Should dhe Ought To: si të jepni këshilla në anglisht
Should and Ought To: Giving Advice
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të jepni këshilla, të thoni çfarë mendoni se është e drejtë ose e gabuar dhe t'u kërkoni të tjerëve këshilla. Për këtë ju duhen should, shouldn't, ought to dhe disa shprehje të dobishme.
Ideja kryesore
Should është folja e ideve të mira. Ajo nuk thotë «ky është rregull» – për këtë janë must dhe have to A2-20. Ajo thotë «sipas mendimit tim, kjo është gjëja e duhur» ose «ky është plani më i mirë». Ai që dëgjon është i lirë të thotë jo.
Përfytyroni një mik në një udhëkryq. Nuk mund ta shtyni me forcë në njërën rrugë, por mund t'ia tregoni me gisht dhe t'i thoni: You should go this way. Ai gisht që tregon është should: një shtytje e butë, jo një urdhër.
Meqë shpreh një mendim, should përdoret edhe për ide të përgjithshme mbi të drejtën dhe të gabuarën: People should be kind to animals. Dhe meqë është i sjellshëm e i hapur, është edhe mënyra e natyrshme për të kërkuar këshillë: What should I do?
Ought to do të thotë pothuajse njësoj si should. Përdoret më rrallë, sidomos në pyetje dhe në mohim.
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip këshillën e japim zakonisht me duhet: «Duhet të shkosh te mjeku», «Duhet të pushosh më shumë». Por «duhet» mbulon njëherësh tri fjalë angleze: should (këshillë), must dhe have to (detyrim, rregull, ligj). «Me motor duhet të mbash kaskë» është ligj; «Sonte duhet të flesh herët» është këshillë. Në shqip fjala është një, në anglisht duhet të zgjidhni. Njësoj ndodh në mohim: «nuk duhet» është edhe shouldn't (këshillë), edhe mustn't (ndalim), kurse don't have to në shqip thuhet ndryshe: «s'ka nevojë», «nuk është e nevojshme». Për një këshillë më të butë kemi edhe «do të ishte mirë të…» – në anglisht edhe kjo është should.
Një dallim tjetër: pas «duhet» shqipja vë të + lidhoren («duhet të shkosh»). Në anglisht pas should vjen forma bazë e foljes (base form), pa to: you should go. Fjalëza «të» tërheq lehtë një to që aty nuk duhet. (Ndërsa ought e do to: you ought to go.) Lajm i mirë: «duhet» nuk ndryshon sipas vetës («duhet të shkoj», «duhet të shkojë»), dhe as should nuk ndryshon: nuk merr kurrë -s. Kur kërkojmë këshillë, në shqip shpesh nuk themi fare «duhet»: «Ç'të vesh për intervistën?», «A të marr një dhuratë me vete?». Në anglisht këtu duhet patjetër Should I…? / What should I…?, dhe should vjen para kryefjalës. «Pse nuk…?» dhe «Po të isha në vendin tënd…» punojnë njësoj si Why don't you…? dhe If I were you, I'd….
| Shqip | Kuptimi | Anglisht |
|---|---|---|
| Sonte duhet të flesh herët. | këshillë | You should go to bed early tonight. |
| Do të ishte mirë të fliste me menaxherin. | këshillë e butë | He should talk to his manager. |
| Nuk duhet ta lësh biçikletën jashtë. | këshillë mohore | You shouldn't leave your bike outside. |
| Me motor duhet të mbash kaskë. | detyrim (ligj) | You have to wear a helmet on a motorbike. |
| Duhet të shkosh te mjeku. | «të» + lidhore | You should see a doctor. (pa to) |
| A të marr një dhuratë me vete? | kërkoj këshillë | Should I bring a present? |
| Ç'të vesh për intervistën? | kërkoj këshillë | What should I wear to the interview? |
| Mendoj se nuk duhet ta hash. | këshillë mohore | I don't think you should eat that. |
| Pse nuk e pyet mësuesin? | sugjerim | Why don't you ask your teacher? |
| Po të isha në vendin tënd, do ta pranoja punën. | këshillë personale | If I were you, I'd take the job. |
| Më dha disa këshilla shumë të dobishme. | fjala «këshillë» | She gave me some very useful advice. |
Vini re rreshtin e tetë: në shqip mohimi bie te «duhet», në anglisht zakonisht te think: I don't think you should… Rreshti i nëntë punon si në shqip: «Pse nuk…?» = Why don't you…?, një sugjerim, jo një pyetje e vërtetë; mbani mend vetëm rendin don't you. Rreshti i fundit: në shqip «këshillë» numërohet («dy këshilla»), kurse advice në anglisht është emër i panumërueshëm: pa a / an dhe pa -s.
Shkurt: «duhet» në kuptimin e këshillës = should, në kuptimin e rregullit ose ligjit = must / have to; pas should vjen forma bazë e foljes, pa to.
Forma
Should është folje modale (modal verb): ka të njëjtën formë për çdo kryefjalë dhe pas saj vjen forma bazë e foljes (pa to, pa -s).
| Forma | Shembull |
|---|---|
| Pohore | You should see a doctor. |
| Mohore | She shouldn't (should not) drink so much coffee. |
| Pyetje po / jo | Should I call him? |
| Pyetje me fjalë pyetëse (wh-) | What should we do? |
| Përgjigje të shkurtra | Yes, you should. / No, you shouldn't. |
Ought to do të thotë njësoj si should; to është pjesë e formës.
| Forma | Shembull |
|---|---|
| Pohore | You ought to apologise. |
| Mohore (më e rrallë) | You ought not to worry so much. – më shpesh: You shouldn't worry so much. |
| Pyetje | E rrallë – përdorni should: Should I…? |
Mënyra të tjera për të dhënë këshilla
| Shprehja | Modeli | Shembull |
|---|---|---|
| I think you should… | I think + you should + forma bazë | I think you should rest. |
| I don't think you should… | I don't think + you should + forma bazë | I don't think you should go. |
| Why don't you…? | Why don't you + forma bazë? | Why don't you ask your teacher? |
| If I were you, I'd… | shprehje e ngulitur + forma bazë | If I were you, I'd take the job. |
Përdorimi
1Të japësh këshilla
Me should / shouldn't themi çfarë mendojmë se është ide e mirë ose e keqe për dikë. Në shqip këtu zakonisht themi «duhet» ose «nuk duhet».
2Mendime për atë që është e drejtë
Me should shprehim mendimin tonë se si duhet të jenë gjërat – në shoqëri, në punë, në jetë. Edhe në shqip themi «duhet», por kjo është mendim, jo rregull.
3Ought to
Ought to do të thotë njësoj si should. Tingëllon pak më serioz dhe është më i zakonshëm në anglishten britanike. Përdoreni kryesisht në fjali pohore. Edhe këtë në shqip e përkthejmë me «duhet».
4Të kërkosh këshillë
Kur doni të dini mendimin e dikujt, përdorni Should I / we…? dhe What / Where / Which… should I…?. Shumë e zakonshme është edhe Do you think I should…?. Në shqip në këto pyetje shpesh nuk themi «duhet» («Ç'të vesh?», «Cilin të blej?»), kurse në anglisht should është i detyrueshëm dhe vjen para kryefjalës.
5I think you should / I don't think you should
Që këshilla të tingëllojë më e butë, filloni me I think. Për këshillë mohore anglishtja zakonisht e mohon think: I don't think you should… Edhe I think you shouldn't… është e saktë, por përdoret më rrallë dhe tingëllon më e prerë. Në shqip është e kundërta: themi «Mendoj se nuk duhet…».
6Why don't you…? dhe If I were you, I'd…
Why don't you…? është një sugjerim miqësor, jo një pyetje e vërtetë – njësoj si «Pse nuk…?» në shqip. If I were you, I'd… është shprehje e ngulitur për një këshillë të fortë e personale, si «Po të isha në vendin tënd…». Mësojeni si një bllok të vetëm; gramatikën e saj do ta shihni te B1-06. (If I was you është gjithashtu e zakonshme në të folurit jozyrtar; were është zgjedhja e sigurt.)
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Duhet të» → should to. Në shqip pas «duhet» vjen gjithmonë «të»: «Rruga për në Theth është e vështirë, duhet të marrësh një xhip me qira». Fjalëza «të» kthehet lehtë në to. Pas should vjen forma bazë e foljes, pa to. (Vetëm ought e do to.)
2. «Duhet» → must. Meqë «duhet» është edhe këshillë, edhe detyrim, në një këshillë miqësore del shpesh must. Në anglisht must tingëllon si urdhër ose rregull i rreptë. Për një këshillë të zakonshme përdorni should. (Një rekomandim entuziast si You must try the byrek here! është anglisht krejt i natyrshëm, por ky është rast më vete.)
3. «Nuk duhet» → don't have to. «Nuk duhet» (këshillë ose ndalim) dhe «s'ka nevojë» (don't have to) janë gjëra të ndryshme. Kush përkthen «nuk duhet» fjalë për fjalë me don't have to, thotë diçka tjetër nga ajo që do.
4. «Këshilla» → advices. Në shqip këshillat numërohen: «një këshillë», «dy këshilla», «Drita jep këshilla shumë të mira për paratë». Advice në anglisht është emër i panumërueshëm: pa a / an, pa -s, dhe me foljen në njëjës (advice is). Një këshillë është some advice ose a piece of advice.
5. Pyetja pa ndryshim të rendit. Në shqip pyetja nuk e ndryshon rendin e fjalëve: «Trageti niset nga Vlora në nëntë. Sa herët duhet të jemi në port?». Kur i shtoni kryefjalën angleze, ajo del lehtë para should. Në pyetje should vjen para kryefjalës.
Mos i ngatërroni
should apo must / have to – Should është këshillë: mund të thoni jo. Must / have to është detyrim: nuk mund të thoni jo. Shih A2-20. Në shqip të dyja janë «duhet», prandaj mendoni për kuptimin: këshillë apo rregull?
Why don't you…? (sugjerim) apo Why didn't you…? (pyetje e vërtetë ose qortim) – Këshillë është vetëm forma e kohës së tashme. Edhe në shqip dallimi dëgjohet te folja: «Pse nuk i telefonon?» apo «Pse nuk i telefonove?».
should, had better dhe should have – Had better (afërsisht «më mirë të…») është më i fortë dhe paralajmëron për një pasojë të keqe: shih B2-05. Këshilla dhe keqardhja për të kaluarën (You should have told me, «Duhet të më kishe thënë») janë te B1-09.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- should /ʃʊd/: l nuk shqiptohet. Rimon me good dhe could. Në shqip lexojmë ashtu siç shkruajmë, por këtu ky zakon ju pengon: mos thoni «shuld».
- /ʃ/ në fillim është «sh» e shqipes, prandaj këtu keni avantazh. /ʊ/ është e shkurtër dhe e lëshuar, me buzë pak të rrumbullakosura. Mos e ngatërroni me /uː/ e gjatë (food): në anglisht këta dy tinguj ndryshojnë jo vetëm nga gjatësia, por edhe nga cilësia (full – fool). Shqipja ka vetëm një «u», prandaj kjo do ushtrim.
- Në të folur të shpejtë should shpesh dobësohet: /ʃəd/ – You should go. /ə/ e dobët është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj kjo formë ju vjen lehtë.
- shouldn't /ˈʃʊdnt/ ka dy rrokje. d dhe n bashkohen ngushtë: maja e gjuhës mbetet pas dhëmbëve të sipërm dhe ajri del nga hunda. Mes tyre nuk ka zanore, prandaj mos shtoni një «ë» («shud-ënt»).
- ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ ose /ˈɑːdə/ (US): gh nuk shqiptohet, prandaj mos e lexoni fjalën ashtu siç shkruhet. /ɔː/ është një «o» e gjatë dhe e thellë, me buzë të rrumbullakosura.
- Në fillim të rrokjes së theksuar t dhe k angleze shqiptohen me një frymë të lehtë ajri (take, tell, call); t dhe k shqipe nuk e kanë këtë frymë.
- advice /ədˈvaɪs/ është emër dhe mbaron me /s/; folja advise /ədˈvaɪz/ (këshilloj) mbaron me /z/. Dallimi duket edhe në shkrim: c – s.
- Te If I were you, I'd…, I'd /aɪd/ = I would. Shqiptojeni qartë /d/: pa të, I'd buy tingëllon si I buy. r te were nuk është as «r», as «rr»; në shqiptimin britanik në fund të fjalës nuk dëgjohet fare.
Rregulli i artë
Jepni këshilla me should + forma bazë e foljes (pa to). Ought to do të thotë njësoj. Për këshillë mohore zgjedhja më e natyrshme është I don't think you should…. Dhe mbani mend: «duhet» si këshillë është should, «Ç'të bëj?» është What should I do?, kurse «duhet» si rregull ose ligj është must / have to.
Ushtrime
A. Forma
Në ushtrimet 1–2 përdorni should, shouldn't ose ought to.
-
You have a bad cough. You see a doctor.
-
You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
-
Plotësoni: We ought leave soon.
-
Formoni një pyetje: I / what / should / cook / tonight?
-
Përgjigje e shkurtër: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
-
Plotësoni sugjerimin: Why you ask your neighbour?
B. Kuptimi
Zgjidhni mundësinë që i përshtatet situatës.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: You … try yoga. It really helps with stress.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: In the UK you … drive on the left. It's the law.
-
Zgjidhni fjalinë më të natyrshme:
-
Shoqja juaj ka një problem me motrën. Cila është këshillë?
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
He should to call his mother.
-
Do I should take an umbrella?
-
She shoulds rest more.
-
If I were you, I'd talk to her.
D. Në kontekst
Përdorni should, ought to, don't ose were. Një fjalë mund ta përdorni më shumë se një herë.
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht këshillat dhe mendimin tuaj.
-
Një shok ju thotë: "I want to learn English faster." Jepini dy këshilla, njërën me should dhe tjetrën me Why don't you…?.
-
Shkruani një mendim për qytetin tuaj me should ose shouldn't.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't apo Don't Have To? «Duhet» dhe «s'ka nevojë» në anglisht You wear a seat belt. It's the law.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't apo Don't Have To? «Duhet» dhe «s'ka nevojë» në anglisht Tomorrow is a holiday, so we go to work.
-
A1-25 Like, want, would like në anglisht: si të thoni çfarë ju pëlqen dhe çfarë dëshironi Would you like (come) with us?
Përgjigjet
A. Forma
- should / ought to
- shouldn't / should not / ought not to
- to
- What should I cook tonight?
- should
- don't
B. Kuptimi
- should
- have to
- I don't think you should buy it.
- Why don't you call her?
C. Gjeni gabimin
- He should call his mother.
- Should I take an umbrella?
- She should rest more.
- ✓ If I were you, I'd talk to her.
D. Në kontekst
- should
- should / ought to
- Should
- should
- don't
- were / was
E. Radha juaj
- You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
- The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.
F. Përsëritje e përzier
- must / have to
- don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
- to come
