SlowingoQrammatika
B1 13 / 39

Reported Speech azərbaycanca: «dedi ki, …» ingiliscə necə çatdırılır?

Reported Speech: Statements

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz kiminsə dediyini çatdıra biləcəksiniz (She said (that) she was tired): zamanları, əvəzlikləri və zaman sözlərini düzgün dəyişəcək və zamanın nə vaxt dəyişməli olmadığını biləcəksiniz.

Əsas fikir

Kiminsə sözlərini çatdıranda siz səs yazısını oxutmursunuz. Siz xəbəri ötürürsünüz, həm də öz mövqeyinizdən: öz vaxtınızdan, öz yerinizdən, öz baxışınızdan.

Təsəvvür edin ki, Mariya bazar ertəsi deyib: "I'm tired. I'll call you tomorrow." Cümə günü siz bunu bir dostunuza danışırsınız. Bazar ertəsi artıq keçmişdədir, ona görə bütün söhbət zamanda bir addım geri çəkilir: Maria said she was tired and would call me the next day. Bu geri addıma backshift deyilir.

Qalan hər şey də sizin baxışınıza keçir. Onun I sözü she olur, onun you sözü me olur, onun tomorrow sözü the next day olur, çünki bazar ertəsindən baxanda «sabah» cümədən baxanda «sabah» deyil.

Amma backshift robot qaydası deyil. Mariyanın dediyi hələ də doğrudursa və ya söz bir an əvvəl deyilibsə, ilkin zamanı saxlaya bilərsiniz. Həmişə soruşun: mənim indiki yerimdən bu necə görünür?

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində başqasının sözünü çatdıranda adətən dedi ki, … deyirik və «ki» sözündən sonra ilkin zaman saxlanılır: «Mariya dedi ki, yorğundur və sabah mənə zəng edəcək». Yəni bizdə backshift yoxdur. İngiliscədə isə said sözündən sonra zaman adətən bir addım geri çəkilir: Maria said she was tired and would call me. «-dığını» formasında («yorğun olduğunu dedi») isə zaman ümumiyyətlə görünmür, amma ingiliscədə yenə də zaman seçmək lazımdır.

Danışıqda «ki» sözündən sonra çox vaxt danışanın öz sözlərini də dəyişmədən deyirik: «Aysel dedi ki, mən yorğunam». Burada «mən» Ayseldir. İngiliscədə isə əvəzlik həmişə çatdıranın baxışına keçir: Aysel said she was tired. Bir də «demək» feili həm say, həm də tell deməkdir: «Rəşad mənə dedi» → Rashad told me, said me yox B1-13.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Mariya dedi ki, yorğundur.zaman dəyişmirMaria said she was tired.
Mariya dedi ki, sabah mənə zəng edəcək.will → would, tomorrow → the next dayMaria said she would call me the next day.
Mariya yorğun olduğunu dedi.feili sifət: zaman görünmürMaria said she was tired.
Aysel dedi ki, mən yorğunam.danışıqda Ayselin öz sözüAysel said she was tired.
Rəşad mənə dedi ki, gecikəcək.adamla: tellRashad told me he would be late.
Ceyk deyir ki, gecikir.indiki zamanda çatdırmaJake says he's running late.

Quruluş

Əsas qəlib

Çatdıran feil(that)çatdırılan budaq cümlə
She said(that)she was hungry.
He told me(that)he had lost his keys.

That məcburi deyil və danışıqda çox vaxt buraxılır. Say və tell feillərinin qəlibləri fərqlidir: B1-13 dərsinə baxın.

Backshift: keçmiş zamanda çatdıran feildən sonra zaman dəyişikliyi

Vasitəsiz nitqVasitəli nitq
Present Simple: "I work in a bank."Past Simple: She said she worked in a bank.
Present Continuous: "I'm leaving."Past Continuous: He said he was leaving.
Present Perfect: "I've finished."Past Perfect: She said she had finished.
Past Simple: "I saw it."Past Perfect: He said he had seen it. (saw da mümkündür)
will: "I'll help."would: She said she would help.
can: "I can swim."could: He said he could swim.
may: "It may rain."might: She said it might rain.
must (öhdəlik): "I must go."had to: He said he had to go. (must da mümkündür)
am / is / are going to: "We're going to move."was / were going to: They said they were going to move.

Dəyişmir: would, could, should, might, ought to və Past Perfect eyni qalır.

Əvəzliklər və yiyəlik sözləri: onları çatdıranın baxışına uyğunlaşdırın.

VasitəsizVasitəli
"I love my job." (Tom)Tom said he loved his job.
"We'll meet you at our house." (valideynləriniz, sizə)They said they would meet me at their house.

Zaman və yer sözləri (vaxt və ya yer indi fərqlidirsə)

VasitəsizVasitəli
nowthen, at that time
today / tonightthat day / that night
yesterdaythe day before, the previous day
tomorrowthe next day, the following day
last weekthe week before, the previous week
next monththe following month
… ago… before, … earlier
herethere
this / thesethat / those (və ya the)

İstifadə

1said sözündən sonra backshift

Çatdıran feil keçmiş zamandadırsa (said, told), zamanı bir addım geri çəkin. Azərbaycancada «dedi ki» sözündən sonra zaman dəyişmir, ona görə burada xüsusi diqqətli olun.

She said she was really busy.
O dedi ki, çox məşğuldur.
«məşğuldur», amma said sözündən sonra was; "I'm really busy."
They said they were looking for a new flat.
Onlar dedilər ki, yeni mənzil axtarırlar.
«axtarırlar» → were looking; "We're looking for a new flat."
He said he had never been to Asia.
O dedi ki, heç vaxt Asiyada olmayıb.
«olmayıb» → had never been; "I've never been to Asia."
She said she had missed the train.
O dedi ki, qatara gecikib.
"I missed the train."; she missed da mümkündür

2Vasitəli nitqdə modal feillər

Will → would, can → could, may → might, öhdəlik bildirən must → had to. Would, could, should, might və ought to dəyişmir.

He said he would send me the details.
O dedi ki, təfərrüatları mənə göndərəcək.
«göndərəcək» → would send; "I'll send you the details."
She said she couldn't come to the party.
O dedi ki, məclisə gələ bilməyəcək.
"I can't come to the party."
He said the shop might be closed.
O dedi ki, mağaza bağlı ola bilər.
«ola bilər» → might be; "The shop may be closed."
The instructor said we had to wear a helmet.
Təlimatçı dedi ki, dəbilqə taxmalıyıq.
«taxmalıyıq» → had to wear; "You must wear a helmet."
The doctor said I should rest.
Həkim dedi ki, dincəlməliyəm.
"You should rest."; should dəyişmir

3Əvəzlikləri və yiyəlik sözlərini dəyişmək

Öz baxışınızdan çatdırın. Soruşun: indi kim danışır və kim dinləyir?

My boss said she liked my haircut.
Müdirim dedi ki, saç düzümüm xoşuna gəlir.
müdir qadındır → she; "I like your haircut."
Our neighbours said they had sold their car.
Qonşularımız dedilər ki, maşınlarını satıblar.
"We've sold our car."
He said I was his best friend.
O dedi ki, ən yaxın dostu mənəm.
«mənəm» → I was; "You're my best friend."

4Zaman və yer sözlərini dəyişmək

Çatdırdığınız vaxt və ya yer fərqlidirsə, today, tomorrow, ago, here kimi sözləri dəyişin. Azərbaycancada da vasitəli nitqdə «ertəsi gün», «bir gün əvvəl», «həmin gecə» deyə bilərik.

She said she would see me the next day.
O dedi ki, ertəsi gün məni görəcək.
"I'll see you tomorrow."
He said he had started the job two years before.
O dedi ki, bu işə ondan iki il əvvəl başlayıb.
"I started this job two years ago."; ago → before
She said she was staying there that night.
O dedi ki, həmin gecəni orada qalacaq.
"I'm staying here tonight."
He said the parcel had arrived the day before.
O dedi ki, bağlama bir gün əvvəl gəlib.
"The parcel arrived yesterday."

5Backshift yoxdur: hələ də doğrudur və ya indicə deyilib

Məlumat indi də doğrudursa, ilkin zamanı saxlaya bilərsiniz. Danışıqda bu, çox yayılıb. Backshift də düzgündür.

She said she lives in Glasgow.
O dedi ki, Qlazqoda yaşayır.
hələ də orada yaşayır
Our teacher said the Earth goes round the Sun.
Müəllimimiz dedi ki, Yer Günəşin ətrafında fırlanır.
ümumi həqiqət
I said it's at three!
Dedim axı, saat üçdədir!
bir an əvvəl deyilən "It's at three" təkrarlanır

6İndiki zamanda çatdıran feil: backshift yoxdur

Çatdıran feil indiki zamandadırsa (says, has said), zamanlar dəyişmir. Bu, mesajlar və qeydlər üçün çox işlənir.

Jake says he's running late.
Ceyk deyir ki, gecikir.
The weather forecast says it'll be sunny all week.
Hava proqnozuna görə, bütün həftə hava günəşli olacaq.
says → «-a görə»
Mum has said she can't come this weekend.
Anam deyib ki, bu həftə sonu gələ bilməyəcək.
Mum (UK) = Mom (US)

Tez-tez edilən səhvlər

❌She said me she was tired.
✅She told me she was tired.
say feilindən dərhal sonra adam gəlmir: She said she was tired. B1-13 dərsinə baxın.
❌He said he has finished it last week.
✅He said he had finished it last week. və ya He said he finished it last week.
Bitmiş keçmiş vaxtla (last week) heç vaxt Present Perfect işlənmir: Past Perfect formasına keçin və ya Past Simple saxlayın.
❌He said that he will call me, but he never did.
✅He said that he would call me, but he never did.
will → would; zəng artıq gələcəkdə deyil.
❌They said they must to leave.
✅They said they had to leave.
must → had to; heç vaxt «must to» deyil.
❌A year ago he said he had started the job two years ago.
✅A year ago he said he had started the job two years before.
ago indidən geri sayır; before keçmişdəki andan geri sayır.
❌Last month she said she would come tomorrow.
✅Last month she said she would come the next day.
Onun «sabahı» indidən baxanda sabah deyil.
❌She said, she was hungry.
✅She said she was hungry.
Vasitəli nitqdə budaq cümlədən əvvəl vergül qoyulmur.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Mənə dedi» → said me. Azərbaycancada «demək» feili adamı yönlük halda qəbul edir: «Kamran sənə nə dedi?» Ona görə say sözündən sonra birbaşa adam qoymaq çox asandır. İngiliscədə adamla tell (told me) və ya say to (said to me) işlədin. B1-13

❌What did Kamran say you?
✅What did Kamran tell you?
və ya: What did Kamran say to you?

2. «Dedi ki, …» sözündən sonra zaman dəyişmir. Azərbaycancada «Tural dedi ki, iclasa gələ bilmir» deyirik, hətta iclas çoxdan keçibsə belə. İngiliscədə isə sözün deyildiyi vaxt keçmişdədirsə və vəziyyət artıq doğru deyilsə, zamanı bir addım geri çəkin.

⚠️(İclas keçən həftə idi.) Last week Tural said he can't come to the meeting, so we started without him.
✅Last week Tural said he couldn't come to the meeting, so we started without him.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma iclas artıq keçib; can't indiki vəziyyət kimi səslənir.
⚠️(İmtahan artıq bitib.) Yesterday Gunay said she is nervous about the exam.
✅Yesterday Gunay said she was nervous about the exam.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma bu, «Gunay indi də həyəcanlıdır» kimi səslənir.

3. «Aysel dedi ki, mən yorğunam» → said I am. Danışıqda «ki» sözündən sonra danışanın sözlərini olduğu kimi deyirik və «mən» Ayselin özüdür. İngiliscədə dırnaq işarəsi yoxdursa, I çatdıranın özü deməkdir. Əvəzliyi çatdıranın baxışına uyğunlaşdırın: she, he, they.

⚠️Aysel said that I am tired and I want to go home.
✅Aysel said that she was tired and she wanted to go home.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma bu, «Aysel dedi ki, MƏN (danışan) yorğunam» mənasını verir.

4. «Sabah», «dünən», «… əvvəl» olduğu kimi qalır. «Elvin iki həftə əvvəl dedi ki, Bakıya dünən gəlib» cümləsində «dünən» Elvinin danışdığı günə görədir. İngiliscədə zaman sözünü çatdırdığınız ana uyğunlaşdırın: yesterday → the day before, tomorrow → the next day, ago → before.

❌Two weeks ago Elvin told me he had arrived in Baku yesterday.
✅Two weeks ago Elvin told me he had arrived in Baku the day before.

Qarışdırmayın

Vasitəsiz və vasitəli nitq — Vasitəsiz nitq dırnaq işarəsi içində sözləri olduğu kimi təkrarlayır; vasitəli nitq onları dəyişikliklərlə danışır.

Ana said, "I'm hungry."
Ana dedi: «Acam.»
vasitəsiz nitq; Ana burada qız adıdır
Ana said she was hungry.
Ana dedi ki, acdır.
vasitəli nitq

Backshift və backshift olmadan — Hər ikisi düzgün ola bilər. Backshift sadəcə çatdırır; backshift olmadan isə bunun indi də doğru olduğuna inandığınızı göstərir.

He said he was a vegetarian.
O dedi ki, vegetariandır.
onun o vaxt dediyini çatdırırıq
He said he's a vegetarian, so let's not cook meat.
O dedi ki, vegetariandır, gəlin ət bişirməyək.
indi də doğrudur və vacibdir

must (öhdəlik) və must (təxmin) — Öhdəlik bildirən must çox vaxt had to olur. Təxmin bildirən must B1-16 isə must olaraq qalır.

She said she had to leave early.
O dedi ki, tez getməlidir.
"I must leave early."
He said I must be tired.
O dedi ki, yəqin yorulmuşam.
"You must be tired."; təxmin

Yazılış və tələffüz

  • Vasitəli nitqdə dırnaq işarəsi və vergül yoxdur: She said she was tired.
  • Vasitəsiz nitqdə dırnaqdan əvvəl vergül qoyun, sondakı nöqtəni isə dırnağın içinə yazın: She said, "I'm tired."
  • said /sed/ kimi tələffüz olunur: qısa /e/ ilə, bir heca. Yazıldığı kimi «said» və ya «seyd» oxumayın. Sondakı /d/ səsini /t/ kimi karlaşdırmayın.
  • that işlənəndə zəif deyilir: /ðət/. İlk səs /ð/ üçün dilin ucunu dişlərin arasına qoyun; d və ya z deməyin.
  • 'd həm would, həm də had ola bilər: She said she'd help (would) / She said she'd helped (had). Ondan sonrakı feilə baxın.

Qızıl qayda

Öz vaxtınızdan və yerinizdən çatdırın: keçmiş zamanda çatdıran feildən sonra zamanı adətən bir addım geri çəkin, əvəzlikləri və zaman sözlərini uyğunlaşdırın. Bu, hələ də doğrudursa və ya çatdıran feil indiki zamandadırsa, ilkin zamanı saxlaya bilərsiniz.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

1–6-cı tapşırıqlarda zamanı bir addım geri çəkin (backshift).

  1. "I'm cold." → She said she cold.
  2. "We've finished the project." → They said they the project.
  3. "I'll text you." → He said he me.
  4. "I can't find my keys." → She said she her keys.
  5. "I may be late." → He said he late.
  6. "I'm watching a film." → She said she a film.
  7. said ilə çatdırın: "I love my new job." (bacınız)

B. Məna

Vəziyyətə uyğun cavabı yazın və ya seçin.

  1. Bazar ertəsi Tom dedi: "I'll do it tomorrow." İndi cümədir. Tamamlayın: Tom said he would do it .
  2. Dostunuz bunu beş dəqiqə əvvəl dedi: "The film starts at eight." Tamamlayın: She said the film at eight.
  3. "I'm a vegetarian," said Sam last year. Sem indi də vegetariandır. Hansı cümlə düzgündür?
  4. "You must be tired," the nurse said to me. Çatdırın: The nurse said I tired.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. He said me that he was ill.
  2. She said she will come, but she didn't.
  3. They said they must to go home.
  4. The forecast says it will rain tomorrow.

D. Mətndə

Hər yerdə zamanı bir addım geri çəkin.

Lunch with Clara
I had lunch with Clara yesterday. She said she 16 (be) really happy at her new company. She told me she 17 (just / get) a promotion! She said they 18 (send) her to New York the following month, and that she 19 (can) take her family with her. She also said she 20 (call) me when she got there.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Keçən həftə dostunuzun sizə dediyi bir şeyi xatırlayın. Onu said ilə çatdırın.
  2. Bu gün aldığınız bir mesajı says ilə çatdırın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. B1-03 Past Perfect azərbaycanca: «mən gələndə film başlamışdı» ingiliscə
    When I got to the station, the train (already / leave).
  2. A2-33 Who called you, yoxsa Who did you call? Mübtəda və tamamlıq sualları sadə dillə
    Who (you / call) last night?
  3. B1-10 Passive Voice azərbaycanca: məchul növ ingiliscə (is made, was built)
    This house (build) in 1920.
  4. B1-06 Second Conditional azərbaycanca: «-saydı, … -ardı» ingiliscə necə deyilir?
    If I (be) you, I'd say sorry.
Cavablar

A. Quruluş

  1. was
  2. had finished / 'd finished
  3. would text / 'd text
  4. couldn't find / could not find
  5. might be
  6. was watching
  7. My sister said she loved her new job. / My sister said that she loved her new job. / My sister said she loves her new job. / My sister said that she loves her new job.

B. Məna

  1. the next day / the following day / on Tuesday
  2. starts / started
  3. both
  4. must be

C. Səhvi tapın

  1. He told me that he was ill. / He said that he was ill. / He told me he was ill. / He said he was ill.
  2. She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
  3. They said they had to go home. / They said they must go home.
  4. ✓ The forecast says it will rain tomorrow.

D. Mətndə

  1. was
  2. had just got / had just gotten / 'd just got / 'd just gotten
  3. were sending / were going to send / would send
  4. could
  5. would call / 'd call

E. Sizin növbəniz

  1. My friend Leo said he was going to move to Madrid.
  2. My brother says he can't come to dinner tonight.

F. Qarışıq təkrar

  1. had already left / 'd already left
  2. did you call
  3. was built
  4. were
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play