The Subjunctive ინგლისურად: I suggest that he go, It is essential that she be – კავშირებითი
The Subjunctive and Formal Structures
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ subjunctive-ის (კავშირებითის) გამოყენებას მოთხოვნის, შეთავაზებისა და მნიშვნელობის გამომხატველი ზმნების, ზედსართავებისა და არსებითი სახელების შემდეგ (We recommend that he apply early. It is essential that she be present.), აირჩევთ subjunctive-ს, should-სა და ჩვეულებრივ დროს შორის და ამოიცნობთ were-ს, lest-ს და მყარ subjunctive-ფრაზებს.
მთავარი იდეა
ზმნების უმეტესობა აღწერს იმას, რაც არის სიმართლე: He arrives at nine. მაგრამ ზოგჯერ ვლაპარაკობთ იმაზე, რაც ვინმეს უნდა, რომ სიმართლე იყოს: მოთხოვნა, რეკომენდაცია, წესი. ამ „საჭირო, მაგრამ ჯერ არარეალური“ მნიშვნელობისთვის ფორმალურ ინგლისურს განსაკუთრებული ფორმა აქვს: subjunctive.
მისი აგება მარტივია. ეს უბრალოდ ზმნის საწყისი ფორმაა, ყველა ქვემდებარესთან და ყველა დროში: არც -s, არც -ed, არც am/is/are. I insist that he leave. They demanded that she be told.
წარმოიდგინეთ ზმნა, რომელსაც ბოქლომი ადევს. მის გარშემო მთავარი ზმნა შეიძლება იცვლებოდეს – suggest, suggested, will suggest – მაგრამ that-ნაწილში ჩაკეტილი ზმნა არასდროს იძვრის. ეს უცვლელი ფორმა მკითხველს ეუბნება: ეს მოთხოვნაა და არა ფაქტის გადმოცემა. სწორედ ამიტომ ნიშნავს სხვადასხვა რამეს She insisted that he stay (მოთხოვნა) და She insisted that he stayed (მტკიცება ფაქტზე).
ქართული და ინგლისური
აქ ქართველებს დიდი უპირატესობა აქვთ: ქართულსაც აქვს კავშირებითი კილო და ზუსტად ამ ადგილებში იყენებს – „აუცილებელია, რომ ყველამ დროზე მოვიდეს“, „ექიმმა ურჩია, რომ მარილი შეემცირებინა“. იდეა იგივეა: „რომ“-ის შემდეგ ზმნა სურვილს ან მოთხოვნას გამოხატავს და არა ფაქტს. განსხვავება ფორმაშია. ქართული კავშირებითი პირსა და დროს იცვლის („მოვიდეს“ → „მოსულიყო“), ინგლისური subjunctive კი არასდროს იცვლება: მთავარი ზმნა წარსულშია, that-ის შემდეგ კი მაინც საწყისი ფორმა დგას. გარდა ამისა, ქართულად ზოგჯერ „რომ“-ის შემდეგაც ვამატებთ „უნდა“-ს და ზმნას „-ზე“-თი ვუკავშირებთ („იმაზე დაიჟინა“) – ინგლისურად ორივე ზედმეტია.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| აუცილებელია, რომ ყველა მგზავრმა ღვედი შეიკრას. | It is essential that every passenger wear a seat belt. | აქ ერთნაირია: ორივე ენაში „რომ / that“ + კავშირებითი |
| ექიმმა ურჩია, რომ მარილი შეემცირებინა. | The doctor recommended that he cut down on salt. | ქართულად წარსული კავშირებითი; ინგლისურად მაინც საწყისი ფორმა |
| მოითხოვა, რომ შვილს მეზობლებისთვის ბოდიში მოეხადა. | She insisted that her son apologise to the neighbours. | ქართულად „მოეხადა“; ინგლისურად apologise (-s-ის, -ed-ის გარეშე) |
| გთხოვთ, წარმოდგენის დროს ტელეფონები არ გამოიყენოთ. | We request that phones not be used during the performance. | აქ ერთნაირია: not ზმნის წინ, როგორც „არ“; ოღონდ do / does-ის გარეშე |
| ჩემი აზრით, ჯობია, ჯერ მენეჯერს დაელაპარაკოს. | I suggest that he talk to his manager first. | ქართულად კავშირებითი; ინგლისურად talk (არა talks) ფორმალურ / ამერიკულ სტილში |
| ფულს ისე ხარჯავს, თითქოს წყალი იყოს. | He spends money as if it were water. | „თითქოს… იყოს“; ინგლისურად were ყველა ქვემდებარესთან |
მოკლედ: ქართულ „რომ“ + კავშირებითს ფორმალურ ინგლისურში that + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა შეესაბამება – ყველა პირში და ყველა დროში, უნდა-ს და „-ზე“-ს გარეშე.
ფორმა
Mandative subjunctive: გამომწვევი სიტყვა + that + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა
| გამომწვევი | მაგალითი | შენიშვნა |
|---|---|---|
| ზმნები: suggest, recommend, propose, insist, demand, request, require, ask, urge | We recommend that she take the course. | he/she/it-თან -s-ის გარეშე |
| ზედსართავები: essential, vital, important, crucial, imperative, necessary, advisable | It is essential that everyone arrive on time. | It is/was…-ის შემდეგ |
| არსებითი სახელები: suggestion, recommendation, requirement, demand, insistence, proposal | the requirement that each applicant submit a CV | ფორმალური |
ჩაკეტილი ზმნა მთავარ ზმნას არ მიჰყვება
| მთავარი ზმნა | that-ნაწილი |
|---|---|
| I suggest | that he apply now. |
| I suggested | that he apply now. (არა applied) |
| I will suggest | that he apply now. |
უარყოფა და ვნებითი
| სახე | ფორმა | მაგალითი |
|---|---|---|
| უარყოფა | not + საწყისი ფორმა (do/does/did-ის გარეშე) | They asked that he not be disturbed. |
| ვნებითი | be + past participle | It is vital that the data be protected. |
ერთი აზრის თქმის სამი გზა
| სტილი | მაგალითი | სად გამოიყენება |
|---|---|---|
| subjunctive | I suggest that he talk to HR. | (US) ყველა რეგისტრში; (UK) ფორმალური |
| should + საწყისი ფორმა | I suggest that he should talk to HR. | ძირითადად (UK), ნეიტრალური და ფორმალური |
| ჩვეულებრივი დრო | I suggest that he talks to HR. | ძირითადად (UK), არაფორმალური და ნეიტრალური |
გამოყენება
1შეთავაზებისა და მოთხოვნის ზმნების შემდეგ
suggest, recommend, propose, insist, demand, request, require, ask, urge + that-ის შემდეგ გამოიყენეთ ქვემდებარე + საწყისი ფორმა იმისთვის, რაც ვინმეს სურს, რომ მოხდეს. ამ ზმნების სხვა მოდელებისთვის (suggest doing, ask someone to do) იხ. B2-14.
2მნიშვნელობისა და აუცილებლობის ზედსართავებისა და არსებითი სახელების შემდეგ
It is / was + essential, vital, important, crucial, imperative, necessary, advisable + that-ის შემდეგ subjunctive მოთხოვნას გამოხატავს. იგივე მოდელი მოსდევს ისეთ არსებით სახელებს, როგორიცაა requirement, recommendation, proposal. ქართულში აქაც კავშირებითია („აუცილებელია, რომ… იყოს“), ოღონდ „უნდა“-ს დამატება ინგლისურში საჭირო არ არის.
3Should და ჩვეულებრივი დრო, როგორც ალტერნატივა
ბრიტანულ ინგლისურში should + საწყისი ფორმა ხშირი, ნეიტრალური ალტერნატივაა. არაფორმალურ და ყოველდღიურ ბრიტანულ ინგლისურში ბევრი სანაცვლოდ ჩვეულებრივ აწმყოს ან წარსულს იყენებს. ამერიკულ ინგლისურში subjunctive ყოველდღიურ მეტყველებაშიც ჩვეულებრივია. სამივე სწორია თავის რეგისტრში.
4უარყოფითი და ვნებითი subjunctive
უარყოფისთვის not პირდაპირ საწყისი ფორმის წინ დასვით, do/does/did-ის გარეშე – ისევე, როგორც ქართული „არ“ დგას ზმნის წინ. ვნებითისთვის ყველა ქვემდებარესთან გამოიყენეთ be + past participle.
5Were-subjunctive (გამეორება)
არარეალური სიტუაციებისთვის ფორმალური ინგლისური ყველა ქვემდებარესთან were-ს იყენებს if, as if, as though, wish, if only, suppose-ის შემდეგ. არაფორმალურ ინგლისურში ხშირად was-ია, მაგრამ წერილობით სტანდარტი were-ა, If I were you კი მყარი ფრაზაა. იხ. B2-21 და B1-08; Were I to…-სთვის იხ. C1-03.
6Lest და მყარი subjunctive-ფრაზები
Lest (ფორმალური და საკმაოდ მოძველებული) ნიშნავს „რომ არ…“ ან „იმ შემთხვევისთვის, თუ“. მას subjunctive ან should მოსდევს. რამდენიმე მყარი გამოთქმა ძველ subjunctive-ფორმას ინარჩუნებს; ისინი მთლიან ფრაზებად ისწავლეთ. დაწვრილებით C2-09-შია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „იმაზე დაიჟინა, რომ…“ → insisted on that. ქართულად „დაჟინება“ ხშირად „-ზე“-თი უკავშირდება („იმაზე დაიჟინა“). ინგლისურად ან insist that + წინადადება, ან insist on + -ing; on that + წინადადება არ არსებობს.
2. „მოითხოვა, რომ ყველა დროზე მოსულიყო“ → demanded that everyone arrived. ქართული კავშირებითი წარსულ მთავარ ზმნას მიჰყვება („მოვიდეს“ → „მოსულიყო“), ამიტომ ინგლისურშიც წარსული ჩნდება. ფორმალურ ინგლისურში subjunctive ბოქლომით ჩაკეტილია: საწყისი ფორმა, მთავარი ზმნის დროის მიუხედავად.
3. „აუცილებელია, რომ ყველამ უნდა…“ → essential that… must. ქართულ მეტყველებაში „აუცილებელია“ და „უნდა“ ხშირად ერთად ჩნდება. ინგლისურად essential / necessary უკვე აუცილებლობას გამოხატავს; that-ის შემდეგ საწყისი ფორმა (ან should) საკმარისია – must ზედმეტია.
4. „შემოგვთავაზეს, რომ ტაქსით წავსულიყავით“ → We were suggested to… ქართულად ადამიანი, ვისაც რამეს სთავაზობენ, ზმნის ცენტრშია. ინგლისურ suggest-ს ასეთი ვნებითი არ აქვს; საჭიროა It was suggested that we… ან სრული მოქმედებითი წინადადება.
არ აგერიოთ
insist that + subjunctive თუ insist that + ჩვეულებრივი დრო – subjunctive-ით insist მოთხოვნაა. ჩვეულებრივი დროით ის ნიშნავს „მტკიცედ ამბობს, რომ რაღაც ფაქტია“.
suggest that + subjunctive თუ suggest that + ჩვეულებრივი დრო – subjunctive-ით suggest ნიშნავს „შესთავაზა“. ჩვეულებრივი დროით შეიძლება ნიშნავდეს „მიუთითებს, აჩვენებს“-საც.
Subjunctive თუ backshift ირიბ თქმაში – ირიბ თქმაში ზმნები ჩვეულებრივ ერთი დროით უკან გადადის (B1-12). Subjunctive – არასდროს.
მართლწერა და გამოთქმა
- Subjunctive-ს -s არ აქვს, ამიტომ მეტყველებაში ადვილად შეუმჩნეველია: that he leave /ðət hiː liːv/ – ბოლოში „ს“ ან „ზ“ ბგერის გარეშე. that-ის ხმოვანი აქ სუსტია /ə/, ქართული სრული „ე“ არ არის; th /ð/-სთვის ენის წვერი კბილებს შორის მოათავსეთ და ხმა ჩართეთ – „დ“ ან „ზ“ ნუ გამოგივათ.
- უარყოფაში not ჩვეულებრივ მახვილით ითქმის: that he not be disturbed.
- Lest /lest/ best-ს ერითმება. ძირითადად წერილობით გვხვდება და არა მეტყველებაში.
- ნაკლებად ფორმალურ სტილში that შეიძლება გამოტოვოთ (I suggest he call), მაგრამ ფორმალურ წერაში ჩვეულებრივ რჩება. ქართული „რომ“-ის წინ მძიმე იწერება, ინგლისურ that-ის წინ – არა.
- მართლწერა: apologise, organise (UK); apologize, organize (US, ბრიტანეთშიც გამოიყენება).
ოქროს წესი
როცა that-ნაწილი მოთხოვნას, შეთავაზებას ან აუცილებლობას გამოხატავს, ფორმალური ინგლისური იყენებს ქვემდებარე + საწყისი ფორმა-ს ყველა ქვემდებარესთან და ყველა დროში, უარყოფაში კი not + საწყისი ფორმა-ს. Should + საწყისი ფორმა ხშირი ბრიტანული ალტერნატივაა, ჩვეულებრივი დრო კი არაფორმალურ ბრიტანულ ინგლისურში მისაღებია. ქართული კავშირებითისგან განსხვავებით, ინგლისური ზმნა წარსულში არ გადადის და must-ს არ საჭიროებს.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება ფორმალური სტილით, მოცემული სიტყვებით. გამოიყენეთ subjunctive (საწყისი ფორმა), თუ დავალება should-ს არ ითხოვს.
-
გადაწერეთ "insisted that"-ით: The coach told every player firmly that they had to train on Sunday.
-
დაიწყეთ "It is essential that"-ით: The room must be cleaned before the guests arrive.
-
გადაწერეთ "recommended that"-ით და უარყოფით: We advised her, "Don't sign the contract."
-
გადაწერეთ "requires that"-ით და ვნებითით: Under the landlord's rules, the rent must be paid by the first of each month.
-
გადაწერეთ "should"-ით: I propose that the meeting start at nine.
-
გადაწერეთ ფორმალური წერისთვის: It is vital that the patient doesn't drink alcohol before the operation.
-
დაიწყეთ "There is a requirement"-ით: Every applicant must submit two references.
-
გადაწერეთ "lest"-ით: She wrote everything down so that she would not forget it.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ წინადადება, რომელიც კონტექსტს შეესაბამება. შენიშვნა ხსნის, რატომ.
-
გადმოსცემთ, რომ მან მტკიცედ თქვა: ფაქტია, რომ ის სახლში იყო. რომელი წინადადება?insist + ჩვეულებრივი დრო = მტკიცება ფაქტზე; + subjunctive = მოთხოვნა
-
ქირავნობის ხელშეკრულება. რომელია უფრო შესაფერისი?ფორმალურ წერას subjunctive სჭირდება; keeps არაფორმალური ბრიტანულია
-
კვლევის ანგარიში აღწერს, რას აჩვენებს მონაცემები, და წინადადებას არ აყენებს. რომელი წინადადება?suggest = მიუთითებს ფაქტზე, ამიტომ ჩვეულებრივი დრო
-
ტექსტური შეტყობინება მეგობრებს შორის დიდ ბრიტანეთში. რომელი ჟღერს უფრო ბუნებრივად?არაფორმალურ ბრიტანულ ინგლისურში ჩვეულებრივი დრო ნორმაა
-
ფორმალური სასამართლო ანგარიში თანამედროვე ინგლისურით. რომელი ჯობია?თანამედროვე რიგია not + be; be not მოძველებულია
-
ფორმალური რჩევის წერილი. რომელი ჯობია?წერილობითი სტანდარტი were-ა
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
The teacher suggested me to read more widely before the exam, especially books on modern history.
-
After the scandal, the shareholders demanded that the chairman not to speak to the press until the inquiry was over.
-
The judge ordered that the reporters should not to film any part of the trial, including the reading of the verdict.
-
I insist him to come with us to the airport, because he doesn't know the way and his phone is broken.
-
The board recommended that the chief executive step down immediately and that an independent review be carried out.
D. კონტექსტში
წაიკითხეთ მონახაზი და მენეჯერის შენიშვნა. გადაწერეთ დანომრილი წინადადებები ფორმალური სტილით, მითითების მიხედვით.
Welcome to the Harbour View Hotel. We hope you enjoy your stay. Breakfast is served from 7 to 10 a.m. in the garden restaurant. (20) All rooms really have to be empty by 11 a.m. (21) Please don't smoke on the balconies — we're asking everyone. (22) We think it's a good idea to leave your valuables in the safe. (23) If you want to stay longer, please call reception the day before. (24) We need someone to tell the front desk about any damage. (25) Pets must not come into the restaurant, and that's really important. Thank you for helping us keep the hotel safe and comfortable for everyone.
-
წინადადება (20): დაიწყეთ "It is essential that"-ით.
-
წინადადება (21): დაიწყეთ "Management requests that guests"-ით.
-
წინადადება (22): დაიწყეთ "It is recommended that"-ით და გამოიყენეთ ვნებითი.
-
წინადადება (23): დაიწყეთ "Should a guest wish to stay longer, we ask that"-ით.
-
წინადადება (24): დაიწყეთ "It is important that the front desk"-ით და გამოიყენეთ ვნებითი.
-
წინადადება (25): დაიწყეთ "It is imperative that pets"-ით.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ 2–3 ფორმალური რეკომენდაცია კომპანიის სახელმძღვანელოსთვის ახალი თანამშრომლებისთვის. გამოიყენეთ მინიმუმ ერთი ზედსართავი (It is essential / vital that…), ერთი ზმნა (We recommend / request that…) და ერთი უარყოფითი subjunctive.
-
გადაწერეთ ეს არაფორმალური შეტყობინება ფორმალურ განცხადებად (1–2 წინადადება), subjunctive-ით მინიმუმ ორჯერ: "We'd like everyone to turn up early, and please nobody bring food."
-
დაწერეთ ორი წინადადება თქვენ მიერ არჩეულ სიტუაციაზე, რომლებიც აჩვენებს განსხვავებას insist + subjunctive-ს (მოთხოვნა) და insist + ჩვეულებრივ დროს (მტკიცება ფაქტზე) შორის.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B2-14 Reporting Verbs: Suggest, Deny, Admit, Accuse – როგორ გადმოვცეთ ნათქვამი ზუსტად გადაწერეთ "suggested" + -ing-ით: He said, "Let's go home early."
-
C1-03 Formal Conditionals: Should You Need, Were I To, Had I Known, But For – ფორმალური პირობითი წინადადებები გადაწერეთ "if"-ის გარეშე: If I were to accept the job, I'd have to move to another city.
პასუხები
A. ფორმა
- The coach insisted that every player train on Sunday.
- It is essential that the room be cleaned before the guests arrive.
- We recommended that she not sign the contract.
- The landlord requires that the rent be paid by the first of each month.
- I propose that the meeting should start at nine.
- It is vital that the patient not drink alcohol before the operation.
- There is a requirement that every applicant submit two references.
- She wrote everything down lest she forget it. / She wrote everything down lest she should forget it.
B. მნიშვნელობა
- She insisted that he stayed at home all evening.
- It is essential that the tenant keep the flat clean.
- The results suggest that the drug is effective in older patients.
- It's important that she's at the station by six.
- The judge ordered that the witness's name not be published.
- If I were in your position, I would consult a lawyer.
C. იპოვეთ შეცდომა
- The teacher suggested that I read more widely before the exam, especially books on modern history. / The teacher suggested that I should read more widely before the exam, especially books on modern history. / The teacher suggested reading more widely before the exam, especially books on modern history.
- After the scandal, the shareholders demanded that the chairman not speak to the press until the inquiry was over. / After the scandal, the shareholders demanded that the chairman should not speak to the press until the inquiry was over.
- The judge ordered that the reporters should not film any part of the trial, including the reading of the verdict. / The judge ordered that the reporters not film any part of the trial, including the reading of the verdict.
- I insist that he come with us to the airport, because he doesn't know the way and his phone is broken. / I insist that he should come with us to the airport, because he doesn't know the way and his phone is broken.
- ✓ The board recommended that the chief executive step down immediately and that an independent review be carried out.
D. კონტექსტში
- It is essential that all rooms be vacated by 11 a.m. / It is essential that all rooms be empty by 11 a.m.
- Management requests that guests not smoke on the balconies.
- It is recommended that valuables be left in the safe.
- Should a guest wish to stay longer, we ask that he or she contact reception the day before. / Should a guest wish to stay longer, we ask that they contact reception the day before.
- It is important that the front desk be informed of any damage.
- It is imperative that pets not enter the restaurant. / It is imperative that pets not be brought into the restaurant.
E. თქვენი ჯერი
- It is essential that every new employee complete the safety training in the first week. We recommend that you meet your mentor before starting any project. We request that confidential documents not be taken out of the building.
- We request that all participants arrive early and that no food be brought into the hall.
- My grandmother insisted that we stay for dinner. My brother insisted that he had locked the door, but it was wide open.
F. შერეული გამეორება
- He suggested going home early.
- Were I to accept the job, I'd have to move to another city.
