SlowingoГрамматика
C1 17 / 20

Be to, be due to, be set to, on the verge of қазақша: жаңалықтар мен ресми тілдегі келешек

Be To, Be Due To, Be Set To, On the Verge Of

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз be to тіркесін ресми келісімдер мен нұсқаулар үшін (The President is to visit Rome. You are to report at 9.), was to және was to have done тіркестерін өткеннен қарағандағы келешек үшін, be due to тіркесін кестелер үшін, be set to тіркесін жаңалықтардағы болжамдар үшін, ал be on the point / verge / brink of тіркестерін болуға шақ қалған нәрселер үшін қолдана аласыз.

Негізгі идея

Will пен going to бір нәрсенің келешекте екенін айтады. Бірақ оның келешекте қалай екенін айтпайды. Ол кестеде ме? Үкімет жариялады ма? Журналистер күтіп отыр ма? Әлде дәл қазір болғалы тұр ма?

Әуежайдағы ұшу таблосын елестетіңіз. Әр рейстің белгісі бар: Кесте бойынша, Расталды, Күтілуде, Отырғызу жүріп жатыр. Ағылшын тілінде осы белгілер сияқты жұмыс істейтін be тіркестерінің тобы бар: be due to (кесте бойынша), be to (ресми расталған), be set to (күтілуде — жаңалықтар солай дейді), be on the point / verge / brink of (болуға шақ қалды).

Грамматикасы оңай: be етістігін бастауышқа және уақытқа қарай өзгертіп (is to, was due to), етістіктің негізгі түрін қосыңыз — ал on the point / verge / brink of тіркестерінен кейін -ing формасын не зат есімді қосыңыз. Нағыз шеберлік — дереккөзіңізге және стиліңізге сай белгіні таңдау: жаңалықтарда, хабарландыруларда және ресми құжаттарда бұл тіркестер әңгімеге қарағанда әлдеқайда жиі қолданылады.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде де келешектің «белгілері» бар. Жаңалықтарда ресми жоспарды көбіне -мақ формасы береді: «Жаңа аурухана салынбақ», «Екі компания бірігпек» — бұл be to тіркесіне өте жақын. Бірақ ауызекі тілде «бармақсың ба?» жай «баратын ба едің?» дегенді білдіреді, ал ағылшынның be to тіркесі әрқашан ресми естіледі. Кестені де, нұсқауды да қазақша -уға тиіс / -уы тиіс береді: «Пойыз 6.15-те келуге тиіс» (is due to), «Келушілер ресепшнге тіркелуі тиіс» (are to). Ағылшыншада бұл екі мағына екі түрлі тіркеспен беріледі, ал must бұлардың ешқайсысына дәл келмейді. Болжамды қазақша деп күтілуде дейміз — бұл be set to. Жүзеге аспаған жоспарды -уы тиіс еді («Стадион 2024 жылы ашылуы тиіс еді») береді — бұл was to have + үшінші форма. Болуға шақ қалған нәрсе үшін -уға шақ қалды, -а жаздады, … алдында тұр дейміз. Мұнда абай болыңыз: қазақшадағы «-уға» барыс септігі ағылшыншада to емес, of + -ing болады: on the point of giving up.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Ескі зауыттың орнына жаңа аурухана салынбақ.ресми жоспарA new hospital is to be built on the site of the old factory.
Барлық келушілер ресепшнге тіркелуі тиіс.ресми нұсқауAll visitors are to report to reception on arrival.
Келесі пойыз он минуттан кейін жөнелуге тиіс.кестеThe next train is due to leave in ten minutes.
Жұмыссыздық азая береді деп күтілуде.болжам (жаңалық)Unemployment is set to fall.
Жаңа стадион 2024 жылы ашылуы тиіс еді, бірақ құрылыс кешікті.жүзеге аспаған жоспарThe new stadium was to have opened in 2024.
Мекенжайды тапқанда, бас тартуға шақ қалған едік.болуға шақ қалдыWe were on the point of giving up.
2008 жылға қарай банк күйреудің алдында тұрды.апат алдындаThe bank was on the brink of collapse.

Құрылым

Be + to + етістік тіркестері

ТіркесМағынасыМысал
be to + негізгі түріресми келісім не нұсқауThe President is to visit Rome.
be not to + негізгі түріресми тыйымPatients are not to leave the ward.
was / were to + негізгі түрі(a) жоспарланған, (b) кейін солай болдыThey were to meet in May. / He was to become famous.
was / were to have + үшінші формажоспарланған, бірақ болмадыThe bridge was to have opened in May.
be due to + негізгі түрібелгілі бір уақытқа белгіленгенThe train is due to arrive at 6.15.
be set to + негізгі түрікүтілуде (жаңалық стилі)Fuel prices are set to rise.

Болуға шақ қалды

ТіркесОдан кейінМысал
be on the point of-ing (кейде зат есім: on the point of collapse)She was on the point of leaving.
be on the verge ofзат есім / -ingHe was on the verge of tears.
be on the brink ofзат есім / -ing (үлкен оқиғалар, көбіне апаттар)The company is on the brink of collapse.

Жаңалық тақырыптарында be түсіп қалады

ТақырыпТолық сөйлем
PM to visit KenyaThe Prime Minister is to visit Kenya.
Prices set to risePrices are set to rise.
Firm on brink of collapseThe firm is on the brink of collapse.

Қолданылуы

1Ресми келісімдер үшін be to

Be to + негізгі түрі ресми келісімді хабарлайды: оны үкімет, ұйым не билігі бар адам шешкен. Жаңалықтарда және ресми хабарландыруларда жиі, күнделікті әңгімеде сирек кездеседі. Әдетте ешкім басқармайтын нәрселер, мысалы ауа райы үшін қолданылмайды.

The President is to visit three African countries next month.
Президент келесі айда Африканың үш еліне сапармен бармақ.
«-мақ» жаңалықта → be to
The two companies are to merge early next year.
Екі компания келесі жылдың басында бірікпек.
A new hospital is to be built on the site of the old factory.
Ескі зауыттың орнына жаңа аурухана салынбақ.
ырықсыз етіс: is to be + үшінші форма
The winner is to be announced at a ceremony in June.
Жеңімпаз маусымда өтетін салтанатты рәсімде жарияланбақ.
ресми хабарландыру

2Нұсқау мен тыйым үшін be to

Be to билігі бар біреудің — басшының, ата-ананың, хабарландырудың — нұсқауын да береді. Be not to тыйым салады. If + be to «егер … қаласақ / егер бұл болуы керек болса» дегенді білдіреді. Хабарландыруларда not to be + үшінші форма — тұрақты үлгі.

All visitors are to report to reception on arrival.
Барлық келушілер келген бойда ресепшнге тіркелуі тиіс.
«-уы тиіс» нұсқау → are to
You are not to leave this room without permission.
Рұқсатсыз бұл бөлмеден шықпайсыз.
тыйым
If we are to finish on time, we'll need more staff.
Уақытында бітіргіміз келсе, бізге көбірек қызметкер керек болады.
= if we want to finish
Not to be taken by children under 12.
12 жасқа толмаған балаларға берілмейді.
дәрі қорабындағы жазу

3Was to және was to have done

Was / were to + негізгі түрі өткеннен алға қарайды (B2-18). Ол жоспарды сипаттауы не кейін не болғанын айтуы мүмкін — өмірбаянда жиі қолданылатын бір «тағдыр» мағынасы. Was / were to have + үшінші форма жоспардың жүзеге аспағанын айтады.

The ministers were to meet in Geneva the following week.
Министрлер келесі аптада Женевада кездеспек болды.
жоспар
He was to become one of the greatest painters of his generation.
Кейін ол өз буынының ең ұлы суретшілерінің бірі атанды.
кейін шынымен солай болды
It was a decision they were to regret for the rest of their lives.
Бұл олардың кейін өмір бойы өкінетін шешімі болды.
The new stadium was to have opened in 2024, but construction was delayed.
Жаңа стадион 2024 жылы ашылуы тиіс еді, бірақ құрылыс кешікті.
«-уы тиіс еді» → was to have + үшінші форма: болмады

4Кесте үшін be due to

Be due to + негізгі түрі бір нәрсенің белгілі бір уақытқа белгіленгенін не күтілетінін айтады: кестелер, жоспарлар, мерзімдер. Be due + уақыт тіркесі төлемдер, нәрестелер, үй тапсырмасы және келу туралы жиі айтылады; be due for + зат есім «мұның уақыты келді» дегенді білдіреді.

The next train is due to leave from platform 4 in ten minutes.
Келесі пойыз он минуттан кейін 4-жолдан жөнелуге тиіс.
«-уға тиіс» кесте мағынасында → is due to, must емес
The new library is due to open next spring.
Жаңа кітапхана келер көктемде ашылады деп жоспарланған.
Our first child is due in October.
Тұңғышымыз қазанда дүниеге келеді деп күтілуде.
The plane was due to land at eight, but it was diverted.
Ұшақ сегізде қонуға тиіс еді, бірақ басқа әуежайға бұрылды.
өткен: кесте өзгерді
My car is due for a service.
Көлігімді техникалық қызметке апаратын уақыт келді.
due for = уақыты келді

5Жаңалықтарда be set to

Be set to + негізгі түрі бір нәрсенің, әдетте хабарлар не болжамдар бойынша, күтілетінін не жоспарланғанын айтады. Журналистика мен іскерлік есептерге тән. Be to сияқты, тақырыптарда be түсіп қалады.

Unemployment is set to fall for the third month in a row.
Жұмыссыздық қатарынан үшінші ай азаяды деп күтілуде.
«деп күтілуде» → is set to
The two teams are set to meet in the final on Sunday.
Екі команда жексенбі күні финалда кездеседі деп күтілуде.
The film is set to break box-office records this weekend.
Фильм осы демалыста прокат рекордтарын жаңартады деп күтілуде.
Rents in the capital look set to rise again.
Елордада пәтер жалдау бағасы тағы өсетін сияқты.
look set to: сәл сенімсіздеу

6On the point of, on the verge of, on the brink of

Бұл тіркестер болуға шақ қалған нәрсені сипаттайды. On the point of + -ing бейтарап не ресми; одан кейін бірнеше зат есім де келе алады (on the point of collapse / exhaustion). On the verge of + зат есім не -ing көбіне үлкен өзгерісті не күшті сезімді сипаттайды. On the brink of + зат есім не -ing күрделі оқиғалар, өте жиі апаттар үшін қолданылады. be about to үшін A2-05 қараңыз.

We were on the point of giving up when we finally found the address.
Ақыры мекенжайды тапқанда, бас тартуға шақ қалған едік.
«-уға» барыс септігі, бірақ ағылшыншада of + -ing
Scientists say they are on the verge of a breakthrough in cancer treatment.
Ғалымдар қатерлі ісікті емдеуде үлкен жаңалық ашуға аз қалғанын айтады.
She was on the verge of tears when the results came in.
Нәтижелер шыққанда, ол жылап жібере жаздады.
on the verge of + зат есім
By 2008, the bank was on the brink of collapse.
2008 жылға қарай банк күйреудің алдында тұрды.
апат алдында
The two countries were on the brink of going to war.
Екі ел соғыс бастаудың аз-ақ алдында тұрды.

Жиі кездесетін қателер

❌She was on the point to resign.
✅She was on the point of resigning.
on the point of + -ing.
❌The train is due arriving at 6.
✅The train is due to arrive at 6.
be due to + негізгі түрі.
❌Prices are set rising next year.
✅Prices are set to rise next year.
be set to + негізгі түрі.
❌You are to reporting at reception.
✅You are to report at reception.
be to + негізгі түрі.
❌The concert was to have open in June.
✅The concert was to have opened in June.
was to have + үшінші форма.
⚠️"Are you to come to my party?"
✅"Are you coming to my party?"
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ be to ресми бұйрық сияқты естіледі; достарыңызбен жоспар үшін Present Continuous қолданыңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-уға шақ қалды» → on the verge to. Қазақшада «-уға» барыс септігі to сияқты көрінеді: «жұмыстан кетуге шақ қалды». Сондықтан ағылшыншада да to қойылып кетеді. On the point / verge / brink тіркестерінен кейін әрқашан of келеді, одан кейін -ing не зат есім.

❌Erlan was on the verge to quit his job, but then he got a promotion.
✅Erlan was on the verge of quitting his job, but then he got a promotion.
❌The old theatre is on the brink to close.
✅The old theatre is on the brink of closing. немесе The old theatre is on the brink of closure.

2. «Тиіс» → must, кесте үшін. Қазақтың «тиіс» сөзі міндетті де, кестені де білдіреді: «Ұшақ сағат сегізде қонуға тиіс». Мектепте «тиіс = must» деп жаттайтындықтан, кесте туралы айтқанда да must шығады. Ағылшыншада must міндет не сенімді қорытынды; кесте үшін be due to қолданыңыз.

⚠️(Әуежайдағы табло: Астанадан келетін рейс 20.00-де.) The flight from Astana must land at eight.
✅The flight from Astana is due to land at eight.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ must мұнда «қонуға міндетті» не «қонатын болуы керек» сияқты естіледі; кесте үшін is due to.

3. «Бармақсың ба?» → Are you to…? Жаңалықтардағы «-мақ» be to тіркесіне жақын. Бірақ ауызекі тілде «Демалыста ауылға бармақсың ба?» деген жай достық сұрақ. Оны be to арқылы аударсаңыз, ресми бұйрық сияқты естіледі. Достар арасындағы жоспар үшін Present Continuous не going to қолданыңыз.

⚠️(Досыңыздан сұрайсыз.) Are you to visit your grandparents this weekend?
✅Are you visiting your grandparents this weekend? немесе Are you going to visit your grandparents this weekend?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ be to «саған солай бұйырылды ма?» дегендей ресми естіледі.

Шатастырмаңыз

be due to + негізгі түрі (келешек) және due to + зат есім (себеп) — Be due to + етістік кесте туралы. Due to + зат есім = because of (B1-27).

The meeting is due to start at nine.
Жиналыс сағат тоғызда басталуға тиіс.
кесте
The meeting was cancelled due to illness.
Жиналыс ауруға байланысты тоқтатылды.
себеп

was to + негізгі түрі және was to have + үшінші форма — Біріншісі — жоспар (не кейін шынымен болған нәрсе); екіншісі — жүзеге аспаған жоспар.

She was to sing at the opening ceremony.
Ол ашылу салтанатында ән салмақ болды.
жоспар; болды ма, әлі білмейміз
She was to have sung at the opening ceremony, but she fell ill.
Ол ашылу салтанатында ән салуы тиіс еді, бірақ ауырып қалды.
болмады

be to және be supposed to — Be to — ресми нұсқау. Be supposed to не күтілетінін айтады және көбіне ол орындалмайтынын меңзейді (B2-07).

You are to wear a helmet on site at all times.
Құрылыс алаңында әрдайым дулыға киюге міндеттісіз.
ресми ереже
We're supposed to wear helmets, but nobody does.
Дулыға киюіміз керек қой, бірақ ешкім кимейді.
күтіледі, бірақ көбіне орындалмайды

Жазылуы мен айтылуы

  • Сөйлеуде бұл тіркестердегі to әлсіз айтылады: is to visit /ɪz tə ˈvɪzɪt/. Ортадағы /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына жақын.
  • Due — /djuː/ не /dʒuː/ (UK), /duː/ (US). Дауысты дыбыс ұзын; қазақ тілінде дауыстының ұзындығы мағына ажыратпайды, сондықтан оны сәл созыңыз.
  • Verge /vɜːdʒ/ (UK), /vɝːdʒ/ (US) және brink /brɪŋk/ сөздеріне екпін түседі; on the… of әлсіз айтылады: /ɒn ðə ˈvɜːdʒ əv/. Verge сөзіндегі /ɜː/ — ерін домалақталмайтын, тіл ортада тұратын ұзын дыбыс; оны «е» деп айтпаңыз. Brink сөзіндегі /ŋ/ — қазақтың ң дыбысы, бұл сізге оңай. Бастағы br- тіркесінің алдына не ортасына дауысты қоспаңыз.
  • Was to have көбіне қысқарады: /wəz tə həv/.
  • Жаңалық тақырыптарында be мен артикльдер түсіп қалады: Minister to resign = The minister is to resign.

Алтын ереже

Дереккөзіңізге сай белгіні таңдаңыз: be to = ресми келісілген не бұйырылған, be due to = кесте бойынша, be set to = күтілуде (жаңалықтар), on the point / verge / brink of = болуға шақ қалды. Көбі be + тіркес + етістіктің негізгі түрі арқылы жасалады; on the point / verge / brink of тіркестерінен кейін -ing формасы не зат есім келеді. Есте сақтаңыз: кесте мағынасындағы «тиіс» = be due to, ал «-уға шақ қалды» = on the point of + -ing.

Жаттығулар

A. Құрылым

Әр сөйлемді берілген тіркеспен қайта жазыңыз. Мағынасын сақтаңыз.

  1. Тақырыпты толық сөйлем етіп қайта жазыңыз: "Mayor to open new hospital".
  2. «be to» арқылы қайта жазыңыз: The government has officially announced that it will close the coal mine next year.
  3. «was to have» арқылы қайта жазыңыз: The new airport was planned to open in 2020, but it didn't.
  4. «be due to» арқылы қайта жазыңыз: According to the timetable, the train arrives at 6.15.
  5. «be set to» арқылы қайта жазыңыз: Analysts expect fuel prices to rise again this winter.
  6. «on the point of» арқылы қайта жазыңыз: We had almost decided to give up when we finally found the address.
  7. «be not to» арқылы ресми нұсқау етіп қайта жазыңыз: Students must not use their phones during the exam.
  8. «If we are to» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: We'll need more staff if we want to finish on time.

B. Мағына

Жағдайды оқып, жақсырақ сөйлемді таңдаңыз.

  1. Сарапшылардың болжамына негізделген іскерлік есеп. Қай сөйлем келеді?
  2. Өмірбаян. Қай сөйлем оның шынымен премьер-министр болғанын айтады?
  3. Досыңызға кешкі жоспарыңыз туралы хабарлама. Қайсысы табиғи?
  4. Ауыр дағдарыстағы банк туралы жаңалық. Қай сөйлем келеді?
  5. Құрылыс алаңындағы хабарландыру. Қай сөйлем ресми ереже?

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. After months of difficult negotiations, the union leader was on the point to resign when the company finally made a new offer.
  2. The final match of the tournament is set starting at three o'clock, so fans should arrive at the stadium by two.
  3. The open-air concert was to have took place in the park in June, but it was cancelled because of the storms.
  4. The city museum is due to reopen in the autumn after a long and very expensive renovation of its main hall.
  5. All visitors to the factory are to reporting at reception and collect a safety badge before entering the site.

D. Мәтін ішінде

Жаңалық мақаласын оқып, нөмірленген сөйлемдерді жаңалық стилінде қайта жазыңыз.

End of an era for the Rialto
(19) Everyone expects that the city's oldest cinema will close next month, after 90 years in business. The Rialto, which opened in 1934, was the first cinema in the region to show colour films. Its owners blame rising energy costs and falling ticket sales. (20) The building was going to be renovated in 2020, but the work never started. (21) Last year the business almost collapsed. (22) The council has officially announced that it will build a new arts centre on the site. (23) According to the official timetable, the arts centre will open in 2028. (24) Many residents have almost lost hope, but a group of students has started a campaign to save the old screen.
  1. (19) сөйлемін «be set to» арқылы қайта жазыңыз.
  2. (20) сөйлемін «was to have» арқылы қайта жазыңыз.
  3. (21) сөйлемін «on the brink of» + зат есім арқылы қайта жазыңыз.
  4. (22) сөйлемін «be to» тіркесінің ырықсыз етісі арқылы қайта жазыңыз.
  5. (23) сөйлемін «be due to» арқылы қайта жазыңыз.
  6. (24) сөйлемін «on the verge of» арқылы қайта жазыңыз.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Қалаңыз туралы қысқа жаңалық жазыңыз (2–3 сөйлем). be set to, be due to тіркестерін және on the point of, on the verge of не on the brink of тіркестерінің бірін қолданыңыз.
  2. Жұмыс орныңызға не оқу орныңызға келушілерге арналған 2–3 ресми нұсқау жазыңыз. are to тіркесін бір рет, are not to тіркесін бір рет қолданыңыз.
  3. Өткеніңіз туралы екі сөйлем жазыңыз: жүзеге аспаған бір жоспар (was to have + үшінші форма) және кейін шынымен болған бір нәрсе (was to + негізгі түрі).

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-05 Ағылшынша келешек: will, going to, Present Continuous әлде Present Simple?
    «about to» арқылы қайта жазыңыз: The film will start in a moment, so hurry up!
  2. B2-18 Future in the past қазақша: was going to, would, was about to. «-айын деп едім», «келеді деді»
    «was / were going to» арқылы қайта жазыңыз: We planned to drive to the coast, but the car broke down.
  3. C1-14 Will мен would-тың күрделі мағыналары қазақша: болжам, әдет, бас тарту, may well және may as well
    «will have» арқылы сенімді болжам етіп қайта жазыңыз: I'm sure the kids have gone to sleep by now.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. The mayor is to open a new hospital.
  2. The government is to close the coal mine next year. / The coal mine is to be closed next year.
  3. The new airport was to have opened in 2020, but it didn't.
  4. The train is due to arrive at 6.15.
  5. Fuel prices are set to rise again this winter.
  6. We were on the point of giving up when we finally found the address.
  7. Students are not to use their phones during the exam.
  8. If we are to finish on time, we'll need more staff.

B. Мағына

  1. Petrol prices are set to rise next month.
  2. Twenty years later, he was to become prime minister.
  3. I'm meeting Sara for dinner tonight.
  4. By 2008, the bank was on the brink of collapse.
  5. You are to wear a helmet on site at all times.

C. Қатені табыңыз

  1. After months of difficult negotiations, the union leader was on the point of resigning when the company finally made a new offer.
  2. The final match of the tournament is set to start at three o'clock, so fans should arrive at the stadium by two. / The final match of the tournament is due to start at three o'clock, so fans should arrive at the stadium by two.
  3. The open-air concert was to have taken place in the park in June, but it was cancelled because of the storms.
  4. ✓ The city museum is due to reopen in the autumn after a long and very expensive renovation of its main hall.
  5. All visitors to the factory are to report at reception and collect a safety badge before entering the site.

D. Мәтін ішінде

  1. The city's oldest cinema is set to close next month, after 90 years in business.
  2. The building was to have been renovated in 2020, but the work never started.
  3. Last year the business was on the brink of collapse.
  4. A new arts centre is to be built on the site.
  5. The arts centre is due to open in 2028.
  6. Many residents are on the verge of losing hope, but a group of students has started a campaign to save the old screen.

E. Сіздің кезегіңіз

  1. A new tram line is set to transform the city centre. The first section is due to open next March. Meanwhile, the old bus company is on the brink of closing.
  2. Visitors are to sign in at reception and wear their badge at all times. They are not to enter the laboratories without a member of staff.
  3. I was to have started a new job in March, but the company closed before I joined. That autumn I met the woman who was to become my business partner.

F. Аралас қайталау

  1. The film is about to start, so hurry up!
  2. We were going to drive to the coast, but the car broke down.
  3. The kids will have gone to sleep by now.
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play