Majhul nisbat oʻzbekcha: to be done, being done va get-passive (passive infinitive)
More Passives: Being Done, To Be Done, Get Done
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz majhul nisbatni (passive voice) to-infinitive yoki -ing shakli talab qiladigan feʼllardan keyin ishlata olasiz (want to be promoted, hate being told), ikki toʻldiruvchili feʼllardan va predlogli feʼllardan majhul gap tuza olasiz, norasmiy get-passive ni ishlata olasiz hamda needs cleaning kabi gaplarni tushuna olasiz.
Asosiy gʻoya
Siz majhul nisbatni hamma zamonlarda bilasiz: is done, was done, has been done (B1-11). Lekin ingliz tili grammatikasining katta qismi boshqa feʼllardan keyin sodir boʻladi: I want to…, I hate …ing. Siz xohlaydigan yoki yomon koʻradigan narsani oʻzingiz qilmasangiz-chi? U siz bilan sodir boʻlsa-chi?
Unda majhul nisbat shunchaki oʻsha joyga koʻchadi. Qoida oʻzgarmaydi: be + past participle. Faqat be joyga qarab shaklini oʻzgartiradi: to-infinitive oladigan feʼllardan keyin to be + past participle, -ing shakli oladigan feʼllardan va predloglardan keyin being + past participle.
B1-11 dagi sayohat adapterini eslaysizmi? Past participle bu zaryadlovchi: u hech qachon oʻzgarmaydi. Endi adapter, yaʼni be, faqat yangi zamonlarga emas, yangi rozetkalarga ham moslashadi. I want to promote → I want to be promoted. I hate telling → I hate being told.
Ingliz tilida yana bir, norasmiyroq majhul yordamchi feʼl bor: get. She got promoted gapi She was promoted ga qaraganda koʻproq voqeadek eshitiladi: oʻzgarish, koʻpincha toʻsatdan yoki kutilmaganda boʻlgan voqea.
Oʻzbek va ingliz tillari
Yaxshi xabar: oʻzbek tilida ham majhul nisbat bor (-il / -in / -n), va u harakat nomiga ham qoʻshiladi: «tanlanish», «taklif qilinish», «imzolanishi kerak». Bu to be chosen, being invited ga juda yaqin. Lekin soʻzlashuvda koʻpincha faol nisbat ishlatiladi va ega aytilmaydi: «taklif qilishlarini xohlayman». Shunday gapni soʻzma-soʻz oʻgirsangiz, majhul maʼno yoʻqolib qoladi. Yana ikki farq bor. Birinchisi: oʻzbekchada oluvchi doim -ga bilan keladi va ega boʻla olmaydi («Menga noutbuk berildi»), inglizchada esa odam ega boʻladi: I was given a laptop. Ikkinchisi: oʻzbekcha kelishik qoʻshimchasi otda qoladi («bolaga qaralyapti»), inglizchada predlog esa feʼldan keyin, koʻpincha gap oxirida qoladi: The baby is being looked after.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Jamoaga tanlanaman, deb umid qilyapman. | majhul harakat nomi | I'm hoping to be chosen for the team. |
| U nima qilishini aytishlarini yomon koʻradi. | faol nisbat, ega yoʻq | She hates being told what to do. |
| Menga noutbuk berishdi. | oluvchi -ga bilan | I was given a laptop. |
| Chaqaloqqa buvisi qarayapti. | kelishik otda qoladi | The baby is being looked after by her grandmother. |
| Tirbandlikda tiqilib qoldik. | kutilmagan voqea | We got stuck in traffic. |
| Derazalarni tozalash kerak. | kim qilishi aytilmagan | The windows need cleaning. |
Tuzilish
Passive infinitive va passive -ing shakli
| Joy | Faol nisbat | Majhul nisbat |
|---|---|---|
| feʼl + to-infinitive | I want to invite them. | I want to be invited. |
| need + to-infinitive | We need to check the data. | The data needs to be checked. |
| feʼl + -ing | I hate telling people what to do. | I hate being told what to do. |
| predlog + -ing | She's afraid of forgetting them. | She's afraid of being forgotten. |
| inkor | — | I'd prefer not to be disturbed. / He's used to not being noticed. |
Perfect shakllar ham bor: to have been done (The painting is thought to have been stolen) B2-12 da oʻrganiladi; having been done (Having been warned, we…) esa C1-07 da.
Ikki toʻldiruvchili feʼllar (give, send, offer, show, tell, teach, lend, pay, promise, award). Faol andoza A2-15 da.
| Faol nisbat | Majhul: ega odam (koʻproq ishlatiladi) | Majhul: ega narsa |
|---|---|---|
| They gave me a present. | I was given a present. | A present was given to me. |
| The bank offered her a loan. | She was offered a loan. | A loan was offered to her. |
Predlogli feʼllar: predlog feʼldan darhol keyin qoladi
| Faol nisbat | Majhul nisbat |
|---|---|
| Someone is looking after the baby. | The baby is being looked after. |
| Nobody has dealt with the complaint. | The complaint hasn't been dealt with. |
| People laughed at him. | He was laughed at. |
Get-passive
| Zamon | Misol |
|---|---|
| Past Simple | She got hired last week. |
| Present Perfect | Our flight has got cancelled. (UK) / Our flight has gotten cancelled. (US) |
| kelajak | You'll get hurt. |
| to-infinitive dan keyin | I don't want to get caught in the rain. |
| savol / inkor | Did he get paid? He didn't get invited. |
Need + -ing (majhul maʼno)
| Shakl | Maʼnosi |
|---|---|
| The car needs washing. | = The car needs to be washed. |
Qoʻllanish
1Passive to-infinitive: to be + past participle
To-infinitive oladigan feʼl, sifat va otlardan keyin, agar ega harakatni oʻzi qilmay, harakat unga nisbatan qilinsa, to be done ishlating.
2Passive -ing shakli: being + past participle
-ing shakli oladigan feʼllardan (B1-17) va predloglardan (B1-19) keyin being done ishlating.
like, love, hate va can't stand kabi baʼzi feʼllar ikkala andozani ham oladi: She can't stand being interrupted / She can't stand to be interrupted.
3Ikki toʻldiruvchili feʼllar
give, send, offer, show, tell va pay kabi feʼllarda odam toʻldiruvchi va narsa toʻldiruvchi bor. Ikkalasi ham ega boʻla oladi, lekin ingliz tili odatda odamni afzal koʻradi, chunki gap odatda odam haqida boʻladi. Oʻzbekchada esa odam doim «-ga» bilan qoladi: «menga berildi». Narsa ega boʻlsa, to + odam ishlating.
4Predlogli feʼllar majhul nisbatda
Feʼl predlog talab qilsa (look after, deal with, talk about, rely on), predlogni past participle dan darhol keyin qoldiring, hatto gap oxirida boʻlsa ham.
5Get-passive
Get + past participle ni norasmiy nutq va yozuvda ishlating, ayniqsa oʻzgarishlar hamda kutilmagan yoki yoqimsiz voqealar uchun (get hurt, get stuck, get lost, get fired), shuningdek odamning harakati natijasida boʻladigan narsalar uchun (get promoted, get paid). U holatga emas, voqeaga eʼtibor qaratadi. Rasmiy yozuvda be ni afzal koʻring. Oʻzbekchadagi «-ib qolmoq» («tiqilib qoldik», «adashib qoldim») koʻpincha shu maʼnoni beradi.
6Need + -ing majhul maʼnoda
need dan keyin -ing shakli majhul maʼno berishi mumkin: needs cleaning = needs to be cleaned. Bu britan va amerika ingliz tilida ishlatiladi; amerikaliklar needs to be cleaned ni ham juda koʻp aytadi. Baʼzi hududlarda (masalan, Shotlandiya, AQShning ayrim joylari) needs cleaned deyiladi, lekin bu standart emas. Xuddi shu maʼnodagi want + -ing (The car wants washing) norasmiy va faqat britancha. Need + -ing va need + to B2-16 da takrorlanadi. Oʻzbekchadagi «tozalash kerak» gapida kim tozalashi aytilmaydi; inglizchada needs cleaning ham xuddi shunday.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Taklif qilishlarini xohlayman» → I want to invite. Oʻzbekchada «meni taklif qilishlarini», «tanlashlarini» deb faol nisbatda gapiramiz, ega esa aytilmaydi. Inglizchaga oʻgirganda faqat feʼl qoladi va gap «men taklif qilaman» degan maʼnoni beradi yoki toʻldiruvchisiz chala qoladi. Harakat sizga nisbatan qilinsa, to be / being + past participle kerak.
2. «Menga berildi» → To me was given. Oʻzbekchada oluvchi doim «-ga» bilan keladi va gap boshida turishi mumkin. Inglizchada to me ega boʻla olmaydi: odamni ega qiling (eng tabiiy variant) yoki narsani ega qilib, to ni oxiriga qoʻying.
3. Predlog tushib qoladi. Oʻzbekchada «bemorlarga qaraladi», «bu avtobusga ishonib boʻlmaydi»: kelishik qoʻshimchasi otda turadi. Inglizchada ot ega boʻlib, gap boshiga oʻtadi, predlog esa feʼldan keyin qoladi. Uni tashlab ketish oson.
4. «Taʼmirlash kerak» → needs to repair. «Poyabzalimni taʼmirlash kerak» gapida kim taʼmirlashi aytilmaydi. Inglizchada need to + feʼl esa ega oʻzi harakat qiladi degani: poyabzal oʻzini taʼmirlay olmaydi.
Adashtirmang
get-passive va get something done: causative da get va past participle orasida toʻldiruvchi turadi: boshqa odam sizning narsangizga nisbatan ish qiladi (B2-11). Get-passive da oʻrtada toʻldiruvchi yoʻq: harakat eganing oʻziga nisbatan qilinadi.
being done va been done: being bu -ing shakli (hozir davom etayotgan harakat yoki feʼl va predloglardan keyin); been esa be ning past participle shakli, have dan keyin keladi. B1-11 ga qarang.
needs doing va needs to do: needs + -ing da harakat egaga nisbatan qilinadi. needs to do da harakatni eganing oʻzi qiladi. Oʻzbekchada bu farq egalik qoʻshimchasida koʻrinadi: «tekshirish kerak» va «tekshirishi kerak».
Imlo va talaffuz
- to be nutqda odatda kuchsiz: /tə bi/. to dagi unli toʻliq «u» emas, qisqa va boʻsh schwa /ə/. Tez norasmiy nutqda want to be koʻpincha «wanna be» kabi eshitiladi, lekin standart yozuvda hech qachon bunday yozilmaydi.
- being ikki boʻgʻinli: /ˈbiːɪŋ/, urgʻu birinchi boʻgʻinda. Uni bir boʻgʻinga qisqartirmang.
- been: /biːn/ yoki kuchsiz /bɪn/ (UK), odatda /bɪn/ (US). being va been ni aniq farqlang: being oxirida /ŋ/ bor, u oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi, shuning uchun siz uchun oson.
- Present Perfect da got va gotten: has got cancelled (UK), has gotten cancelled (US).
- -ed oxiri undosh oldida oson yoʻqoladi: to be asked for /tə bi ˈɑːskt fə/ (UK), /tə bi ˈæskt fər/ (US). Ehtiyotkor nutqda t ni aniq ayting. Jarangli tovushdan keyingi -ed esa /d/: called /kɔːld/, paid /peɪd/. Oxirgi /d/ ni /t/ qilib jarangsizlantirmang.
Oltin qoida
Majhul nisbat har qanday joyda be + past participle: faqat be ni joyga moslang. To-infinitive oladigan feʼllardan keyin to be done, -ing shakli oladigan feʼllardan va predloglardan keyin being done. Norasmiy voqealar va oʻzgarishlar uchun get done ishlating. Oʻzbekchada «-ga» va «kerak» bilan aytiladigan gaplarda kim harakat qilishini oʻylang: harakat egaga nisbatan qilinsa, majhul shakl kerak.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing yoki gapni koʻrsatilgandek qayta yozing.
-
I'd love (invite) to the wedding.
-
She can't stand (interrupt).
-
Majhul nisbatga oʻtkazing: They offered him a new contract. ("He" bilan boshlang)
-
Majhul nisbatga oʻtkazing: Someone is taking care of the dog. ("look after" ishlating)
-
Majhul nisbatga oʻtkazing: The company sent us the tickets. ("We" bilan boshlang)
-
get bilan qayta yozing: She was promoted last month.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The kitchen needs ….
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I'm afraid of … forgotten.
-
Ikkalasi ham toʻgʻri. Qaysi biri norasmiyroq?
-
"The report needs checking." Harakatni kim bajaradi? …
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The road … repaired, so it's closed today.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
The complaint was dealt quickly.
-
He was got arrested last night.
-
I was explained the rules.
-
I don't like being photographed.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Kerakli soʻzni yozing yoki qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
Ola: How's the new job?
Tom: Great! On my first day I 16 (give) a laptop and a phone. And I've already 17 (invite) to the team dinner.
Ola: Nice! Is your boss OK?
Tom: Yes, but she hates 18 (interrupt) in meetings — I learned that fast!
Ola: Ha! And your car? It 19 (need / fix) last month.
Tom: It still does. And yesterday I 20 (get / stuck) in traffic for an hour because of it.
Ola: You need to have it looked 21 soon.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Sizga nisbatan qilinishini yomon koʻradigan yoki yaxshi koʻradigan narsa haqida being + past participle bilan yozing.
-
Uyingizda qilinishi kerak boʻlgan ish haqida needs + -ing bilan yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha A new hospital (build) next year.
-
A2-15 Give me the book yoki give it to me? Ikki toʻldiruvchili feʼllar oʻzbekcha Can you explain ___ ? …
-
B2-12 It Is Said That va He Is Said To oʻzbekcha: «… deb aytiladi», «… ekan» ingliz tilida The thieves are believed (escape) by boat last week.
-
B2-11 Have Something Done oʻzbekcha: «Sochimni oldirdim» ingliz tilida (causative) I need to (have / my car / service).
Javoblar
A. Tuzilish
- to be invited
- being interrupted / to be interrupted
- He was offered a new contract.
- The dog is being looked after.
- We were sent the tickets.
- She got promoted last month.
B. Maʼno
- cleaning
- being
- We got caught in the rain.
- someone else
- is being
C. Xatoni toping
- The complaint was dealt with quickly.
- He got arrested last night. / He was arrested last night.
- The rules were explained to me.
- ✓ I don't like being photographed.
D. Kontekstda
- was given / got given
- been invited / got invited / gotten invited
- being interrupted / to be interrupted
- needed fixing / needed to be fixed
- got stuck
- at / over
E. Sizning navbatingiz
- I love being surprised, but I hate being kept waiting.
- My bike needs fixing, and the kitchen walls need painting.
F. Aralash takrorlash
- will be built / is going to be built
- it to me
- to have escaped
- have my car serviced
