Being Done, To Be Done, Get Done: үйлдэгдэхүүн хэвийн нарийн хэлбэрүүд
More Passives: Being Done, To Be Done, Get Done
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та to-инфинитив эсвэл -ing хэлбэр шаарддаг үйл үгийн дараа үйлдэгдэхүүн хэв (passive) хэрэглэж (want to be promoted, hate being told), хоёр тусагдахуунтай үйл үг болон угтвар үгтэй үйл үгээс үйлдэгдэхүүн хэв үүсгэж, албан бус get-passive хэрэглэж, needs cleaning-ийг ойлгож чадна.
Гол санаа
Та үйлдэгдэхүүн хэвийг бүх цагт мэднэ: is done, was done, has been done (B1-11). Гэхдээ англи хэлний дүрмийн нэлээд хэсэг нь өөр үйл үгийн араас явагддаг: I want to…, I hate …ing. Хэрэв таны хүсдэг, эсвэл үзэн яддаг зүйл бол та өөрөө хийдэг зүйл биш, танд тохиолддог зүйл бол яах вэ?
Тэгвэл үйлдэгдэхүүн хэв зүгээр л тэр байранд орно. Дүрэм өөрчлөгдөхгүй: be + past participle. Зөвхөн be байрандаа тааруулж хэлбэрээ сольдог: to-инфинитив шаарддаг үйл үгийн дараа to be + past participle, -ing хэлбэр шаарддаг үйл үг болон угтвар үгийн дараа being + past participle.
B1-11-ийн аяллын залгуурын адаптерыг санаж байна уу? Past participle бол цэнэглэгч: хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй. Одоо адаптер буюу be зөвхөн шинэ цагт биш, шинэ залгуурт ч тааруулж хэлбэрээ сольдог. I want to promote → I want to be promoted. I hate telling → I hate being told.
Англи хэлэнд илүү албан бус хоёр дахь туслах үйл үг бий: get. She got promoted нь She was promoted-оос илүү үйл явдал – өөрчлөлт, ихэвчлэн гэнэтийн, санаандгүй зүйл – мэт сонсогддог.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор үйлдэгдэхүүн хэв үйл үгийн дотор, дагавраар илэрдэг: «сонгогдох», «анзаарагдах» (-гд-), заримдаа «шоолуулах», «хэлүүлэх» (-уул-). Энэ дагавар ямар ч байранд үйл үгтэйгээ хамт явна: «сонгогдохыг хүсэх», «шоолуулах дургүй». Англиар харин be тусдаа үг тул байр бүрт хэлбэрээ солино: to be chosen, being laughed at. Монгол үйл үгийн дагаврыг анзааралгүй орчуулбал англиар идэвхтэй хэлбэр гарах нь элбэг.
Мөн монголоор «надад өгсөн», «бидэнд үзүүлсэн» гэж хүнийг «-д» тийн ялгалаар хэлж, өгүүлбэр нь идэвхтэй хэвээр үлддэг. Англиар хүн өөрөө өгүүлэгдэхүүн болно: I was given. Монгол «харах», «шоолох», «шийдэх» угтвар үг шаарддаггүй тул англи look after, laugh at, deal with-ийн угтвар үг үйлдэгдэхүүн хэвд алга болох нь бий.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Багт сонгогдоно гэж найдаж байна. | I'm hoping to be chosen for the team. | монголоор дагавар (-гд-), англиар to be + V3 |
| Тэр бусдаар юу хийхээ хэлүүлэх дургүй. | She hates being told what to do. | «-уул» нь энд үйлдэгдэхүүн утга → being + V3 |
| Анхны өдөр надад зөөврийн компьютер өгсөн. | I was given a laptop on my first day. | монголоор «надад» + идэвхтэй; англиар хүн өгүүлэгдэхүүн |
| Хүүхдийг эмээ нь харж байна. | The baby is being looked after by her grandmother. | монгол үйл үг угтвар үггүй; англиар after үлдэнэ |
| Цонхыг угаах хэрэгтэй. | The windows need cleaning. | энд адилхан: хэн угаахыг хэлэхгүй, хэлбэр нь идэвхтэй мэт |
Товчхондоо: монгол дагавар (-гд-, -уул-) үйл үгтэйгээ хамт хаана ч явдаг бол англиар be байрандаа тааруулж to be done эсвэл being done болно; «надад өгсөн» → I was given; угтвар үгээ бүү хая.
Бүтэц
Үйлдэгдэхүүн хэвийн инфинитив ба -ing хэлбэр
| Байр | Идэвхтэй | Үйлдэгдэхүүн |
|---|---|---|
| үйл үг + to-инфинитив | I want to invite them. | I want to be invited. |
| need + to-инфинитив | We need to check the data. | The data needs to be checked. |
| үйл үг + -ing | I hate telling people what to do. | I hate being told what to do. |
| угтвар үг + -ing | She's afraid of forgetting them. | She's afraid of being forgotten. |
| үгүйсгэл | — | I'd prefer not to be disturbed. / He's used to not being noticed. |
Төгссөн хэлбэрүүд ч бий: to have been done (The painting is thought to have been stolen) – B2-12-т; having been done (Having been warned, we…) – C1-07-д үзнэ.
Хоёр тусагдахуунтай үйл үг (give, send, offer, show, tell, teach, lend, pay, promise, award) – идэвхтэй загвар нь A2-15-д
| Идэвхтэй | Үйлдэгдэхүүн – хүн өгүүлэгдэхүүн (илүү түгээмэл) | Үйлдэгдэхүүн – юм өгүүлэгдэхүүн |
|---|---|---|
| They gave me a present. | I was given a present. | A present was given to me. |
| The bank offered her a loan. | She was offered a loan. | A loan was offered to her. |
Угтвар үгтэй үйл үг – угтвар үг үйл үгийн яг ард үлдэнэ
| Идэвхтэй | Үйлдэгдэхүүн |
|---|---|
| Someone is looking after the baby. | The baby is being looked after. |
| Nobody has dealt with the complaint. | The complaint hasn't been dealt with. |
| People laughed at him. | He was laughed at. |
Get-passive
| Цаг | Жишээ |
|---|---|
| Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг) | She got hired last week. |
| Present Perfect (одоо төгссөн цаг) | Our flight has got cancelled. (UK) / Our flight has gotten cancelled. (US) |
| ирээдүй | You'll get hurt. |
| to-инфинитивийн дараа | I don't want to get caught in the rain. |
| асуулт / үгүйсгэл | Did he get paid? He didn't get invited. |
Need + -ing (үйлдэгдэхүүн утга)
| Хэлбэр | Утга |
|---|---|
| The car needs washing. | = The car needs to be washed. |
Хэрэглээ
1Үйлдэгдэхүүн хэвийн to-инфинитив – to be + past participle
To-инфинитив шаарддаг үйл үг, тэмдэг нэр, нэр үгийн дараа өгүүлэгдэхүүн үйлдлийг хүлээн авч байвал to be done хэрэглэнэ.
2Үйлдэгдэхүүн хэвийн -ing хэлбэр – being + past participle
-ing хэлбэр шаарддаг үйл үг (B1-17) болон угтвар үгийн (B1-19) дараа being done хэрэглэнэ.
like, love, hate, can't stand зэрэг зарим үйл үг хоёр загвартай: She can't stand being interrupted / She can't stand to be interrupted.
3Хоёр тусагдахуунтай үйл үг
give, send, offer, show, tell, pay зэрэг үйл үг хүн, юм гэсэн хоёр тусагдахуунтай. Аль нь ч өгүүлэгдэхүүн болж болох ч англиар ихэвчлэн хүнийг сонгодог, учир нь яриа ихэвчлэн хүний тухай байдаг. Юм өгүүлэгдэхүүн бол to + хүн хэрэглэнэ.
4Угтвар үгтэй үйл үгийн үйлдэгдэхүүн хэв
Үйл үг угтвар үг шаарддаг бол (look after, deal with, talk about, rely on) угтвар үгийг past participle-ийн яг ард үлдээнэ – өгүүлбэрийн төгсгөлд байсан ч.
5Get-passive
Албан бус яриа, бичгээр, ялангуяа өөрчлөлт, гэнэтийн эсвэл хүсээгүй үйл явдалд (get hurt, get stuck, get lost, get fired), мөн хүний үйлдлийн үр дүнд тохиолдсон зүйлд (get promoted, get paid) get + past participle хэрэглэнэ. Энэ нь төлөв байдлыг биш, үйл явдлыг онцолдог. Албан бичигт be-г сонгоорой.
6Need + -ing үйлдэгдэхүүн утгатай
Need-ийн дараа -ing хэлбэр үйлдэгдэхүүн утгатай байж болно: needs cleaning = needs to be cleaned. Үүнийг британи, америк англи аль алинд хэрэглэдэг; америкчууд needs to be cleaned гэж ч их хэлдэг. Зарим нутагт (жишээ нь Шотланд, АНУ-ын зарим хэсэгт) needs cleaned гэдэг ч энэ стандарт биш. Ижил утгатай want + -ing (The car wants washing) албан бус, зөвхөн британи хэрэглээ. Need + -ing ба need + to-г B2-16-д давтана.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «-уулах дургүй» → идэвхтэй -ing. Монголоор үйлдэгдэхүүн утга үйл үгийн дагавар дотор нуугдана: «Манай эмээ эмч нарт хөгшин хүн шиг хандуулахад дургүй». Орчуулахдаа дагаврыг анзаарахгүй өнгөрвөл англиар treating гарч, treat-ийн тусагдахуун алга болдог. Танд тохиолддог зүйл бол being + V3.
2. «… тэтгэлэг санал болгосон» → өгүүлэгдэхүүнгүй өгүүлбэр. «ЭЕШ-ийн дүн гарсны дараа Солонгосын нэг их сургуулиас бүтэн тэтгэлэг санал болгосон» гэдэгт хэнд санал болгосныг («надад») ярианд ихэвчлэн хэлэхгүй орхидог, учир нь ойлгомжтой. Үүнийг шууд буулгавал англи өгүүлбэр was offered-оор эхэлж, өгүүлэгдэхүүнгүй болдог. Англи өгүүлбэр өгүүлэгдэхүүнтэй байх ёстой: хүнийг өгүүлэгдэхүүн болго.
3. «бидэнд тайлбарласан» → We were explained… «Явган аяллын өмнө хөтөч маань Мэлхий хад хүртэлх замын эргэлт бүрийг бидэнд тайлбарласан» гэдэг нь «бидэнд өгсөн» шиг «-д»-тэй тул give-ийн загвараар We were explained гэх нь бий. Describe, explain, suggest-ийн үйлдэгдэхүүн хэвд зөвхөн юм өгүүлэгдэхүүн болно.
4. «шоолуулсан» → was laughed. Монгол «шоолох» шууд тусагдахуунтай, угтвар үг шаарддаггүй: «Хурал дээр эхэндээ миний санааг шоолж байсан ч дараа нь захирал түүнийг сонгосон». Тиймээс англиар laugh at-ийн at алга болох нь элбэг. Угтвар үг past participle-ийн ард үлдэнэ.
5. «… засах хэрэгтэй» → needs to fix. «Өвөөгийн хэлснээр өвөлжөөний модон хаалгыг анхны цас орохоос өмнө засах хэрэгтэй» – монгол «-х хэрэгтэй» хэн засахаас үл хамааран ижил хэлбэртэй. Англиар хаалга өгүүлэгдэхүүн болбол to fix нь хаалга өөрөө засна гэсэн утга гарна. needs fixing эсвэл needs to be fixed.
Бүү андуураарай
get-passive эсвэл get something done – Causative-д get ба past participle-ийн хооронд тусагдахуун орно: өөр хүн таны юманд үйлдэл хийнэ (B2-11). Get-passive-д дунд нь тусагдахуун байхгүй: өгүүлэгдэхүүн өөрөө үйлдлийг хүлээн авна.
being done эсвэл been done – being бол -ing хэлбэр (явагдаж буй, эсвэл үйл үг, угтвар үгийн дараа); been бол be-гийн past participle, have-ийн дараа. B1-11-ийг үзнэ үү.
needs doing эсвэл needs to do – needs + -ing-д өгүүлэгдэхүүн үйлдлийг хүлээн авна. needs to do-д өгүүлэгдэхүүн өөрөө хийнэ. Монголоор хоёулаа «-х хэрэгтэй» тул өгүүлэгдэхүүнээ харж шийдээрэй.
Зөв бичих ба дуудлага
- to be ярианд ихэвчлэн сул: /tə bi/. Хурдан, албан бус ярианд want to be нь «wanna be» мэт сонсогддог ч стандарт бичигт хэзээ ч ингэж бичдэггүй.
- being хоёр үетэй: /ˈbiːɪŋ/ – BEE-ing. Нэг үе болгож бүү хураагаарай. Төгсгөлийн /ŋ/ монгол «байнга» дахь авиатай төстэй тул танд хялбар.
- been /biːn/ эсвэл сул /bɪn/ (UK), ихэвчлэн /bɪn/ (US).
- Present Perfect-д got, gotten: has got cancelled (UK), has gotten cancelled (US).
- -ed төгсгөл гийгүүлэгчийн өмнө алга болох нь амархан: to be asked for /tə bi ˈɑːskt fə/ (UK), /tə bi ˈæskt fər/ (US). Тод ярианд t-гээ сонсгоорой, /skt/-ийн хооронд эгшиг бүү нэмээрэй («аскэд» биш).
Алтан дүрэм
Үйлдэгдэхүүн хэв байр бүрт be + past participle – зөвхөн be-г байранд нь тааруулна: to-инфинитив шаарддаг үйл үгийн дараа to be done, -ing хэлбэр шаарддаг үйл үг болон угтвар үгийн дараа being done. Албан бус үйл явдал, өөрчлөлтөд get done. Монгол «-гд-», «-уул-» дагаврыг англиар be-ээр задлаарай.
Дасгал
A. Бүтэц
Хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу, эсвэл өгүүлбэрийг заасны дагуу хувиргана уу.
-
I'd love (invite) to the wedding.
-
She can't stand (interrupt).
-
Хувиргана уу: They offered him a new contract. ("He"-гээр эхэлнэ үү)
-
Хувиргана уу: Someone is taking care of the dog. ("look after"-ыг хэрэглэнэ үү)
-
Хувиргана уу: The company sent us the tickets. ("We"-гээр эхэлнэ үү)
-
get-ээр дахин бичнэ үү: She was promoted last month.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The kitchen needs ….
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I'm afraid of … forgotten.
-
Хоёулаа зөв. Аль нь илүү албан бус вэ?
-
"The report needs checking." Үйлдлийг хэн хийх вэ? …
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The road … repaired, so it's closed today.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
The complaint was dealt quickly.
-
He was got arrested last night.
-
I was explained the rules.
-
I don't like being photographed.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулж, дутуу үгийг нөхөөрэй.
Ola: How's the new job?
Tom: Great! On my first day I 16 (give) a laptop and a phone. And I've already 17 (invite) to the team dinner.
Ola: Nice! Is your boss OK?
Tom: Yes, but she hates 18 (interrupt) in meetings — I learned that fast!
Ola: Ha! And your car? It 19 (need / fix) last month.
Tom: It still does. And yesterday I 20 (get / stuck) in traffic for an hour because of it.
Ola: You need to have it looked 21 soon.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Бусдын танд хийдэг, таны дуртай эсвэл дургүй нэг зүйлийн тухай being + past participle-ээр бичнэ үү.
-
Гэрт тань хийх шаардлагатай болсон нэг зүйлийн тухай needs + -ing-ээр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-11 Passive Voice бүх цагт ба модаль үйл үгтэй: is being done, has been done, must be done A new hospital (build) next year.
-
A2-15 Give me the book, give it to me: хоёр тусагдахуунтай үйл үг, to эсвэл for? Can you explain ___ ? …
-
B2-12 It Is Said That…, He Is Said To…: англиар «… гэдэг», «… гэж үздэг» гэж хэлэх The thieves are believed (escape) by boat last week.
-
B2-11 Have Something Done: англиар «засуулах», «угаалгах» гэж хэрхэн хэлэх вэ (causative) I need to (have / my car / service).
Хариулт
A. Бүтэц
- to be invited
- being interrupted / to be interrupted
- He was offered a new contract.
- The dog is being looked after.
- We were sent the tickets.
- She got promoted last month.
B. Утга
- cleaning
- being
- We got caught in the rain.
- someone else
- is being
C. Алдааг олоорой
- The complaint was dealt with quickly.
- He got arrested last night. / He was arrested last night.
- The rules were explained to me.
- ✓ I don't like being photographed.
D. Нөхцөл байдалд
- was given / got given
- been invited / got invited / gotten invited
- being interrupted / to be interrupted
- needed fixing / needed to be fixed
- got stuck
- at / over
E. Таны ээлж
- I love being surprised, but I hate being kept waiting.
- My bike needs fixing, and the kitchen walls need painting.
F. Холимог давталт
- will be built / is going to be built
- it to me
- to have escaped
- have my car serviced
