Reported Speech azərbaycanca: «dedi ki, …» ingiliscə necə çatdırılır?
Reported Speech: Statements
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz kiminsə dediyini çatdıra biləcəksiniz (She said (that) she was tired): zamanları, əvəzlikləri və zaman sözlərini düzgün dəyişəcək və zamanın nə vaxt dəyişməli olmadığını biləcəksiniz.
Əsas fikir
Kiminsə sözlərini çatdıranda siz səs yazısını oxutmursunuz. Siz xəbəri ötürürsünüz, həm də öz mövqeyinizdən: öz vaxtınızdan, öz yerinizdən, öz baxışınızdan.
Təsəvvür edin ki, Mariya bazar ertəsi deyib: "I'm tired. I'll call you tomorrow." Cümə günü siz bunu bir dostunuza danışırsınız. Bazar ertəsi artıq keçmişdədir, ona görə bütün söhbət zamanda bir addım geri çəkilir: Maria said she was tired and would call me the next day. Bu geri addıma backshift deyilir.
Qalan hər şey də sizin baxışınıza keçir. Onun I sözü she olur, onun you sözü me olur, onun tomorrow sözü the next day olur, çünki bazar ertəsindən baxanda «sabah» cümədən baxanda «sabah» deyil.
Amma backshift robot qaydası deyil. Mariyanın dediyi hələ də doğrudursa və ya söz bir an əvvəl deyilibsə, ilkin zamanı saxlaya bilərsiniz. Həmişə soruşun: mənim indiki yerimdən bu necə görünür?
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində başqasının sözünü çatdıranda adətən dedi ki, … deyirik və «ki» sözündən sonra ilkin zaman saxlanılır: «Mariya dedi ki, yorğundur və sabah mənə zəng edəcək». Yəni bizdə backshift yoxdur. İngiliscədə isə said sözündən sonra zaman adətən bir addım geri çəkilir: Maria said she was tired and would call me. «-dığını» formasında («yorğun olduğunu dedi») isə zaman ümumiyyətlə görünmür, amma ingiliscədə yenə də zaman seçmək lazımdır.
Danışıqda «ki» sözündən sonra çox vaxt danışanın öz sözlərini də dəyişmədən deyirik: «Aysel dedi ki, mən yorğunam». Burada «mən» Ayseldir. İngiliscədə isə əvəzlik həmişə çatdıranın baxışına keçir: Aysel said she was tired. Bir də «demək» feili həm say, həm də tell deməkdir: «Rəşad mənə dedi» → Rashad told me, said me yox B1-13.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Mariya dedi ki, yorğundur. | zaman dəyişmir | Maria said she was tired. |
| Mariya dedi ki, sabah mənə zəng edəcək. | will → would, tomorrow → the next day | Maria said she would call me the next day. |
| Mariya yorğun olduğunu dedi. | feili sifət: zaman görünmür | Maria said she was tired. |
| Aysel dedi ki, mən yorğunam. | danışıqda Ayselin öz sözü | Aysel said she was tired. |
| Rəşad mənə dedi ki, gecikəcək. | adamla: tell | Rashad told me he would be late. |
| Ceyk deyir ki, gecikir. | indiki zamanda çatdırma | Jake says he's running late. |
Quruluş
Əsas qəlib
| Çatdıran feil | (that) | çatdırılan budaq cümlə |
|---|---|---|
| She said | (that) | she was hungry. |
| He told me | (that) | he had lost his keys. |
That məcburi deyil və danışıqda çox vaxt buraxılır. Say və tell feillərinin qəlibləri fərqlidir: B1-13 dərsinə baxın.
Backshift: keçmiş zamanda çatdıran feildən sonra zaman dəyişikliyi
| Vasitəsiz nitq | Vasitəli nitq |
|---|---|
| Present Simple: "I work in a bank." | Past Simple: She said she worked in a bank. |
| Present Continuous: "I'm leaving." | Past Continuous: He said he was leaving. |
| Present Perfect: "I've finished." | Past Perfect: She said she had finished. |
| Past Simple: "I saw it." | Past Perfect: He said he had seen it. (saw da mümkündür) |
| will: "I'll help." | would: She said she would help. |
| can: "I can swim." | could: He said he could swim. |
| may: "It may rain." | might: She said it might rain. |
| must (öhdəlik): "I must go." | had to: He said he had to go. (must da mümkündür) |
| am / is / are going to: "We're going to move." | was / were going to: They said they were going to move. |
Dəyişmir: would, could, should, might, ought to və Past Perfect eyni qalır.
Əvəzliklər və yiyəlik sözləri: onları çatdıranın baxışına uyğunlaşdırın.
| Vasitəsiz | Vasitəli |
|---|---|
| "I love my job." (Tom) | Tom said he loved his job. |
| "We'll meet you at our house." (valideynləriniz, sizə) | They said they would meet me at their house. |
Zaman və yer sözləri (vaxt və ya yer indi fərqlidirsə)
| Vasitəsiz | Vasitəli |
|---|---|
| now | then, at that time |
| today / tonight | that day / that night |
| yesterday | the day before, the previous day |
| tomorrow | the next day, the following day |
| last week | the week before, the previous week |
| next month | the following month |
| … ago | … before, … earlier |
| here | there |
| this / these | that / those (və ya the) |
İstifadə
1said sözündən sonra backshift
Çatdıran feil keçmiş zamandadırsa (said, told), zamanı bir addım geri çəkin. Azərbaycancada «dedi ki» sözündən sonra zaman dəyişmir, ona görə burada xüsusi diqqətli olun.
2Vasitəli nitqdə modal feillər
Will → would, can → could, may → might, öhdəlik bildirən must → had to. Would, could, should, might və ought to dəyişmir.
3Əvəzlikləri və yiyəlik sözlərini dəyişmək
Öz baxışınızdan çatdırın. Soruşun: indi kim danışır və kim dinləyir?
4Zaman və yer sözlərini dəyişmək
Çatdırdığınız vaxt və ya yer fərqlidirsə, today, tomorrow, ago, here kimi sözləri dəyişin. Azərbaycancada da vasitəli nitqdə «ertəsi gün», «bir gün əvvəl», «həmin gecə» deyə bilərik.
5Backshift yoxdur: hələ də doğrudur və ya indicə deyilib
Məlumat indi də doğrudursa, ilkin zamanı saxlaya bilərsiniz. Danışıqda bu, çox yayılıb. Backshift də düzgündür.
6İndiki zamanda çatdıran feil: backshift yoxdur
Çatdıran feil indiki zamandadırsa (says, has said), zamanlar dəyişmir. Bu, mesajlar və qeydlər üçün çox işlənir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Mənə dedi» → said me. Azərbaycancada «demək» feili adamı yönlük halda qəbul edir: «Kamran sənə nə dedi?» Ona görə say sözündən sonra birbaşa adam qoymaq çox asandır. İngiliscədə adamla tell (told me) və ya say to (said to me) işlədin. B1-13
2. «Dedi ki, …» sözündən sonra zaman dəyişmir. Azərbaycancada «Tural dedi ki, iclasa gələ bilmir» deyirik, hətta iclas çoxdan keçibsə belə. İngiliscədə isə sözün deyildiyi vaxt keçmişdədirsə və vəziyyət artıq doğru deyilsə, zamanı bir addım geri çəkin.
3. «Aysel dedi ki, mən yorğunam» → said I am. Danışıqda «ki» sözündən sonra danışanın sözlərini olduğu kimi deyirik və «mən» Ayselin özüdür. İngiliscədə dırnaq işarəsi yoxdursa, I çatdıranın özü deməkdir. Əvəzliyi çatdıranın baxışına uyğunlaşdırın: she, he, they.
4. «Sabah», «dünən», «… əvvəl» olduğu kimi qalır. «Elvin iki həftə əvvəl dedi ki, Bakıya dünən gəlib» cümləsində «dünən» Elvinin danışdığı günə görədir. İngiliscədə zaman sözünü çatdırdığınız ana uyğunlaşdırın: yesterday → the day before, tomorrow → the next day, ago → before.
Qarışdırmayın
Vasitəsiz və vasitəli nitq — Vasitəsiz nitq dırnaq işarəsi içində sözləri olduğu kimi təkrarlayır; vasitəli nitq onları dəyişikliklərlə danışır.
Backshift və backshift olmadan — Hər ikisi düzgün ola bilər. Backshift sadəcə çatdırır; backshift olmadan isə bunun indi də doğru olduğuna inandığınızı göstərir.
must (öhdəlik) və must (təxmin) — Öhdəlik bildirən must çox vaxt had to olur. Təxmin bildirən must B1-16 isə must olaraq qalır.
Yazılış və tələffüz
- Vasitəli nitqdə dırnaq işarəsi və vergül yoxdur: She said she was tired.
- Vasitəsiz nitqdə dırnaqdan əvvəl vergül qoyun, sondakı nöqtəni isə dırnağın içinə yazın: She said, "I'm tired."
- said /sed/ kimi tələffüz olunur: qısa /e/ ilə, bir heca. Yazıldığı kimi «said» və ya «seyd» oxumayın. Sondakı /d/ səsini /t/ kimi karlaşdırmayın.
- that işlənəndə zəif deyilir: /ðət/. İlk səs /ð/ üçün dilin ucunu dişlərin arasına qoyun; d və ya z deməyin.
- 'd həm would, həm də had ola bilər: She said she'd help (would) / She said she'd helped (had). Ondan sonrakı feilə baxın.
Qızıl qayda
Öz vaxtınızdan və yerinizdən çatdırın: keçmiş zamanda çatdıran feildən sonra zamanı adətən bir addım geri çəkin, əvəzlikləri və zaman sözlərini uyğunlaşdırın. Bu, hələ də doğrudursa və ya çatdıran feil indiki zamandadırsa, ilkin zamanı saxlaya bilərsiniz.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
1–6-cı tapşırıqlarda zamanı bir addım geri çəkin (backshift).
-
"I'm cold." → She said she cold.
-
"We've finished the project." → They said they the project.
-
"I'll text you." → He said he me.
-
"I can't find my keys." → She said she her keys.
-
"I may be late." → He said he late.
-
"I'm watching a film." → She said she a film.
-
said ilə çatdırın: "I love my new job." (bacınız)
B. Məna
Vəziyyətə uyğun cavabı yazın və ya seçin.
-
Bazar ertəsi Tom dedi: "I'll do it tomorrow." İndi cümədir. Tamamlayın: Tom said he would do it .
-
Dostunuz bunu beş dəqiqə əvvəl dedi: "The film starts at eight." Tamamlayın: She said the film at eight.
-
"I'm a vegetarian," said Sam last year. Sem indi də vegetariandır. Hansı cümlə düzgündür?
-
"You must be tired," the nurse said to me. Çatdırın: The nurse said I tired.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
He said me that he was ill.
-
She said she will come, but she didn't.
-
They said they must to go home.
-
The forecast says it will rain tomorrow.
D. Mətndə
Hər yerdə zamanı bir addım geri çəkin.
I had lunch with Clara yesterday. She said she 16 (be) really happy at her new company. She told me she 17 (just / get) a promotion! She said they 18 (send) her to New York the following month, and that she 19 (can) take her family with her. She also said she 20 (call) me when she got there.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Keçən həftə dostunuzun sizə dediyi bir şeyi xatırlayın. Onu said ilə çatdırın.
-
Bu gün aldığınız bir mesajı says ilə çatdırın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-03 Past Perfect azərbaycanca: «mən gələndə film başlamışdı» ingiliscə When I got to the station, the train (already / leave).
-
A2-33 Who called you, yoxsa Who did you call? Mübtəda və tamamlıq sualları sadə dillə Who (you / call) last night?
-
B1-10 Passive Voice azərbaycanca: məchul növ ingiliscə (is made, was built) This house (build) in 1920.
-
B1-06 Second Conditional azərbaycanca: «-saydı, … -ardı» ingiliscə necə deyilir? If I (be) you, I'd say sorry.
Cavablar
A. Quruluş
- was
- had finished / 'd finished
- would text / 'd text
- couldn't find / could not find
- might be
- was watching
- My sister said she loved her new job. / My sister said that she loved her new job. / My sister said she loves her new job. / My sister said that she loves her new job.
B. Məna
- the next day / the following day / on Tuesday
- starts / started
- both
- must be
C. Səhvi tapın
- He told me that he was ill. / He said that he was ill. / He told me he was ill. / He said he was ill.
- She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
- They said they had to go home. / They said they must go home.
- ✓ The forecast says it will rain tomorrow.
D. Mətndə
- was
- had just got / had just gotten / 'd just got / 'd just gotten
- were sending / were going to send / would send
- could
- would call / 'd call
E. Sizin növbəniz
- My friend Leo said he was going to move to Madrid.
- My brother says he can't come to dinner tonight.
F. Qarışıq təkrar
- had already left / 'd already left
- did you call
- was built
- were
