Need, needn't have và be supposed to: diễn đạt sự cần thiết và bắt buộc (Obligation in Depth)
Need, Needn't Have, Be Supposed To: Obligation in Depth
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nói điều gì cần thiết hoặc không cần thiết (need to, don't need to, needn't), nói rằng một việc trong quá khứ là không cần thiết (needn't have done hay didn't need to do), nói về những điều được mong đợi và những quy định mà người ta hay vi phạm (be supposed to), dùng cách nói bắt buộc trang trọng (be required to, be obliged to), và chọn đúng giữa should, need to, have to và must.
Ý chính
Ở bài A2-20, bạn đã học must, have to, mustn't và don't have to. Nhưng sự bắt buộc trong thực tế có nhiều sắc thái, nên hãy tự hỏi hai câu:
- Mạnh đến mức nào? Một lời khuyên, một điều cần thiết, hay một quy định có hậu quả?
- Nó đến từ đâu? Từ chính bạn, từ một quy định hay luật lệ, hay chỉ từ điều mọi người mong đợi?
Hãy hình dung một cái nhiệt kế. Dưới cùng là should — một lời khuyên. Cao hơn là need to — cần thiết để đạt một kết quả. Rồi đến have to và must — sự bắt buộc thật sự. Trên cùng là be required to và be obliged to — quy định, luật pháp và hợp đồng.
Bên cạnh nhiệt kế có một tấm biển đặc biệt: be supposed to. Nó cho biết điều được mong đợi — và thường ngầm ý rằng người ta không làm.
Cuối cùng, need có một "mẹo" ở quá khứ. I needn't have taken a taxi nghĩa là tôi đã đi taxi, và hóa ra uổng tiền. I didn't need to take a taxi thường có nghĩa là tôi đã không đi.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt có phải, cần, không được, không cần / không phải, đáng lẽ / lẽ ra, bắt buộc. Phần lớn các từ này khớp khá tốt với tiếng Anh. Nhưng có hai chỗ dễ trượt: thứ nhất, "phải" = must, nhưng "không phải" không = mustn't; thứ hai, "đáng lẽ" là trạng từ, còn supposed cần be đi kèm và be phải chia thì.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh |
|---|---|
| Bạn không được chạm vào dây điện. | You mustn't touch the wires. |
| Bạn không cần / không phải đeo cà vạt. | You don't need to wear a tie. |
| Hóa ra tôi không cần nấu nhiều thế (mà tôi đã nấu). | I needn't have cooked so much. |
| Chúng tôi không cần đặt bàn (nên đã không đặt). | We didn't need to book. |
| Bưu kiện đáng lẽ phải đến hôm qua. | The parcel was supposed to arrive yesterday. |
| Hành khách bắt buộc phải xuất trình vé. | Passengers are required to show a ticket. |
Tiếng Việt thường cần thêm cả một vế ("mà tôi đã nấu", "nên đã không đặt") để phân biệt hai ý trong quá khứ. Tiếng Anh gói sự khác biệt đó vào cấu trúc: needn't have done hay didn't need to do.
Cấu trúc
Need (hiện tại)
| Cấu trúc | Loại | Ví dụ |
|---|---|---|
| need to + động từ nguyên mẫu | động từ thường (mọi thì) | You need to renew your passport. |
| don't / doesn't need to + động từ nguyên mẫu | động từ thường, phủ định | You don't need to bring anything. |
| needn't + động từ nguyên mẫu (không to, không -s) | động từ khuyết thiếu; chủ yếu UK, hơi trang trọng | You needn't bring anything. |
| Do I need to…? | câu hỏi | Do I need to book? |
Việc không cần thiết trong quá khứ: hai cấu trúc
| Cấu trúc | Việc đó có xảy ra không? | Ví dụ |
|---|---|---|
| needn't have + past participle | Có — nhưng không cần thiết. | I needn't have taken a taxi. (I took one.) |
| didn't need to + động từ nguyên mẫu | Thường là không — không cần, nên không làm. | I didn't need to take a taxi. (Usually: I didn't.) |
Needn't have chủ yếu là tiếng Anh Anh. Tiếng Anh Mỹ thường nói didn't need to hoặc didn't have to cho cả hai trường hợp, và ngữ cảnh cho thấy nghĩa. Didn't need to cũng có thể nói về một việc đã xảy ra, nếu ngữ cảnh làm rõ điều đó.
Be supposed to
| Ví dụ | |
|---|---|
| hiện tại + | We're supposed to check in by three. |
| hiện tại − | You're not supposed to park here. |
| hiện tại ? | What are we supposed to do with these forms? |
| quá khứ + | He was supposed to call me. (He didn't.) |
| quá khứ − | You weren't supposed to open it! (You did.) |
Bắt buộc trang trọng
| Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|
| be required to + động từ nguyên mẫu | Staff are required to wear ID badges. |
| be obliged to + động từ nguyên mẫu | Landlords are obliged to carry out repairs. |
Thang mức độ
| Yếu → mạnh | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| should / ought to | lời khuyên, điều nên làm | You should back up your files. |
| need to | cần thiết để có kết quả | You need to back up your files before the update. |
| have to | quy định hay hoàn cảnh bên ngoài | We have to back up all files on Fridays — it's company policy. |
| must | mạnh; cảm nhận của chính người nói, hoặc quy định viết | All files must be backed up daily. |
| be required to / be obliged to | trang trọng, chính thức | Employees are required to back up all files. |
Cách dùng
1Need to, don't need to, needn't
Need to diễn tả sự cần thiết — điều cần làm để đạt một kết quả. Don't need to và needn't nghĩa là việc đó không cần thiết (muốn làm thì vẫn được). Needn't là động từ khuyết thiếu: không có to, không có -s. Nó chủ yếu dùng trong tiếng Anh Anh và hơi trang trọng; don't need to thì phổ biến ở mọi nơi.
2Needn't have hay didn't need to — việc không cần thiết trong quá khứ
Needn't have + past participle: bạn đã làm, rồi mới biết là không cần — uổng công. Didn't need to + động từ nguyên mẫu: việc đó không cần thiết, và thường là bạn đã không làm.
3Be supposed to — điều được mong đợi, quy định (thường bị vi phạm)
Be supposed to nói điều mà một người được mong đợi phải làm, vì một quy định, một sự sắp xếp hoặc vì đó là điều bình thường. Nó thường ngầm ý rằng điều mong đợi không được thực hiện. Not supposed to = trái quy định, không được phép. Ở quá khứ, was / were supposed to nói về một kế hoạch hay một điều mong đợi đã không xảy ra.
Be supposed to còn có thể có nghĩa "người ta nói rằng": This café is supposed to be very good. Nghĩa này được dạy ở bài B2-12.
4Be required to / be obliged to — bắt buộc trang trọng
Be required to và be obliged to dùng cho quy định, luật pháp, hợp đồng và văn bản chính thức. Be obliged to thường ngầm ý một nghĩa vụ không tránh được — về pháp lý hoặc đạo đức. Not required to = không bắt buộc (trang trọng).
5Should, need to, have to, must — chọn trên thang mức độ
Chọn theo mức độ và nguồn gốc. Should = lời khuyên. Need to = cần thiết cho một mục tiêu. Have to = sự bắt buộc từ bên ngoài (quy định, người khác, hoàn cảnh). Must = bắt buộc mạnh, thường là cảm nhận của chính người nói, hoặc trong quy định và biển báo.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Phải" = must, vậy "không phải" = mustn't? Đây là cái bẫy lớn nhất. Trong tiếng Việt, "không phải mang gì" nghĩa là không cần mang. Nhưng mustn't nghĩa là không được, bị cấm. "Không phải / không cần" = don't have to / don't need to.
2. "Cần + động từ" → need + động từ nguyên mẫu không có to. Tiếng Việt nói "cần mua", "cần làm" — không có từ nối. Nhưng need là động từ thường: need to + động từ (chỉ dạng khuyết thiếu needn't mới không có to).
3. "Đáng lẽ" → bỏ mất be. "Đáng lẽ tôi phải gọi cho mẹ" — "đáng lẽ" là trạng từ, không cần động từ "là". Nhiều bạn dùng supposed như một trạng từ hoặc một động từ chính. Nhưng phải có be, và be phải chia đúng thì.
4. "Lẽ ra không cần … (mà đã làm)" → needn't + động từ nguyên mẫu. Tiếng Việt chỉ cần thêm "hôm qua" là đủ hiểu đó là quá khứ. Tiếng Anh thì không: needn't + động từ nguyên mẫu là hiện tại. Với một việc đã làm mà hóa ra không cần, phải dùng needn't have + past participle.
Đừng nhầm lẫn
mustn't hay don't need to / needn't — Mustn't nghĩa là đừng làm. Don't need to nghĩa là không cần thiết (muốn thì vẫn làm được). Xem A2-20.
needn't have done hay didn't need to do — đã làm, hay (thường là) đã không làm.
be supposed to hay should — Should là lời khuyên của chính người nói. Be supposed to thuật lại điều người khác mong đợi hoặc điều quy định nói.
needn't have hay shouldn't have — needn't have = việc đó không cần thiết; shouldn't have = việc đó là sai. Xem B1-09.
Need + V-ing mang nghĩa bị động (The car needs washing) được dạy ở bài B2-13. Cách nói trang trọng be to (You are to report at nine) được dạy ở bài C1-16.
Chính tả và phát âm
- supposed to đọc là /səˈpəʊstə/ (UK), /səˈpoʊstə/ (US). Âm -d không nghe thấy trước to, nhưng khi viết thì bắt buộc phải có. Trọng âm ở âm tiết thứ hai; âm tiết đầu rất yếu /sə/.
- needn't /ˈniːdnt/: một cụm phụ âm /dnt/ ở cuối — tiếng Việt không có cụm phụ âm như vậy. Đừng chèn nguyên âm vào giữa, và đừng bỏ /nt/, vì đó là phần mang nghĩa phủ định. needn't have → /ˈniːdntəv/.
- have to = /ˈhæftə/ và has to = /ˈhæstə/: đọc thành âm /f/ và /s/ không rung, không phải /v/ và /z/.
- obliged /əˈblaɪdʒd/ — hai âm tiết. Âm /dʒ/ không phải "gi" hay "d" của tiếng Việt: môi hơi chu, mặt lưỡi áp vào phần lợi sau răng trên rồi tách ra cho hơi xát qua, dây thanh rung. Kết thúc bằng /dʒd/ — giữ cả hai âm nhẹ ở cuối.
Quy tắc vàng
Hãy hỏi mạnh đến đâu và ai quyết định: should (lời khuyên) → need to (cần thiết) → have to / must (bắt buộc) → be required to / be obliged to (quy định chính thức). "Không phải / không cần" = don't have to / don't need to, không phải mustn't. Be supposed to = điều được mong đợi, thường không được làm. Với quá khứ, needn't have done = đã làm, nhưng không cần; didn't need to do = không cần (và thường là đã không làm).
Luyện tập
A. Hình thức
Hoàn thành hoặc viết lại câu theo yêu cầu.
-
Hoàn thành với needn't + have: We took sandwiches, but there was free food. We (bring) sandwiches.
-
Hoàn thành với be supposed to (quá khứ): The train arrive at six, but it was an hour late.
-
Hoàn thành câu: Drivers are required (carry) their licence.
-
Viết lại câu (dùng needn't): It isn't necessary for you to wait for me.
-
Viết lại câu (dùng be obliged to): The law says landlords must return the deposit.
-
Chuyển sang câu phủ định: You need to print the tickets.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng.
-
Chọn đáp án đúng: You … pay — the museum is free on Sundays.
-
Chọn đáp án đúng: It was a holiday, so I to work. I stayed in bed.
-
Chọn đáp án đúng: I — the exam was easy, but I was nervous all week.
-
Chọn đáp án đúng: You're not … to eat in the library — it's against the rules.
-
Chọn câu là lời khuyên, không phải quy định: … see a dentist once a year.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
You needn't to call me back.
-
I'm suppose to start work at eight.
-
She needs not worry about the exam.
-
We didn't need to queue because we had booked online.queue (UK) = wait in line (US)
D. Trong ngữ cảnh
Dùng needn't have, didn't need to hoặc be supposed to ở dạng đúng.
Lena: How was the wedding?
Max: Lovely, but I made a few mistakes. First, I took a taxi from the station — and then I saw the hotel was right next to it. I 16 (take) a taxi at all!
Lena: Oh no. What about the dress code?
Max: The invitation said guests 17 (supposed / wear) something blue. I forgot.
Lena: Did you need to bring a gift?
Max: No, we 18 (not / need / bring) anything — they asked for donations to a charity instead, so I just gave money.
Lena: And the speech?
Max: I 19 (supposed / give) a short speech, but I was too nervous, so my brother did it.
Lena: Well, at least you were there!
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về chính bạn.
-
Viết về một việc bạn đã làm mà hóa ra không cần thiết, dùng needn't have.
-
Viết về một quy định ở trường hoặc nơi làm việc của bạn mà mọi người hay vi phạm, dùng be supposed to.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-20 Phân biệt must, have to, mustn't và don't have to (phải, không được, không cần) You ___ … smoke here — it's a hospital.
-
B1-09 Cách dùng should have, could have, might have: lẽ ra đã… (Modal + have + V3) I'm so tired. I (not stay) up so late last night.
-
B2-06 Phỏng đoán về quá khứ với must have, can't have, might have (Past Deduction) The ground is wet. It (must rain) in the night.
-
B2-05 Cách dùng would rather, had better và prefer: nói sở thích và lời khuyên (Would Rather, Had Better, Prefer) It's late. We'd better (go) home.
Đáp án
A. Hình thức
- needn't have brought
- was supposed to
- to carry
- You needn't wait for me.
- Landlords are obliged to return the deposit. / Landlords are legally obliged to return the deposit.
- You don't need to print the tickets. / You needn't print the tickets.
B. Ý nghĩa
- don't need to
- didn't need to go
- needn't have worried / didn't need to worry
- supposed
- You should
C. Tìm lỗi sai
- You needn't call me back. / You don't need to call me back.
- I'm supposed to start work at eight.
- She needn't worry about the exam. / She doesn't need to worry about the exam.
- ✓ We didn't need to queue because we had booked online.
D. Trong ngữ cảnh
- needn't have taken / didn't need to take
- were supposed to wear
- didn't need to bring
- was supposed to give
E. Đến lượt bạn
- I needn't have taken an umbrella yesterday — it didn't rain at all.
- We're supposed to turn off our computers every evening, but most people forget.
F. Ôn tập tổng hợp
- mustn't
- shouldn't have stayed
- must have rained
- go
