Be to, be due to, be set to, on the verge of кыргызча: жаңылыктардагы жана расмий тилдеги келер чак
Be To, Be Due To, Be Set To, On the Verge Of
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз расмий макулдашуулар жана нускамалар үчүн be to (The President is to visit Rome. You are to report at 9.), өткөндөн караганда келечек үчүн was to жана was to have done, жүгүртмө (график) үчүн be due to, жаңылыктардагы божомол үчүн be set to, ал эми боло калууга аз калган нерселер үчүн be on the point / verge / brink of колдоно аласыз.
Негизги ой
Will жана going to бир нерсе келечекте экенин айтат. Бирок ал келечекте кандай экенин айтпайт. Ал жүгүртмөдөбү? Өкмөт жарыялаганбы? Журналисттер күтүп жатабы? Же азыр эле боло турган нерсеби?
Аэропорттогу учуп кетүү таблосун элестетиңиз. Ар бир рейстин белгиси бар: Scheduled, Confirmed, Expected, Boarding. Англисчеде ушундай белгилердей иштеген be тизмектеринин үй-бүлөсү бар: be due to (жүгүртмө боюнча), be to (расмий бекитилген), be set to (күтүлүүдө – жаңылыктар ушинтип жатат), be on the point / verge / brink of (боло калууга аз калды).
Грамматикасы жөнөкөй: be этишин ээге жана убакытка жараша өзгөртөсүз (is to, was due to), андан кийин этиштин негизги формасын кошосуз – же on the point / verge / brink of тизмегинен кийин -ing формасын же зат атоочту. Чыныгы чеберчилик – булагыңызга жана стилиңизге туура келген белгини тандоо: жаңылыктар, кулактандыруулар жана расмий документтер бул тизмектерди күнүмдүк сүйлөшүүгө караганда алда канча көп колдонот.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргыз жаңылыктары да келечектин «белгилерин» башка формалар менен берет: -ышы күтүлүүдө же -ары күтүлөт (be set to), -ышы белгиленген / пландалган (be due to), расмий макулдашуу үчүн -ары жарыяланды / белгиленди (be to). Нускамаларды -ышы керек же -сын («кабылдамага кайрылсын») менен, тыюуну болбойт / тыюу салынат менен беребиз. Өткөндө аткарылбай калган план үчүн кыргызча так бир форма бар: -мак эле, бирок («ачылмак эле, бирок…») – бул англисче was to have + үчүнчү форма. Боло калууга аз калган нерсени -а жаздады («үмүт үзө жаздадык») же -уунун алдында («кулоонун алдында») дейбиз. Эскертүү: кыргызча «келиши керек» жүгүртмө жөнүндө да айтылат, бирок англисче must бул маанини бербейт.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Президент кийинки айда Африканын үч өлкөсүнө иш сапары менен барары жарыяланды. | The President is to visit three African countries next month. | расмий макулдашуу → be to + негизги форма |
| Бардык келүүчүлөр келгенде кабылдамага кайрылышы керек. | All visitors are to report to reception on arrival. | расмий нускама → be to |
| Бул бөлмөдөн уруксатсыз чыгууга болбойт. | You are not to leave this room without permission. | тыюу → be not to |
| Жаңы стадион 2024-жылы ачылмак эле, бирок курулуш кечеңдеп калды. | The new stadium was to have opened in 2024, but construction was delayed. | «-мак эле, бирок» → was to have + үчүнчү форма |
| Кийинки поезд он мүнөттөн кийин 4-платформадан жөнөшү керек. | The next train is due to leave from platform 4 in ten minutes. | жүгүртмө: «керек» → be due to (must эмес) |
| Жумушсуздук үчүнчү ай катары менен азайышы күтүлүүдө. | Unemployment is set to fall for the third month in a row. | «-ышы күтүлүүдө» → be set to |
| Акыры даректи тапканда, биз үмүт үзө жаздаганбыз. | We were on the point of giving up when we finally found the address. | «-а жаздады» → on the point of + -ing |
| 2008-жылга карата банк кулоонун алдында турган. | By 2008, the bank was on the brink of collapse. | «-уунун алдында» → on the brink of + зат атооч / -ing |
Кыскасы: расмий макулдашуу жана нускама → be to; «-мак эле, бирок» → was to have + үчүнчү форма; жүгүртмө боюнча «-ышы керек» → be due to (must эмес); «-ышы күтүлүүдө» → be set to; «-а жаздады / -уунун алдында» → on the point / verge / brink of + -ing же зат атооч (этиштин негизги формасы эмес).
Түзүлүшү
Be + to-инфинитив тизмектери
| Тизмек | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| be to + этиштин негизги формасы | расмий макулдашуу же нускама | The President is to visit Rome. |
| be not to + этиштин негизги формасы | расмий тыюу | Patients are not to leave the ward. |
| was / were to + этиштин негизги формасы | (a) пландалган, (b) кийин чын эле болду | They were to meet in May. / He was to become famous. |
| was / were to have + үчүнчү форма | пландалган, бирок болгон жок | The bridge was to have opened in May. |
| be due to + этиштин негизги формасы | белгилүү бир убакытка пландалган | The train is due to arrive at 6.15. |
| be set to + этиштин негизги формасы | күтүлүүдө (жаңылык стили) | Fuel prices are set to rise. |
Боло калууга аз калды
| Тизмек | Андан кийин | Мисал |
|---|---|---|
| be on the point of | -ing (кээде зат атооч: on the point of collapse) | She was on the point of leaving. |
| be on the verge of | зат атооч / -ing | He was on the verge of tears. |
| be on the brink of | зат атооч / -ing (чоң окуялар, көбүнчө кырсыктар) | The company is on the brink of collapse. |
Баш макалаларда be түшүп калат
| Баш макала | Толук сүйлөм |
|---|---|
| PM to visit Kenya | The Prime Minister is to visit Kenya. |
| Prices set to rise | Prices are set to rise. |
| Firm on brink of collapse | The firm is on the brink of collapse. |
Колдонулушу
1Расмий макулдашуулар үчүн be to
Be to + этиштин негизги формасы расмий макулдашууну билдирет: аны өкмөт, уюм же бийлиги бар адам чечкен. Ал жаңылыктарда жана расмий кулактандырууларда көп колдонулат, күнүмдүк сүйлөшүүдө сейрек. Аба ырайы сыяктуу эч ким башкара албаган нерселер үчүн адатта колдонулбайт. Кыргызча жаңылыктарда «-ары жарыяланды», «-ары белгиленди» дейбиз.
2Нускамалар жана тыюулар үчүн be to
Be to бийлиги бар адамдын – жетекчинин, ата-эненин, кулактандыруунун – нускамасын да берет. Be not to тыюу салат. If + be to «эгер ушуну кааласак / эгер муну ишке ашырабыз десек» дегенди билдирет. Кулактандырууларда not to be + үчүнчү форма туруктуу формула. Кыргызча «-ышы керек», «-сын», «болбойт» дейбиз.
3Was to жана was to have done
Was / were to + этиштин негизги формасы өткөндөн келечекке карайт (B2-18 караңыз). Ал планды сүрөттөшү же кийин эмне болгонун айтышы мүмкүн – өмүр баяндарында көп колдонулган «тагдыр» маанисиндей. Was / were to have + үчүнчү форма план ишке ашпай калганын айтат. Кыргызча биринчисине «-мак», «-ары белгиленген», «кийин … болуп калды», экинчисине так «-мак эле, бирок» туура келет.
4Жүгүртмө үчүн be due to
Be due to + этиштин негизги формасы бир нерсе белгилүү бир убакытка пландалганын же күтүлгөнүн айтат: жүгүртмөлөр, пландар, мөөнөттөр. Be due + убакыт тизмеги төлөмдөр, ымыркайлар, үй тапшырмалары жана келүүлөр үчүн көп колдонулат; be due for + зат атооч «мунун убагы келди» дегенди билдирет. Кыргызча «-ышы керек», «-ышы белгиленген» дейбиз, бирок бул «керек» милдет эмес.
5Жаңылыктарда be set to
Be set to + этиштин негизги формасы бир нерсе күтүлүп же пландалып жатканын айтат, адатта баяндамаларга же божомолдорго таянып. Журналистика жана бизнес баяндамалары үчүн мүнөздүү. Be to сыяктуу эле, баш макалаларда be көбүнчө түшүп калат. Кыргызча «-ышы күтүлүүдө», «-ары күтүлөт» дейбиз.
6On the point of, on the verge of, on the brink of
Бул тизмектер боло калууга аз калган нерсени сүрөттөйт. On the point of + -ing нейтралдуу же расмий; андан кийин бир нече зат атооч да келет (on the point of collapse / exhaustion). On the verge of + зат атооч же -ing көбүнчө чоң өзгөрүүнү же күчтүү сезимди сүрөттөйт. On the brink of + зат атооч же -ing кескин окуялар, көп учурда кырсыктар үчүн колдонулат. Be about to үчүн A2-05 караңыз. Кыргызча «-а жаздады», «-уунун алдында», «-ай деп калды» дейбиз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. Жүгүртмөдөгү «келиши керек» → must. Кыргызча «Автобус саат жетиде келиши керек» деп жүгүртмө жөнүндө айтабыз, бул жерде «керек» милдет эмес, план. Англисче must arrive болсо же милдет, же «сөзсүз келген болушу керек» деген божомол болуп угулат. Жүгүртмө үчүн be due to колдонуңуз.
2. «Учушу пландалган» → due to + -ing. Кыргызча жаңылыктарда этиштен жасалган зат атоочту көп колдонобуз: «рейстин учушу», «китепкананын ачылышы». Ошондуктан due to сөзүнөн кийин -ing формасын коюп жиберүү оңой, айрыкча due to «because of» маанисинде зат атооч алгандыктан. Бирок жүгүртмө маанисинде be due to андан кийин этиштин негизги формасын алат.
3. «Жабылуунун алдында» → on the verge of + этиштин негизги формасы. Кыргызча «жабылуунун алдында», «кетүүнүн алдында» тизмектериндеги «-уу» формасын окуучулар көп учурда англисче этиштин негизги формасы деп ойлошот. Ошондуктан of сөзүнөн кийин close, leave деп жазып коюу оңой. Of – предлог: андан кийин -ing формасы же зат атооч келет.
Чаташтырбаңыз
be due to + этиштин негизги формасы (келечек) жана due to + зат атооч (себеп) – Be due to + этиш жүгүртмө жөнүндө. Due to + зат атооч = because of (B1-27 караңыз).
was to + этиштин негизги формасы жана was to have + үчүнчү форма – Биринчиси – план (же кийин чын эле болгон нерсе); экинчиси – ишке ашпай калган план. Кыргызча «-мак» жана «-мак эле, бирок».
be to жана be supposed to – Be to – расмий нускама. Be supposed to эмне күтүлөрүн айтат жана көбүнчө ал аткарылбасын көрсөтөт (B2-07 караңыз).
Жазылышы жана айтылышы
- Бул тизмектерде to оозеки кепте алсыз айтылат: is to visit /ɪz tə ˈvɪzɪt/. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз /tə/ формасына өзүнчө көнүү керек.
- Due – /djuː/ же /dʒuː/ (UK) жана /duː/ (US). /uː/ узун: кыргыздын «уу» тыбышы бул жерде жардам берет.
- Verge /vɜːdʒ/ (UK), /vɝːdʒ/ (US) жана brink /brɪŋk/ басым менен айтылат; on the… of алсыз. verge сөзүндөгү /ɜː/ – жаңы тыбыш, аны «ө» деп айтпаңыз. brink сөзүндөгү /ŋk/ кыргыздын «ң» тыбышына жакын – бул сизге жеңил; /ŋ/ кийин [г] кошпоңуз.
- Was to have көбүнчө кыскарат: /wəz tə həv/.
- Баш макалаларда be жана артиклдер түшүп калат: Minister to resign = The minister is to resign.
Алтын эреже
Булагыңызга туура келген белгини тандаңыз: be to = расмий бекитилген же буйрулган, be due to = жүгүртмө боюнча, be set to = күтүлүүдө (жаңылыктар), on the point / verge / brink of = боло калууга аз калды. Көбү be + тизмек + этиштин негизги формасын алат; on the point / verge / brink of -ing формасын же зат атоочту алат. Эсиңизде болсун: жүгүртмө боюнча «-ышы керек» → be due to, «-мак эле, бирок» → was to have + үчүнчү форма.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү берилген тизмек менен кайра жазыңыз. Маанисин сактаңыз.
-
Баш макаланы толук сүйлөм кылып кайра жазыңыз: "Mayor to open new hospital".
-
«Be to» колдонуп кайра жазыңыз: The government has officially announced that it will close the coal mine next year.
-
«Was to have» колдонуп кайра жазыңыз: The new airport was planned to open in 2020, but it didn't.
-
«Be due to» колдонуп кайра жазыңыз: According to the timetable, the train arrives at 6.15.
-
«Be set to» колдонуп кайра жазыңыз: Analysts expect fuel prices to rise again this winter.
-
«On the point of» колдонуп кайра жазыңыз: We had almost decided to give up when we finally found the address.
-
«Be not to» колдонуп, расмий нускама кылып кайра жазыңыз: Students must not use their phones during the exam.
-
«If we are to» деп баштап кайра жазыңыз: We'll need more staff if we want to finish on time.
B. Мааниси
Кырдаалды окуп, ылайыктуураак сүйлөмдү тандаңыз.
-
Аналитиктердин божомолуна негизделген бизнес баяндама. Кайсы сүйлөм туура келет?set to = expected, from reports and forecasts; due to = on a schedule
-
Өмүр баян. Кайсы сүйлөм ал чын эле премьер-министр болгонун айтат?was to + base form = it later happened; was to have + past participle = it didn't
-
Досуңузга кечки пландарыңыз жөнүндө жазасыз. Кайсынысы табигый?register: be to sounds like an official order
-
Оор кризиске кабылган банк жөнүндө жаңылык. Кайсы сүйлөм туура келет?on the brink of = very close to a disaster; due to = scheduled
-
Курулуш аянтындагы кулактандыруу. Кайсы сүйлөм расмий эреже?be to = official instruction; be supposed to = expected, often ignored
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
After months of difficult negotiations, the union leader was on the point to resign when the company finally made a new offer.
-
The final match of the tournament is set starting at three o'clock, so fans should arrive at the stadium by two.
-
The open-air concert was to have took place in the park in June, but it was cancelled because of the storms.
-
The city museum is due to reopen in the autumn after a long and very expensive renovation of its main hall.
-
All visitors to the factory are to reporting at reception and collect a safety badge before entering the site.
D. Текстте
Жаңылыкты окуп, номерленген сүйлөмдөрдү жаңылык стилинде кайра жазыңыз.
(19) Everyone expects that the city's oldest cinema will close next month, after 90 years in business. The Rialto, which opened in 1934, was the first cinema in the region to show colour films. Its owners blame rising energy costs and falling ticket sales. (20) The building was going to be renovated in 2020, but the work never started. (21) Last year the business almost collapsed. (22) The council has officially announced that it will build a new arts centre on the site. (23) According to the official timetable, the arts centre will open in 2028. (24) Many residents have almost lost hope, but a group of students has started a campaign to save the old screen.
-
(19) сүйлөмүн «be set to» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(20) сүйлөмүн «was to have» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(21) сүйлөмүн «on the brink of» + зат атооч колдонуп кайра жазыңыз.
-
(22) сүйлөмүн «be to» тизмегинин туюк мамилесин колдонуп кайра жазыңыз.
-
(23) сүйлөмүн «be due to» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(24) сүйлөмүн «on the verge of» колдонуп кайра жазыңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Шаарыңыз жөнүндө кыска жаңылык жазыңыз (2–3 сүйлөм). Be set to, be due to жана on the point of, on the verge of же on the brink of тизмектеринин бирин колдонуңуз.
-
Жумуш ордуңузга же мектебиңизге келгендер үчүн 2–3 расмий нускама жазыңыз. Are to бир жолу, are not to бир жолу колдонуңуз.
-
Өткөнүңүз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: ишке ашпай калган бир план (was to have + үчүнчү форма) жана кийин чын эле болгон бир нерсе (was to + этиштин негизги формасы).
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-05 Англисче келер чак: will, going to, Present Continuous же Present Simple? «About to» колдонуп кайра жазыңыз: The film will start in a moment, so hurry up!
-
B2-18 Future in the Past кыргызча: was going to, would жана was about to «Was / were going to» колдонуп кайра жазыңыз: We planned to drive to the coast, but the car broke down.
-
C1-14 Модалдык этиштердин татаал маанилери кыргызча: will божомол, would, won't, may well, may as well «Will have» колдонуп, ишенимдүү божомол кылып кайра жазыңыз: I'm sure the kids have gone to sleep by now.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- The mayor is to open a new hospital.
- The government is to close the coal mine next year. / The coal mine is to be closed next year.
- The new airport was to have opened in 2020, but it didn't.
- The train is due to arrive at 6.15.
- Fuel prices are set to rise again this winter.
- We were on the point of giving up when we finally found the address.
- Students are not to use their phones during the exam.
- If we are to finish on time, we'll need more staff.
B. Мааниси
- Petrol prices are set to rise next month.
- Twenty years later, he was to become prime minister.
- I'm meeting Sara for dinner tonight.
- By 2008, the bank was on the brink of collapse.
- You are to wear a helmet on site at all times.
C. Катаны табыңыз
- After months of difficult negotiations, the union leader was on the point of resigning when the company finally made a new offer.
- The final match of the tournament is set to start at three o'clock, so fans should arrive at the stadium by two. / The final match of the tournament is due to start at three o'clock, so fans should arrive at the stadium by two.
- The open-air concert was to have taken place in the park in June, but it was cancelled because of the storms.
- ✓ The city museum is due to reopen in the autumn after a long and very expensive renovation of its main hall.
- All visitors to the factory are to report at reception and collect a safety badge before entering the site.
D. Текстте
- The city's oldest cinema is set to close next month, after 90 years in business.
- The building was to have been renovated in 2020, but the work never started.
- Last year the business was on the brink of collapse.
- A new arts centre is to be built on the site.
- The arts centre is due to open in 2028.
- Many residents are on the verge of losing hope, but a group of students has started a campaign to save the old screen.
E. Сиздин кезегиңиз
- A new tram line is set to transform the city centre. The first section is due to open next March. Meanwhile, the old bus company is on the brink of closing.
- Visitors are to sign in at reception and wear their badge at all times. They are not to enter the laboratories without a member of staff.
- I was to have started a new job in March, but the company closed before I joined. That autumn I met the woman who was to become my business partner.
F. Аралаш кайталоо
- The film is about to start, so hurry up!
- We were going to drive to the coast, but the car broke down.
- The kids will have gone to sleep by now.
