دستور Phrasal Verbها (افعال عبارتی): چرا turn it off ولی نه turn off it
Phrasal Verbs: The Grammar
در این صفحه
هدف
بعد از این درس میتوانید چهار نوع phrasal verb (فعل عبارتی) را تشخیص بدهید، اسم و ضمیر را در جای درست بگذارید (turn it off، look after her، run out of milk)، از روی مدخل دیکشنری بفهمید یک فعل از کدام نوع است، و بین یک phrasal verb و یک فعل تککلمهای رسمیتر انتخاب کنید.
ایدهٔ اصلی
phrasal verb یک فعل است + یک کلمهٔ کوچک به نام particle (up، off، out، on، down، back، away، over…). این دو با هم یک واحد معناییاند: give up = دست کشیدن، find out = فهمیدن. گاهی معنا تحتاللفظی است (sit down، go out)؛ اغلب نیست (put up with = تحمل کردن). رایجترینهایشان را در A2-34 دیدید.
این درس دربارهٔ بخش سخت دیگر است: ترتیب کلمهها. phrasal verb را یک ساندویچ تصور کنید. فعل نان بالایی است و particle نان پایینی. سؤال اصلی این است: مفعول کجا میرود؟ بعضی phrasal verbها اصلاً مفعول ندارند. بعضی میتوانند مثل ساندویچ باز شوند و مفعول لای آنها، وسط، قرار بگیرد — یا مفعول بعد از ساندویچ بیاید. بعضی بستهاند و باز نمیشوند، پس مفعول همیشه بعدشان میآید. و یک قانون هیچوقت عوض نمیشود: ضمیر مفعولی (it، them، her) در یک فعل جداشدنی همیشه لای ساندویچ است — turn it off، هرگز turn off it.
فارسی و انگلیسی
فارسی phrasal verb ندارد، اما فعل مرکب دارد: یک جزء غیرفعلی + یک فعل («خاموش کردن»، «بیدار کردن»، «تمام شدن»). و نکتهٔ جالب این است: وقتی مفعول ضمیر است، فارسی هم آن را وسط میگذارد — «خاموشش کن»، «بیدارم کن» — درست مثل turn it off، wake me up. اما وقتی مفعول اسم است، فارسی آن را قبل از فعل میآورد («چراغها را خاموش کن»)، در حالی که انگلیسی آن را وسط یا آخر میگذارد، نه اول. فرق دیگر این است که معادل فارسی خیلی از phrasal verbها اصلاً شبیه آنها نیست: «چراغ را روشن کن» در انگلیسی turn on the light است، نه open the light.
| فارسی | انگلیسی | چه چیزی فرق میکند |
|---|---|---|
| خاموشش کن. | Turn it off. | ضمیر وسط: هر دو زبان یکسان |
| بیدارم کن. | Wake me up. | ضمیر وسط: هر دو زبان یکسان |
| چراغها را خاموش کن. | Turn the lights off. / Turn off the lights. | اسم: فارسی قبل از فعل ← انگلیسی وسط یا آخر |
| ماشینمان خراب شد. | Our car broke down. | بدون مفعول |
| از سگ مراقبت میکند. | She looks after the dog. | جدانشدنی: مفعول همیشه آخر |
| قهوهمان تمام شد. | We've run out of coffee. | فارسی: قهوه فاعل است ← انگلیسی: we + سه جزء |
| چراغ را روشن کن. | Turn on the light. | نه open the light |
ساختار
چهار نوع
| نوع | مفعول؟ | الگو | مثال |
|---|---|---|---|
| 1. لازم (intransitive) | بدون مفعول | فعل + particle | get up، break down، grow up، set off |
| 2. جداشدنی (separable) | با مفعول | فعل + مفعول + particle یا فعل + particle + اسم | turn the TV off / turn off the TV |
| 3. جدانشدنی (inseparable) | با مفعول | فعل + particle + مفعول | look after her، get over it، run into him |
| 4. سهجزئی (three-part) | با مفعول | فعل + particle + حرف اضافه + مفعول | look forward to it، run out of milk |
فعلی که مفعول دارد متعدی (transitive) است؛ فعلی که مفعول ندارد لازم (intransitive).
فعلهای جداشدنی: مفعول کجا میرود
| مفعول | وسط | آخر |
|---|---|---|
| اسم کوتاه | Turn the lights off. ✅ | Turn off the lights. ✅ |
| ضمیر | Turn them off. ✅ | ❌ Turn off them. |
| گروه اسمی بلند | ممکن است، اما دنبال کردنش سخت است | Turn off all the lights in the house. ✅ |
فعلهای جدانشدنی و سهجزئی: مفعول همیشه آخر میآید
| فعل | مفعول اسم | مفعول ضمیر |
|---|---|---|
| look after | She looks after her grandmother. | She looks after her. |
| get over | He got over the flu quickly. | He got over it quickly. |
| get on with | I get on with my colleagues. | I get on with them. |
| put up with | I can't put up with this noise. | I can't put up with it. |
دیکشنری نوع فعل را چطور نشان میدهد (sb = somebody، sth = something)
| مدخل دیکشنری | چه میگوید |
|---|---|
| turn sth off / turn off sth | جداشدنی: مفعول میتواند وسط یا آخر بیاید |
| look after sb/sth | جدانشدنی: مفعول فقط بعد از particle میآید |
| get up | لازم: بدون مفعول |
| run out of sth | سهجزئی: مفعول آخر میآید |
کاربرد
1Phrasal verbهای لازم — بدون مفعول
این phrasal verbها بدون مفعول کاملاند. بعد از particle چیزی نمیآید، جز شاید زمان یا مکان. معادل فارسیشان اغلب با «شدن» یا یک فعل لازم ساخته میشود.
2Phrasal verbهای جداشدنی با اسم
با مفعول اسم، معمولاً میتوانید آن را وسط یا آخر بگذارید. اگر مفعول بلند است، آن را آخر بگذارید تا شنونده بتواند دنبال کند.
3Phrasal verbهای جداشدنی با ضمیر
با مفعول ضمیر (it، them، him، her، me، us، you)، ضمیر باید بین فعل و particle بیاید — مثل «ـش» در «خاموشش کن».
4Phrasal verbهای جدانشدنی
در این فعلها particle مثل حرف اضافه کار میکند: مفعول، چه اسم چه ضمیر، همیشه بعد از آن میآید. در سؤال و جملهٔ موصولی، particle پیش فعل میماند.
5Phrasal verbهای سهجزئی
فعل + particle + حرف اضافه. هر سه جزء با هم میمانند و مفعول همیشه آخر میآید. بعد از look forward to، اسم یا شکل -ing بیاورید (B1-19 را ببینید).
6یک phrasal verb، دو نوع
بعضی phrasal verbها با یک معنا لازماند و با معنای دیگر جداشدنی. قبل از اینکه دربارهٔ جای مفعول تصمیم بگیرید، معنا را بررسی کنید.
7Phrasal verb یا فعل تککلمهای رسمی؟
phrasal verbها مخصوص گفتوگو، ایمیل به دوستان و نوشتهٔ غیررسمیاند. نوشتهٔ رسمی اغلب یک فعل تککلمهای با معنای مشابه را ترجیح میدهد. هر دو انگلیسی درستاند؛ انتخاب به سطح رسمی بودن (register) برمیگردد.
اشتباهات رایج
دامهای فارسیزبانان
1. ضمیر در آخر. خیلی از فارسیزبانها phrasal verb را یک کلمهٔ ثابت حفظ میکنند («put on = پوشیدن») و ضمیر را بعدش میگذارند، همانجا که مفعول اسم میرود. در فعل جداشدنی، ضمیر فقط وسط میآید — درست مثل «پوشیدمش» یا «خاموشش کردم» در فارسی که ضمیر به جزء اول میچسبد.
2. «چراغ را روشن کن» ← open the light. در فارسی چراغ و تلویزیون را «روشن» و «خاموش» میکنیم، و بعضیها این را open / close ترجمه میکنند. در انگلیسی برای دستگاهها و چراغ turn on / turn off (یا switch on / off) میگوییم.
3. جا انداختن جزء سوم. معادل فارسی خیلی از فعلهای سهجزئی حرف اضافه را جای دیگری دارد («فکری به ذهنش رسید»، «با کسی کنار آمدن»)، و فارسیزبانها حرف اضافهٔ آخر را جا میاندازند. فعل سهجزئی بدون جزء سوم ناقص است.
4. «دنبالِ … گشتن» ← look / search + مفعول. «دنبال کلیدهایم میگردم» را بعضیها I'm looking my keys یا I'm searching my keys میگویند. look for جدانشدنی است و for لازم دارد. search my keys یعنی «داخل کلیدهایم را بگردم»!
اینها را قاطی نکنید
particle و حرف اضافهٔ معمولی — یک کلمهٔ کوچک میتواند particle باشد (جزئی از فعل) یا حرف اضافه (جزئی از عبارت مکان). آزمون: آیا ضمیر میتواند وسط بیاید؟
get up و wake up — Get up (از رختخواب بلند شدن) مفعول ندارد. Wake up هم میتواند لازم باشد (I woke up) و هم جداشدنی (Wake me up). فارسی هم «بیدار شدن» و «بیدار کردن» را جدا دارد.
معنای particleها — این درس دربارهٔ ترتیب کلمههاست. برای معنای up، down، out، off و particleهای دیگر B2-25 را ببینید؛ برای کلمههایی که با هم میآیند، T-03 را.
املا و تلفظ
- در بیشتر phrasal verbها، particle تکیهٔ اصلی را دارد: give up، turn it off، set off.
- در فعلهای سهجزئی تکیه معمولاً روی particle است: look forward to، run out of، put up with. حرف اضافهٔ آخر ضعیف است: of /əv/، to /tə/، with /wɪð/.
- ضمیرِ وسط بیتکیه و کوتاه است: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/. کلمهها را به هم وصل کنید؛ در turn it off صدای /t/ به off میچسبد.
- اسمهایی که از phrasal verb ساخته میشوند سرهم یا با خط تیره نوشته میشوند و تکیه روی جزء اول است: a breakdown، a takeoff، a check-in. فعلها دو کلمهاند: to break down، to check in.
قانون طلایی
بپرسید: phrasal verb مفعول دارد، و آیا آن مفعول جابهجا میشود؟ در فعل جداشدنی ضمیر وسط میآید (turn it off — مثل «خاموشش کن»). فعلهای جدانشدنی و سهجزئی مفعول را آخر نگه میدارند (look after her، run out of it).
تمرینها
A. ساختار
کلمهها را مرتب کنید یا به جای اسم، ضمیر بگذارید.
-
مرتب کنید: off / please / it / turn
-
مرتب کنید: after / she / them / looks
-
مرتب کنید: out / we / sugar / of / ran
-
به جای اسم، ضمیر بگذارید: Turn down the music.
-
به جای اسم، ضمیر بگذارید: I came across this photo yesterday.
-
به جای اسم، ضمیر بگذارید: Can you put away the toys?
B. معنا
با توجه به معنا جواب بدهید.
-
فعل رسمیتر را برای یک گزارش انتخاب کنید: We need to find out the cause. …
-
گزینهٔ درست را انتخاب کنید: "The plane took off." …
-
گزینهٔ درست را انتخاب کنید: She … after a year.
-
گزینهٔ درست را انتخاب کنید: در "The cat ran up the tree"، up یک … است.
C. اشتباه را پیدا کنید
اشتباه را درست کنید. اگر جمله درست است، correct بنویسید.
-
I'll pick up you at the station.
-
Can you look my cat after this weekend?
-
I can't put up this noise.
-
Turn off the lights in the kitchen, please.
D. در متن
گفتوگو را بخوانید و جاهای خالی را با phrasal verb داخل پرانتز، به شکل و ترتیب درست، کامل کنید.
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)
E. نوبت شماست
به انگلیسی بنویسید.
-
دو جمله دربارهٔ کارهای صبحتان با get up، put on یا turn off بنویسید. در یکی از ضمیر استفاده کنید.
-
یک جمله دربارهٔ کسی که با او خوب کنار میآیید بنویسید، و یک جمله دربارهٔ چیزی که نمیتوانید تحملش کنید.
F. مرور ترکیبی
درسهای قبلی را مرور کنید.
-
B1-19 Gerund در انگلیسی: فعل -ing بهجای اسم، در فاعل و بعد از حرف اضافه I'm looking forward to (see) you next week.
-
A2-15 Give Me the Book یا Give It to Me؟ فعلهای دو مفعولی در انگلیسی گزینهٔ درست را انتخاب کنید: Here's your book. I'll tomorrow.
-
B1-27 هدف، دلیل و نتیجه در انگلیسی: so that، in order to، because of، due to و therefore I looked the word up ___ check the spelling. …
پاسخنامه
A. ساختار
- Please turn it off. / Turn it off, please.
- She looks after them.
- We ran out of sugar.
- Turn it down.
- I came across it yesterday.
- Can you put them away?
B. معنا
- discover
- intransitive
- gave it up
- preposition
C. اشتباه را پیدا کنید
- I'll pick you up at the station.
- Can you look after my cat this weekend?
- I can't put up with this noise.
- ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.
D. در متن
- pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
- run out of
- throw it away
- looking after
- get on with
E. نوبت شماست
- I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
- I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.
F. مرور ترکیبی
- seeing
- give it to you
- to
