Nominalisation á ensku: a sharp rise in prices – nafnorðastíll og nafnliðir í formlegu máli
Nominalisation and Noun Phrases
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu breytt sögnum og lýsingarorðum í nafnorð (decide → decision, important → importance), umorðað heila setningu sem nafnlið (Because prices rose… → The rise in prices…), byggt upp nafnliði með upplýsingum á undan nafnorðinu (a rapidly growing population) og á eftir því (the decision to leave, people affected by the floods), notað of-liði og nafnorðakeðjur (customer satisfaction survey) – og séð hvenær nafnorðastíll gerir textann verri.
Aðalatriðið
Dagleg enska segir frá með sögnum: Prices rose sharply, so people bought less. Formleg enska kýs oft að tala um atburði sem hluti: The sharp rise in prices led to a fall in demand. Að breyta sögn eða lýsingarorði í nafnorð kallast nominalisation (á íslensku er talað um nafnorðastíl).
Hugsaðu þér atburð sem rennandi vatn. Sögnin lætur það renna hjá. Nafnorðið frystir það í ísmola: fastan hlut sem þú getur tekið upp, mælt og sett annars staðar í setninguna. Sem nafnorð getur atburðurinn verið frumlag (The rise… led to…), fengið lýsingarorð (a sharp rise) og borið aukaupplýsingar á undan sér og á eftir.
En ísinn felur líka hluti. Í nafnlið getur horfið hver gerði hvað, og of mörg nafnorð gera textann hægan og kaldan. Góðir höfundar nota nafnorð til að lesandinn geti fylgt röksemdafærslunni – ekki til að hljóma fínt.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan myndar nafnorð af sögnum mjög auðveldlega – „ákveða → ákvörðun“, „hækka → hækkun“, „vaxa → vöxtur“, „loka → lokun“ – og hugmyndin er þér því kunn. Í íslensku stofnanamáli er nafnorðastíll jafnvel of algengur („framkvæma skoðun á“, „taka ákvörðun um“, „fram fór athugun á“). Sama viðvörun gildir á ensku: sterk sögn er oft betri.
Munurinn liggur annars staðar. Í fyrsta lagi: á eftir nafnorðum notum við oft „á“ – „hækkun á leigu“, „áhugi á fuglum“, „lausn á vandanum“, „áhrif á“. Á ensku hefur hvert nafnorð sína forsetningu, og hún er sjaldnast on: a rise in rents, an interest in birds, a solution to the problem – en an impact on. Í öðru lagi: í íslenskum samsettum orðum er fyrri liðurinn oft í eignarfalli fleirtölu („nemendafélag“, „viðskiptavinakönnun“). Í ensku nafnorðakeðjunni er nafnorðið fremst yfirleitt í eintölu: student council, customer survey. Í þriðja lagi: íslenskt eignarfall („hækkun verðs“) verður á ensku stundum 's, stundum of og stundum allt önnur forsetning: a rise in prices.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Nefndin hefur ekki enn tekið ákvörðun. | The committee hasn't reached a decision yet. | sögn → nafnorð – hér er þetta eins |
| Mikil verðhækkun neyddi fjölskyldur til að spara. | The sharp rise in prices forced many families to cut back on holidays. | „hækkun á verði“ → rise in, ekki on |
| Hröð stækkun fyrirtækisins setti álag á starfsfólkið. | The company's rapid expansion put huge pressure on staff. | eignarfall → 's |
| Ákvörðun hennar um að hætta í hljómsveitinni… | Her decision to leave the band shocked her fans. | „ákvörðun um að“ → decision to |
| Skortur á hagkvæmu húsnæði | a worrying lack of affordable housing | „skortur á“ → lack of |
| Fólk sem varð fyrir flóðunum fær neyðargreiðslur. | People affected by the floods will receive emergency payments. | löng lýsing kemur á eftir nafnorðinu – hér er þetta eins |
| Gætirðu svarað ánægjukönnun viðskiptavina? | Could you fill in the customer satisfaction survey? | eignarfall fleirtölu → nafnorð í eintölu fremst í keðjunni |
Í stuttu máli: íslenskur nafnorðastíll hjálpar þér, en forsetningin á eftir nafnorðinu er sjaldnast on („hækkun á“ → rise in), og fyrsta nafnorðið í enskri keðju er í eintölu.
Form
Sögn → nafnorð (allt viðskeytakerfið er í T-02)
| Mynstur | Sagnir | Nafnorð |
|---|---|---|
| -tion / -sion | decide, reduce, explain, conclude | decision, reduction, explanation, conclusion |
| -ment | improve, develop, agree, argue | improvement, development, agreement, argument |
| -al | arrive, refuse, approve, propose | arrival, refusal, approval, proposal |
| -ure / -ance / -ence | fail, close, perform, depend | failure, closure, performance, dependence |
| sama orð | increase, decline, change, rise, delay | an increase, a decline, a change, a rise, a delay |
| óreglulegt | grow, analyse, behave, choose, lose | growth, analysis, behaviour, choice, loss |
Lýsingarorð → nafnorð
| Mynstur | Lýsingarorð | Nafnorð |
|---|---|---|
| -ance / -ence | important, relevant, independent | importance, relevance, independence |
| -ity | able, possible, complex, available | ability, possibility, complexity, availability |
| -ness | aware, effective, willing | awareness, effectiveness, willingness |
| -y / -cy | difficult, accurate, efficient | difficulty, accuracy, efficiency |
| -th | long, strong, wide, deep | length, strength, width, depth |
Úr setningu í nafnlið
| Setning | Nafnliður | Hvað breytist |
|---|---|---|
| prices rose sharply | a sharp rise in prices | sögn → nafnorð; atviksorð → lýsingarorð |
| the council decided to close the library | the council's decision to close the library | frumlag → eignarfalls-'s |
| researchers analysed the data | the analysis of the data (by researchers) | andlag → of-liður; gerandinn er valfrjáls |
| the train arrived late | the late arrival of the train | frumlag → of-liður |
| customers are satisfied | customer satisfaction | lýsingarorð → nafnorð; nafnorð sem ákvæðisorð |
Uppbygging nafnliðar
| Á undan nafnorðinu | Kjarnaorð | Á eftir nafnorðinu |
|---|---|---|
| a rapidly growing | population | |
| her | decision | to leave the band |
| the | woman | in the green coat |
| people | affected by the floods | |
| the new customer satisfaction | survey | that we sent last week |
Kjarnaorðið er nafnorðið sem allur liðurinn fjallar um. Allt hitt lýsir því. Forsetningar á eftir nafnorðum (increase in, impact on, access to) eru kenndar í B2-24.
Notkun
1Sögnum og lýsingarorðum breytt í nafnorð
Flestar sagnir og lýsingarorð sem lýsa atburðum, ferlum og eiginleikum eiga sér skylt nafnorð. Lærðu þau í pörum, ásamt forsetningunni sem kemur venjulega á eftir.
2Setning umorðuð sem nafnliður
Nafnorðastíll breytir heilli setningu í frumlag eða andlag nýrrar setningar, svo að þú getir sagt eitthvað um hana: hvað olli henni, hverju hún leiddi til, hvernig á að meta hana. Sögnin verður nafnorð, atviksorðið lýsingarorð, og frumlagið eignarfalls-'s eða of-liður.
3Upplýsingar á undan nafnorðinu
Á undan kjarnaorðinu geturðu sett ákvæðisorð, lýsingarorð, lýsingarhætti og önnur nafnorð. Atviksorð + lýsingarháttur er knöpp leið til að koma í stað tilvísunarsetningar: a population which is growing rapidly → a rapidly growing population. En aðeins stuttar upplýsingar komast fyrir á undan nafnorðinu.
4Upplýsingar á eftir nafnorðinu
Á eftir kjarnaorðinu bætir enskan við smáatriðum með forsetningarliðum, to-nafnhætti, lýsingarháttarliðum (B2-09), tilvísunarsetningum og that-setningum. Löng og þung upplýsing fer yfirleitt á eftir nafnorðinu, ekki á undan. Á íslensku setjum við langar lýsingar líka oft á eftir („fólk sem varð fyrir flóðunum“), en á eftir „ákvörðun“ kemur „um að“ – á ensku bara to.
5Of-liðurinn og nafnorðakeðjur
Of-liður tengir nafnorðið við andlag sitt (the development of new drugs – einhver þróar þau) eða frumlag (the arrival of the guests – gestirnir koma). Um fólk og stofnanir er 's oft eðlilegra. Í nafnorðakeðju er síðasta nafnorðið kjarnaorðið og nafnorðin á undan virka eins og lýsingarorð, yfirleitt í eintölu. Lestu keðjuna frá hægri til vinstri: customer satisfaction survey er könnun á ánægju viðskiptavina. Íslensk samsett orð („umferðaröryggisátak“) virka svipað – en á ensku eru orðin skrifuð í sundur.
6Þegar nafnorðastíll gerir textann verri
Nafnorðastíll er verkfæri, ekki markmið. Hann gerir textann verri þegar hann felur hver ber ábyrgð, þegar veik sögn + nafnorð kemur í stað sterkrar sagnar (carry out an investigation → investigate), þegar nafnorðakeðjur verða of langar til að hægt sé að ráða í þær, eða þegar stutt setning væri skýrari. Í leiðbeiningum, tölvupóstum og tali eru sagnir yfirleitt betri. Íslenskir málfarsráðgjafar vara við sama stíl í íslensku.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „þörf á“ → need on. Á íslensku kemur „á“ á eftir mörgum nafnorðum: „þörf á“, „skortur á“, „hækkun á“. Þar sem „á“ er oft on verður til a need on, a rise on. Á ensku hefur hvert nafnorð sína forsetningu, og hún er sjaldnast on: a need for, a lack of, a rise in. Lærðu nafnorðið og forsetninguna saman.
2. „möguleikinn á því að…“ → the possibility of to…. Á íslensku tengjum við nafnorð við nafnhátt með „á því að“ eða „þess að“: „möguleikinn á því að fara utan“, „mikilvægi þess að sofa vel“. Orð fyrir orð verður til of to + grunnmynd. Á ensku kemur -ing mynd á eftir forsetningunni: the possibility of spending, the importance of sleeping.
3. „nemendafélag“ → students council. Í íslenskum samsettum orðum er fyrri liðurinn oft í eignarfalli fleirtölu: „nemendafélag“, „viðskiptavinakönnun“, „foreldrafundur“. Þá er freistandi að setja fleirtölu-s á fyrsta nafnorðið í enskri keðju. En nafnorð sem lýsir öðru nafnorði er yfirleitt í eintölu: student council, customer survey, parent meeting.
Ekki rugla saman
Nafnorðastíll og -ing mynd sem nafnorð – Bæði nefna verknað. -ing myndin (B1-19) heldur málfræði sagnarinnar: beinu andlagi og atviksorði. Nafnorðið tekur málfræði nafnorðs: greini, lýsingarorð og of.
's, of og nafnorð + nafnorð – Notaðu 's aðallega um fólk og stofnanir, of um hluti og langa liði, og nafnorð + nafnorð um tegund eða flokk. Sjá A1-08. Á íslensku vinna eignarfall og samsett orð þetta verk.
increase in og increase of – in segir hvað breyttist; of segir hversu mikið. Sjá B2-24. Á íslensku: „hækkun á leigu“ og „8% hækkun“.
Stafsetning og framburður
- Þegar viðskeyti bætist við færist áherslan oft: able /ˈeɪbl/ → ability /əˈbɪləti/; explain /ɪkˈspleɪn/ → explanation /ˌekspləˈneɪʃn/; analyse /ˈænəlaɪz/ → analysis /əˈnæləsɪs/. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði – á ensku færist hún með.
- Með -tion, -sion og -ity fellur áherslan á atkvæðið rétt á undan viðskeytinu: decision, reduction, complexity.
- -ment, -ness og nafnorðs--al halda yfirleitt áherslu sagnarinnar eða lýsingarorðsins: develop → development, aware → awareness, arrive → arrival. (Lýsingarorðs--al getur fært áhersluna: origin → original.)
- Sum orð eru eins sem nafnorð og sögn, en áherslan breytist: an increase / to increase; a record / to record.
- Gættu að stafsetningunni: explain → explanation, pronounce → pronunciation, describe → description, maintain → maintenance, argue → argument (án e).
- analyse, behaviour (UK) / analyze, behavior (US). judgement er algengt í almennri breskri ensku, judgment í bandarískri ensku og í breskum lagatexta.
- Ekkert bandstrik kemur á eftir atviksorði á -ly: a rapidly growing population. Berðu saman við a well-known study (sjá B1-29).
- Enskar nafnorðakeðjur eru skrifaðar í sundur: customer satisfaction survey, ekki í einu orði eins og íslenskt samsett orð.
Gullna reglan
Til að skrifa formlega og knappt breytirðu atburðinum í nafnorð og byggir restina af setningunni utan um það. En ef lesandinn sér ekki lengur hver gerði hvað, eða liðurinn verður torlesinn, skaltu fara aftur í sögnina. Og mundu: á eftir nafnorðum er forsetningin sjaldnast on – „hækkun á“ er rise in, „þörf á“ er need for, „lausn á“ er solution to –, „möguleikinn á því að fara“ er the possibility of going, og fyrsta nafnorðið í keðju er í eintölu.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu með orðunum sem eru gefin, þannig að atburðurinn verði nafnliður. Haltu merkingunni.
-
Byrjaðu á "Their failure": They failed to agree, and this delayed the project by six months.
-
Byrjaðu á "His refusal": He refused to comment, which surprised journalists.
-
Byrjaðu á "The rapid growth": The population grew rapidly, and this surprised the experts.
-
Byrjaðu á "The council's decision": The council decided to close the pool, and this angered residents.
-
Byrjaðu á "The sharp rise": Prices rose sharply, so many families cut back on holidays.
-
Notaðu "a rapidly growing": The country has a population which is growing rapidly.
-
Byrjaðu á "The late arrival": The train arrived late, so we missed the opening speech.
B. Merking
Veldu setninguna sem passar við samhengið. Athugasemdin útskýrir af hverju.
-
Þú vilt segja hversu mikið leigan hækkar, ekki hvað hækkar. Hvor setningin?of = how much; in = what changes
-
"The development of the new software took two years." Hvað sýnir of-liðurinn?here the of-phrase is the object of develop
-
Stuttur tölvupóstur til samstarfsmanns. Hvor setningin á betur við?in emails and instructions, a strong verb is clearer
-
Formleg ársskýrsla þar sem plássið er lítið. Hvor setningin er knappari og formlegri?the nominalised events can be linked with led to
-
Tilkynning til starfsfólks þar sem skiptir máli hver ber ábyrgð. Hvor setningin er heiðarlegri?the noun style hides the doer
-
Tölvupóstur til nýs samstarfsmanns sem þekkir ekki innanhússorðfæri hópsins. Hvora setninguna er auðveldara að skilja?long noun chains are hard to decode; put information after the noun
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu alla leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
We are planning to send a customers feedback survey to everyone who bought a product from us last year.
-
Her refusal of signing the new contract caused serious problems for the whole department.
-
Experts warn that the new law will have a big impact in small businesses in rural areas.
-
The analyse of the results took the research team almost three weeks longer than expected.
-
The rapid expansion of online shopping has hit high-street stores in almost every town in the country.high-street stores (UK) = local shops in the town centre
D. Í samhengi
Lestu fyrsta uppkast að skýrslu borgarinnar. Umorðaðu hverja númeraða setningu eins og beðið er um.
(19) Last year the number of cyclists increased dramatically. (20) This happened mainly because three new bike lanes opened. (21) Residents who live near the lanes reported less traffic noise, and air quality improved noticeably. (22) However, the council decided to remove 400 parking spaces, and this was unpopular with drivers. (23) The council also failed to consult local shops, and this led to a number of complaints. (24) An evaluation of the scheme will be carried out by the transport department in the spring. The council hopes that the results will help it to plan further routes across the city.
-
Setning (19): byrjaðu á "Last year there was".
-
Setning (20): byrjaðu á "This was mainly due to".
-
Setning (21): skiptu "who live" út fyrir lýsingarhátt og endaðu á "a noticeable improvement in air quality".
-
Setning (22): byrjaðu á "However, the council's decision".
-
Setning (23): byrjaðu á "Its failure".
-
Setning (24) er of þung. Umorðaðu hana í skýrum sagnastíl og byrjaðu á "The transport department".
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu 2–3 setningar í stutta formlega skýrslu um breytingu í bænum þínum, skólanum eða á vinnustaðnum. Notaðu að minnsta kosti tvö nafnorð af sögnum sem frumlag eða andlag (the closure of…, a sharp rise in…) og eitt nafnorð + to-nafnhátt (decision to…, failure to…).
-
Umorðaðu þessa þungu tilkynningu sem vinalegan tölvupóst í 2–3 setningum og notaðu sagnir í stað nafnorða þar sem hægt er: "The completion of the renovation has been delayed. Confirmation of a new date will be provided upon receipt of the materials."
-
Breyttu þessari óformlegu skýringu í eina formlega setningu sem byrjar á nafnlið og notar nafnorð + forsetningu (impact on, increase in, lack of): "Lots of people started working from home, and that really hurt city-centre cafés."
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B2-09 Reduced relative clauses: styttar tilvísunarsetningar á ensku Styttu tilvísunarsetninguna: People who live near the airport often complain about the noise at night.
-
C1-10 Ellipsis og substitution á ensku: but my kids did, I think so, I'd love to – úrfelling Skrifaðu svarið án endurtekningar: "Will the report be ready by Friday?" "I hope that it will be ready by Friday."
-
C1-07 Participle clauses á ensku: Built in 1850, Having been told, Not knowing, With prices rising Umorðaðu með lýsingarháttarlið: The report was published in May, and it caused a national debate.
Svör
A. Form
- Their failure to agree delayed the project by six months.
- His refusal to comment surprised journalists.
- The rapid growth of the population surprised the experts. / The rapid growth in the population surprised the experts.
- The council's decision to close the pool angered residents.
- The sharp rise in prices forced many families to cut back on holidays. / The sharp rise in prices led many families to cut back on holidays.
- The country has a rapidly growing population.
- The late arrival of the train meant that we missed the opening speech. / The late arrival of the train caused us to miss the opening speech.
B. Merking
- The landlord has announced an increase of 12%.
- Someone developed the new software.
- Please check the figures before Friday.
- The sharp fall in sales led to cuts in the marketing budget.
- The board decided to cut forty jobs.
- The report on what training our staff need is late.
C. Finndu villuna
- We are planning to send a customer feedback survey to everyone who bought a product from us last year.
- Her refusal to sign the new contract caused serious problems for the whole department.
- Experts warn that the new law will have a big impact on small businesses in rural areas.
- The analysis of the results took the research team almost three weeks longer than expected.
- ✓ The rapid expansion of online shopping has hit high-street stores in almost every town in the country.
D. Í samhengi
- Last year there was a dramatic increase in the number of cyclists.
- This was mainly due to the opening of three new bike lanes.
- Residents living near the lanes reported less traffic noise and a noticeable improvement in air quality.
- However, the council's decision to remove 400 parking spaces was unpopular with drivers.
- Its failure to consult local shops led to a number of complaints.
- The transport department will evaluate the scheme in the spring.
E. Spreyttu þig
- The closure of the town's last bookshop has caused widespread disappointment. The council's decision to turn the building into flats was taken without public consultation. There has also been a sharp rise in rents in the surrounding streets.
- We haven't been able to finish the renovation yet. We'll confirm a new date as soon as the materials arrive.
- The sharp increase in home working has had a serious impact on city-centre cafés.
F. Blönduð upprifjun
- People living near the airport often complain about the noise at night.
- I hope so.
- Published in May, the report caused a national debate.
