SlowingoGramatika
A2 23 / 38

Should dhe Ought To: si të jepni këshilla në anglisht

Should and Ought To: Giving Advice

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të jepni këshilla, të thoni çfarë mendoni se është e drejtë ose e gabuar dhe t'u kërkoni të tjerëve këshilla. Për këtë ju duhen should, shouldn't, ought to dhe disa shprehje të dobishme.

Ideja kryesore

Should është folja e ideve të mira. Ajo nuk thotë «ky është rregull» – për këtë janë must dhe have to A2-20. Ajo thotë «sipas mendimit tim, kjo është gjëja e duhur» ose «ky është plani më i mirë». Ai që dëgjon është i lirë të thotë jo.

Përfytyroni një mik në një udhëkryq. Nuk mund ta shtyni me forcë në njërën rrugë, por mund t'ia tregoni me gisht dhe t'i thoni: You should go this way. Ai gisht që tregon është should: një shtytje e butë, jo një urdhër.

Meqë shpreh një mendim, should përdoret edhe për ide të përgjithshme mbi të drejtën dhe të gabuarën: People should be kind to animals. Dhe meqë është i sjellshëm e i hapur, është edhe mënyra e natyrshme për të kërkuar këshillë: What should I do?

Ought to do të thotë pothuajse njësoj si should. Përdoret më rrallë, sidomos në pyetje dhe në mohim.

Shqipja dhe anglishtja

Në shqip këshillën e japim zakonisht me duhet: «Duhet të shkosh te mjeku», «Duhet të pushosh më shumë». Por «duhet» mbulon njëherësh tri fjalë angleze: should (këshillë), must dhe have to (detyrim, rregull, ligj). «Me motor duhet të mbash kaskë» është ligj; «Sonte duhet të flesh herët» është këshillë. Në shqip fjala është një, në anglisht duhet të zgjidhni. Njësoj ndodh në mohim: «nuk duhet» është edhe shouldn't (këshillë), edhe mustn't (ndalim), kurse don't have to në shqip thuhet ndryshe: «s'ka nevojë», «nuk është e nevojshme». Për një këshillë më të butë kemi edhe «do të ishte mirë të…» – në anglisht edhe kjo është should.

Një dallim tjetër: pas «duhet» shqipja vë të + lidhoren («duhet të shkosh»). Në anglisht pas should vjen forma bazë e foljes (base form), pa to: you should go. Fjalëza «të» tërheq lehtë një to që aty nuk duhet. (Ndërsa ought e do to: you ought to go.) Lajm i mirë: «duhet» nuk ndryshon sipas vetës («duhet të shkoj», «duhet të shkojë»), dhe as should nuk ndryshon: nuk merr kurrë -s. Kur kërkojmë këshillë, në shqip shpesh nuk themi fare «duhet»: «Ç'të vesh për intervistën?», «A të marr një dhuratë me vete?». Në anglisht këtu duhet patjetër Should I…? / What should I…?, dhe should vjen para kryefjalës. «Pse nuk…?» dhe «Po të isha në vendin tënd…» punojnë njësoj si Why don't you…? dhe If I were you, I'd….

ShqipKuptimiAnglisht
Sonte duhet të flesh herët.këshillëYou should go to bed early tonight.
Do të ishte mirë të fliste me menaxherin.këshillë e butëHe should talk to his manager.
Nuk duhet ta lësh biçikletën jashtë.këshillë mohoreYou shouldn't leave your bike outside.
Me motor duhet të mbash kaskë.detyrim (ligj)You have to wear a helmet on a motorbike.
Duhet të shkosh te mjeku.«të» + lidhoreYou should see a doctor. (pa to)
A të marr një dhuratë me vete?kërkoj këshillëShould I bring a present?
Ç'të vesh për intervistën?kërkoj këshillëWhat should I wear to the interview?
Mendoj se nuk duhet ta hash.këshillë mohoreI don't think you should eat that.
Pse nuk e pyet mësuesin?sugjerimWhy don't you ask your teacher?
Po të isha në vendin tënd, do ta pranoja punën.këshillë personaleIf I were you, I'd take the job.
Më dha disa këshilla shumë të dobishme.fjala «këshillë»She gave me some very useful advice.

Vini re rreshtin e tetë: në shqip mohimi bie te «duhet», në anglisht zakonisht te think: I don't think you should… Rreshti i nëntë punon si në shqip: «Pse nuk…?» = Why don't you…?, një sugjerim, jo një pyetje e vërtetë; mbani mend vetëm rendin don't you. Rreshti i fundit: në shqip «këshillë» numërohet («dy këshilla»), kurse advice në anglisht është emër i panumërueshëm: pa a / an dhe pa -s.

Shkurt: «duhet» në kuptimin e këshillës = should, në kuptimin e rregullit ose ligjit = must / have to; pas should vjen forma bazë e foljes, pa to.

Forma

Should është folje modale (modal verb): ka të njëjtën formë për çdo kryefjalë dhe pas saj vjen forma bazë e foljes (pa to, pa -s).

FormaShembull
PohoreYou should see a doctor.
MohoreShe shouldn't (should not) drink so much coffee.
Pyetje po / joShould I call him?
Pyetje me fjalë pyetëse (wh-)What should we do?
Përgjigje të shkurtraYes, you should. / No, you shouldn't.

Ought to do të thotë njësoj si should; to është pjesë e formës.

FormaShembull
PohoreYou ought to apologise.
Mohore (më e rrallë)You ought not to worry so much. – më shpesh: You shouldn't worry so much.
PyetjeE rrallë – përdorni should: Should I…?

Mënyra të tjera për të dhënë këshilla

ShprehjaModeliShembull
I think you should…I think + you should + forma bazëI think you should rest.
I don't think you should…I don't think + you should + forma bazëI don't think you should go.
Why don't you…?Why don't you + forma bazë?Why don't you ask your teacher?
If I were you, I'd…shprehje e ngulitur + forma bazëIf I were you, I'd take the job.

Përdorimi

1Të japësh këshilla

Me should / shouldn't themi çfarë mendojmë se është ide e mirë ose e keqe për dikë. Në shqip këtu zakonisht themi «duhet» ose «nuk duhet».

You look tired. You should go to bed early tonight.
Dukesh i lodhur. Sonte duhet të flesh herët.
«duhet» këtu është këshillë → should, jo must
You should drink more water when you exercise.
Duhet të pish më shumë ujë kur stërvitesh.
këshillë, jo rregull; pas should pa to
You shouldn't leave your bike outside. It isn't safe.
Nuk duhet ta lësh biçikletën jashtë. Nuk është e sigurt.
«nuk duhet» këtu është këshillë → shouldn't
He should talk to his manager about the problem.
Duhet të flasë me menaxherin e tij për problemin.
should nuk ndryshon me he, njësoj si «duhet»

2Mendime për atë që është e drejtë

Me should shprehim mendimin tonë se si duhet të jenë gjërat – në shoqëri, në punë, në jetë. Edhe në shqip themi «duhet», por kjo është mendim, jo rregull.

Children should have cooking lessons at school.
Fëmijët duhet të kenë mësim gatimi në shkollë.
mendim, jo rregull
People shouldn't use their phones while they're driving.
Njerëzit nuk duhet ta përdorin telefonin kur ngasin makinën.
mendim: shouldn't
The city should build more cycle lanes.
Bashkia duhet të ndërtojë më shumë korsi për biçikleta.
the city është njëjës, por should nuk merr -s
Public transport should be free for students.
Transporti publik duhet të jetë falas për studentët.
mendim, jo ligj

3Ought to

Ought to do të thotë njësoj si should. Tingëllon pak më serioz dhe është më i zakonshëm në anglishten britanike. Përdoreni kryesisht në fjali pohore. Edhe këtë në shqip e përkthejmë me «duhet».

You ought to tell her the truth.
Duhet t'i thuash të vërtetën.
njësoj si should: këshillë
We ought to leave now, or we'll miss the bus.
Duhet të nisemi tani, përndryshe do ta humbasim autobusin.
këshillë për veten, jo rregull
I really ought to visit my parents more often.
Vërtet duhet t'i vizitoj prindërit më shpesh.
pas ought, to është e detyrueshme

4Të kërkosh këshillë

Kur doni të dini mendimin e dikujt, përdorni Should I / we…? dhe What / Where / Which… should I…?. Shumë e zakonshme është edhe Do you think I should…?. Në shqip në këto pyetje shpesh nuk themi «duhet» («Ç'të vesh?», «Cilin të blej?»), kurse në anglisht should është i detyrueshëm dhe vjen para kryefjalës.

Should I bring a present?
A të marr një dhuratë me vete?
në shqip vetëm «të» + folja, në anglisht Should I…?
What should I wear to the interview?
Ç'të vesh për intervistën?
«Ç'të vesh?» → What should I wear?
Which laptop should I buy?
Cilin laptop të blej?
should vjen para I
"Should we book a table?" "Yes, you should. It's always busy."
«Të rezervojmë një tavolinë?» «Po, rezervoni. Aty është gjithmonë plot.»
përgjigje e shkurtër: Yes, you should.
Do you think I should call her?
Si thua, ta marr në telefon?
«Si thua…?» → Do you think I should…?

5I think you should / I don't think you should

Që këshilla të tingëllojë më e butë, filloni me I think. Për këshillë mohore anglishtja zakonisht e mohon think: I don't think you should… Edhe I think you shouldn't… është e saktë, por përdoret më rrallë dhe tingëllon më e prerë. Në shqip është e kundërta: themi «Mendoj se nuk duhet…».

I think you should take a break.
Mendoj se duhet të pushosh pak.
I don't think you should eat that. It smells strange.
Mendoj se nuk duhet ta hash. Ka një erë të çuditshme.
në shqip mohimi bie te «duhet», në anglisht te think
I don't think we should tell him yet.
Mendoj se nuk duhet t'ia themi ende.
në anglisht mohimi te think

6Why don't you…? dhe If I were you, I'd…

Why don't you…? është një sugjerim miqësor, jo një pyetje e vërtetë – njësoj si «Pse nuk…?» në shqip. If I were you, I'd… është shprehje e ngulitur për një këshillë të fortë e personale, si «Po të isha në vendin tënd…». Mësojeni si një bllok të vetëm; gramatikën e saj do ta shihni te B1-06. (If I was you është gjithashtu e zakonshme në të folurit jozyrtar; were është zgjedhja e sigurt.)

Why don't you ask your brother for help?
Pse nuk i kërkon ndihmë vëllait?
edhe në shqip ky është sugjerim
Why don't you try the new Thai restaurant?
Pse nuk e provon restorantin e ri tajlandez?
If I were you, I'd buy a return ticket. It's cheaper.
Po të isha në vendin tënd, do të blija biletë vajtje-ardhje. Është më e lirë.
shprehje e ngulitur: shih B1-06
If I were you, I wouldn't lend him any more money.
Po të isha në vendin tënd, nuk do t'i jepja më para hua.
«Po të isha në vendin tënd» → If I were you

Gabime të shpeshta

❌You should to see a dentist.
✅You should see a dentist.
Pas should nuk vihet to.
❌She shoulds study more.
✅She should study more.
should nuk merr kurrë -s.
❌You ought see a doctor.
✅You ought to see a doctor.
ought do gjithmonë to.
❌Do I should call her?
✅Should I call her?
should e formon vetë pyetjen: pa do.
❌He should works less.
✅He should work less.
Pas should vjen gjithmonë forma bazë.
❌Why you don't ask Tom?
✅Why don't you ask Tom?
Ruani rendin e pyetjes: Why don't you…?
❌If I were you, I'll wait.
✅If I were you, I'd wait.
Shprehja e ngulitur është If I were you, I'd (= I would).
⚠️I think you shouldn't buy it.
✅I don't think you should buy it.
Gramatikisht është e saktë, por anglishtja zakonisht e vë not te think. E para tingëllon më e prerë.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Duhet të» → should to. Në shqip pas «duhet» vjen gjithmonë «të»: «Rruga për në Theth është e vështirë, duhet të marrësh një xhip me qira». Fjalëza «të» kthehet lehtë në to. Pas should vjen forma bazë e foljes, pa to. (Vetëm ought e do to.)

❌The road to Theth is difficult. You should to rent a jeep.
✅The road to Theth is difficult. You should rent a jeep. ose The road to Theth is difficult. You ought to rent a jeep.
pas should pa to

2. «Duhet» → must. Meqë «duhet» është edhe këshillë, edhe detyrim, në një këshillë miqësore del shpesh must. Në anglisht must tingëllon si urdhër ose rregull i rreptë. Për një këshillë të zakonshme përdorni should. (Një rekomandim entuziast si You must try the byrek here! është anglisht krejt i natyrshëm, por ky është rast më vete.)

⚠️Your boss always gives you extra work, Jonida. You must learn to say no.
✅Your boss always gives you extra work, Jonida. You should learn to say no.
Gramatikisht është e saktë, por must tingëllon si urdhër; për një këshillë miqësore: should

3. «Nuk duhet» → don't have to. «Nuk duhet» (këshillë ose ndalim) dhe «s'ka nevojë» (don't have to) janë gjëra të ndryshme. Kush përkthen «nuk duhet» fjalë për fjalë me don't have to, thotë diçka tjetër nga ajo që do.

⚠️The water from this tap isn't clean. You don't have to drink it.
✅The water from this tap isn't clean. You shouldn't drink it. ose The water from this tap isn't clean. You mustn't drink it.
Gramatikisht është e saktë, por don't have to do të thotë «s'ka nevojë»; për këshillë: shouldn't

4. «Këshilla» → advices. Në shqip këshillat numërohen: «një këshillë», «dy këshilla», «Drita jep këshilla shumë të mira për paratë». Advice në anglisht është emër i panumërueshëm: pa a / an, pa -s, dhe me foljen në njëjës (advice is). Një këshillë është some advice ose a piece of advice.

❌Drita gives very good advices about money.
✅Drita gives very good advice about money.
advice nuk ka shumës

5. Pyetja pa ndryshim të rendit. Në shqip pyetja nuk e ndryshon rendin e fjalëve: «Trageti niset nga Vlora në nëntë. Sa herët duhet të jemi në port?». Kur i shtoni kryefjalën angleze, ajo del lehtë para should. Në pyetje should vjen para kryefjalës.

❌The ferry leaves Vlore at nine. How early we should be at the port?
✅The ferry leaves Vlore at nine. How early should we be at the port?
në pyetje: should + kryefjala

Mos i ngatërroni

should apo must / have to – Should është këshillë: mund të thoni jo. Must / have to është detyrim: nuk mund të thoni jo. Shih A2-20. Në shqip të dyja janë «duhet», prandaj mendoni për kuptimin: këshillë apo rregull?

You should wear a jacket. It's cold.
Duhet të veshësh xhaketën. Bën ftohtë.
këshillë: ide e mirë
You have to wear a helmet on a motorbike.
Me motor duhet të mbash kaskë.
detyrim (ligj); në shqip përsëri «duhet»

Why don't you…? (sugjerim) apo Why didn't you…? (pyetje e vërtetë ose qortim) – Këshillë është vetëm forma e kohës së tashme. Edhe në shqip dallimi dëgjohet te folja: «Pse nuk i telefonon?» apo «Pse nuk i telefonove?».

Why don't you call her?
Pse nuk i telefonon?
këshillë: merre në telefon
Why didn't you call her?
Pse nuk i telefonove?
pyetje për të kaluarën: nuk e more në telefon

should, had better dhe should have – Had better (afërsisht «më mirë të…») është më i fortë dhe paralajmëron për një pasojë të keqe: shih B2-05. Këshilla dhe keqardhja për të kaluarën (You should have told me, «Duhet të më kishe thënë») janë te B1-09.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • should /ʃʊd/: l nuk shqiptohet. Rimon me good dhe could. Në shqip lexojmë ashtu siç shkruajmë, por këtu ky zakon ju pengon: mos thoni «shuld».
  • /ʃ/ në fillim është «sh» e shqipes, prandaj këtu keni avantazh. /ʊ/ është e shkurtër dhe e lëshuar, me buzë pak të rrumbullakosura. Mos e ngatërroni me /uː/ e gjatë (food): në anglisht këta dy tinguj ndryshojnë jo vetëm nga gjatësia, por edhe nga cilësia (full – fool). Shqipja ka vetëm një «u», prandaj kjo do ushtrim.
  • Në të folur të shpejtë should shpesh dobësohet: /ʃəd/ – You should go. /ə/ e dobët është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj kjo formë ju vjen lehtë.
  • shouldn't /ˈʃʊdnt/ ka dy rrokje. d dhe n bashkohen ngushtë: maja e gjuhës mbetet pas dhëmbëve të sipërm dhe ajri del nga hunda. Mes tyre nuk ka zanore, prandaj mos shtoni një «ë» («shud-ënt»).
  • ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ ose /ˈɑːdə/ (US): gh nuk shqiptohet, prandaj mos e lexoni fjalën ashtu siç shkruhet. /ɔː/ është një «o» e gjatë dhe e thellë, me buzë të rrumbullakosura.
  • Në fillim të rrokjes së theksuar t dhe k angleze shqiptohen me një frymë të lehtë ajri (take, tell, call); t dhe k shqipe nuk e kanë këtë frymë.
  • advice /ədˈvaɪs/ është emër dhe mbaron me /s/; folja advise /ədˈvaɪz/ (këshilloj) mbaron me /z/. Dallimi duket edhe në shkrim: c – s.
  • Te If I were you, I'd…, I'd /aɪd/ = I would. Shqiptojeni qartë /d/: pa të, I'd buy tingëllon si I buy. r te were nuk është as «r», as «rr»; në shqiptimin britanik në fund të fjalës nuk dëgjohet fare.

Rregulli i artë

Jepni këshilla me should + forma bazë e foljes (pa to). Ought to do të thotë njësoj. Për këshillë mohore zgjedhja më e natyrshme është I don't think you should…. Dhe mbani mend: «duhet» si këshillë është should, «Ç'të bëj?» është What should I do?, kurse «duhet» si rregull ose ligj është must / have to.

Ushtrime

A. Forma

Në ushtrimet 1–2 përdorni should, shouldn't ose ought to.

  1. You have a bad cough. You see a doctor.
  2. You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
  3. Plotësoni: We ought leave soon.
  4. Formoni një pyetje: I / what / should / cook / tonight?
  5. Përgjigje e shkurtër: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
  6. Plotësoni sugjerimin: Why you ask your neighbour?

B. Kuptimi

Zgjidhni mundësinë që i përshtatet situatës.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: You … try yoga. It really helps with stress.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: In the UK you … drive on the left. It's the law.
  3. Zgjidhni fjalinë më të natyrshme:
  4. Shoqja juaj ka një problem me motrën. Cila është këshillë?

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. He should to call his mother.
  2. Do I should take an umbrella?
  3. She shoulds rest more.
  4. If I were you, I'd talk to her.

D. Në kontekst

Përdorni should, ought to, don't ose were. Një fjalë mund ta përdorni më shumë se një herë.

A problem at work
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht këshillat dhe mendimin tuaj.

  1. Një shok ju thotë: "I want to learn English faster." Jepini dy këshilla, njërën me should dhe tjetrën me Why don't you…?.
  2. Shkruani një mendim për qytetin tuaj me should ose shouldn't.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A2-20 Must, Have To, Mustn't apo Don't Have To? «Duhet» dhe «s'ka nevojë» në anglisht
    You wear a seat belt. It's the law.
  2. A2-20 Must, Have To, Mustn't apo Don't Have To? «Duhet» dhe «s'ka nevojë» në anglisht
    Tomorrow is a holiday, so we go to work.
  3. A1-25 Like, want, would like në anglisht: si të thoni çfarë ju pëlqen dhe çfarë dëshironi
    Would you like (come) with us?
Përgjigjet

A. Forma

  1. should / ought to
  2. shouldn't / should not / ought not to
  3. to
  4. What should I cook tonight?
  5. should
  6. don't

B. Kuptimi

  1. should
  2. have to
  3. I don't think you should buy it.
  4. Why don't you call her?

C. Gjeni gabimin

  1. He should call his mother.
  2. Should I take an umbrella?
  3. She should rest more.
  4. ✓ If I were you, I'd talk to her.

D. Në kontekst

  1. should
  2. should / ought to
  3. Should
  4. should
  5. don't
  6. were / was

E. Radha juaj

  1. You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
  2. The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.

F. Përsëritje e përzier

  1. must / have to
  2. don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
  3. to come
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play