohida /g/ qoʻshmang.
- Ogʻzaki nutqda qisqargan shakllar odatiy: I'm, she's, we're, isn't, aren't.
Oltin qoida
be + going to + base form. Kelajak allaqachon «yoʻlga chiqqan» boʻlsa ishlating: gapirishdan oldin qaror qilgansiz yoki hozir dalilni koʻryapsiz. Oʻzbekchada «-moqchiman» yoki «-aman» desangiz ham, oldindan qilingan reja uchun inglizchada going to, va going to oldida doim am / is / are.
Mashqlar
A. Tuzilish
Be going to ishlating.
-
I (start) a new course in May.
-
Look at the sky! It (snow).
-
They (not / move) to the city.
-
you (watch) the match tonight?
-
What she (wear) to the wedding?
-
Savol tuzing: you / tell / your boss
B. Maʼno
Har bir gapning maʼnosini aniqlang.
-
Reja (plan) yoki dalil (evidence)? "I'm going to visit my grandma on Sunday."
-
Reja (plan) yoki dalil (evidence)? "Look at that man on the ladder! He's going to fall."
-
Qisqa javob yozing: Is he going to apply for the job? (Yes)
-
Kelajakdagi reja (future plan) yoki hozirgi harakat (movement now)? "I'm going to the station."
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
We going to have a party.
-
She's going to travelling to Peru.
-
Do you going to help me?
-
I was going to call you, but I forgot.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichida feʼl berilgan joylarda be going to ishlating.
Kim: So, what 15 you going to do this year?
Raj: I'm 16 to learn Spanish. I bought a book yesterday!
Kim: Great! I'm 17 (not / buy) any new clothes. I want to save money.
Raj: Really? Look at all those bags! You 18 (need) a bigger cupboard.
Kim: Ha! 19 your sister going to visit you this summer?
Raj: Yes, she 20. She's going to stay for two weeks.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Kelasi dam olish kunlari uchun uchta rejangizni yozing.
-
Atrofingizga qarang. Hozir koʻrayotgan yoki his qilayotgan narsangizga asoslanib bitta bashorat yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-22 Present Continuous oʻzbekcha: «ishlayapman» inglizcha qanday aytiladi? Toʻgʻri javobni tanlang: Listen! The baby ….
-
A2-01 Past Continuous oʻzbekcha: I was working — oʻtmishda davom etayotgan harakat Toʻldiring: At 9 pm yesterday I (watch) TV, so I didn't hear the phone.
-
A1-25 Like, want va would like oʻzbekcha: «I like» va «I'd like» farqi Toʻgʻri javobni tanlang: I'd like … to the cinema tonight.
Javoblar
A. Tuzilish
- am going to start / 'm going to start
- is going to snow / 's going to snow
- aren't going to move / 're not going to move / are not going to move
- Are … going to watch
- is … going to wear
- Are you going to tell your boss?
B. Maʼno
- plan
- evidence
- Yes, he is.
- movement now
C. Xatoni toping
- We're going to have a party. / We are going to have a party.
- She's going to travel to Peru.
- Are you going to help me?
- ✓ I was going to call you, but I forgot.
D. Kontekstda
- are
- going
- not going to buy
- 're going to need / are going to need
- Is
- is
E. Sizning navbatingiz
- I'm going to visit my parents. I'm going to clean my car. I'm not going to work.
- I'm tired. I'm going to fall asleep soon.
F. Aralash takrorlash
- is crying
- was watching
- to go
