İngilizcede Nominalisation (İsimleştirme) ve Noun Phrases: Resmî ve Yoğun Yazı
Nominalisation and Noun Phrases
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda fiilleri ve sıfatları isme çevirebilecek, bütün bir yan cümlenin bilgisini tek bir noun phrase'e (isim öbeğine) sığdırabilecek, ismin önüne ve arkasına bilgi ekleyerek isim öbekleri kurabilecek ve bu yoğun, resmî üslubun yazınıza ne zaman yardım ettiğine — ne zaman zarar verdiğine — karar verebileceksiniz.
Temel Fikir
Gündelik İngilizce hikâyeyi fiillerle anlatır: Prices rose sharply, so people bought less. Resmî İngilizce ise olaylardan çoğu zaman birer nesne gibi söz etmeyi tercih eder: The sharp rise in prices led to a fall in demand. Bir fiili ya da sıfatı isme çevirmeye nominalisation (isimleştirme) denir.
Bir olayı akan su gibi düşünün. Fiil onu akıp geçirir. İsimleştirme ise onu bir buz küpüne çevirir: elinize alabileceğiniz, ölçebileceğiniz ve cümlenin başka bir yerine koyabileceğiniz katı bir nesne. İsim olunca olay özne olabilir (The rise… led to…), sıfat alabilir (a sharp rise) ve önünde ve arkasında ek bilgi taşıyabilir.
Ama buz bazı şeyleri de gizler. Bir isim öbeğinde kimin ne yaptığı kaybolabilir; çok fazla isim de metni ağır ve soğuk yapar. İyi yazarlar okuyanın düşünceyi takip etmesine yardım etmek için isimleştirir — etkileyici görünmek için değil.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçe isimleştirmeyi çok sever: "artış", "karar", "kapatılma", "iyileşme". Yani fikir size tanıdık. Asıl fark sıradadır: Türkçede ismi niteleyen her şey ismin önüne gelir ("selden etkilen-en insanlar", "fiyatlar-daki artış"). İngilizcede ise kısa bilgiler önde, uzun ve ağır bilgiler ismin arkasında durur. Türkçedeki -daki ve -e eklerinin yerini İngilizcede belirli edatlar alır.
| Türkçe | İngilizce | Fark |
|---|---|---|
| fiyatlar-daki keskin artış | a sharp rise in prices | "-daki" → in, ismin arkasında |
| belediye-nin havuzu kapat-ma karar-ı | the council's decision to close the pool | "kapatma kararı" → decision to close |
| selden etkilen-en insanlar | people affected by the floods | uzun bilgi ismin arkasına |
| hızla büyü-yen bir nüfus | a rapidly growing population | kısa bilgi önde kalabilir |
| yasanın küçük işletmeler-e etki-si | the impact of the law on small businesses | "-e etkisi" → impact on |
| tren-in geç gel-iş-i | the late arrival of the train | "-in" → of |
| müşteri memnuniyet-i anket-i | a customer satisfaction survey | isim + isim: aynı mantık, baş isim sonda |
Kısacası: Türkçede bir isim öbeğini sağdan sola, baş isim en sonda olacak şekilde kurarsınız. İngilizcede isim + isim zincirleri de böyledir, ama edatlı öbekler, to'lu fiiller ve participle öbekleri ismin arkasına geçer.
Yapı
Fiil → isim (bütün ek sistemi T-02'de)
| Kalıp | Fiiller | İsimler |
|---|---|---|
| -tion / -sion | decide, reduce, explain, conclude | decision, reduction, explanation, conclusion |
| -ment | improve, develop, agree, argue | improvement, development, agreement, argument |
| -al | arrive, refuse, approve, propose | arrival, refusal, approval, proposal |
| -ure / -ance / -ence | fail, close, perform, depend | failure, closure, performance, dependence |
| aynı kelime | increase, decline, change, rise, delay | an increase, a decline, a change, a rise, a delay |
| düzensiz | grow, analyse, behave, choose, lose | growth, analysis, behaviour, choice, loss |
Sıfat → isim
| Kalıp | Sıfatlar | İsimler |
|---|---|---|
| -ance / -ence | important, relevant, independent | importance, relevance, independence |
| -ity | able, possible, complex, available | ability, possibility, complexity, availability |
| -ness | aware, effective, willing | awareness, effectiveness, willingness |
| -y / -cy | difficult, accurate, efficient | difficulty, accuracy, efficiency |
| -th | long, strong, wide, deep | length, strength, width, depth |
Yan cümleden isim öbeğine
| Yan cümle | İsim öbeği | Ne değişiyor |
|---|---|---|
| prices rose sharply | a sharp rise in prices | fiil → isim; zarf → sıfat |
| the council decided to close the library | the council's decision to close the library | özne → iyelik 's |
| researchers analysed the data | the analysis of the data (by researchers) | nesne → of-öbeği; yapan isteğe bağlı |
| the train arrived late | the late arrival of the train | özne → of-öbeği |
| customers are satisfied | customer satisfaction | sıfat → isim; niteleyici isim |
Bir isim öbeğinin şekli
| İsimden önce | Baş isim | İsimden sonra |
|---|---|---|
| a rapidly growing | population | |
| her | decision | to leave the band |
| the | woman | in the green coat |
| people | affected by the floods | |
| the new customer satisfaction | survey | that we sent last week |
Baş isim (head noun), bütün öbeğin hakkında olduğu isimdir. Geri kalan her şey onu niteler. İsimlerden sonraki edatlar (increase in, impact on, access to) B2-24'te.
Kullanımlar
1Fiilleri ve sıfatları isme çevirmek
Olay, süreç ve nitelik bildiren fiillerin ve sıfatların çoğunun ilgili bir ismi vardır. Bunları çift olarak, genellikle arkalarından gelen edatla birlikte öğrenin.
2Bir yan cümleyi isim öbeği olarak yeniden yazmak
İsimleştirme bütün bir yan cümleyi yeni bir cümlenin öznesi ya da nesnesi yapar; böylece onun hakkında bir şey söyleyebilirsiniz: neye yol açtığını, neden kaynaklandığını, nasıl değerlendirdiğinizi. Fiil isme, zarf sıfata, özne de iyelik 's'ine ya da bir of-öbeğine dönüşür.
3İsimden önceki bilgi
Baş isimden önce belirleyiciler, sıfatlar, participle'lar ve başka isimler gelebilir. Zarf + participle, bir relative clause'un yerini tutmanın yoğun bir yoludur: a population which is growing rapidly → a rapidly growing population.
4İsimden sonraki bilgi
Baş isimden sonra İngilizce ayrıntıyı edatlı öbeklerle, to'lu fiillerle, participle öbekleriyle (B2-09), relative clause'larla ve that'li yan cümlelerle ekler. Uzun, ağır bilgi genellikle ismin önüne değil, arkasına gelir. Türkçede tam tersi olduğu için burada dikkatli olun.
5Of-öbeği ve isim + isim zincirleri
Of-öbeği bir isimleştirmeyi nesnesine (the development of new drugs — biri ilaç geliştirir) ya da öznesine (the arrival of the guests — misafirler gelir) bağlar. İnsanlar ve kurumlarla 's çoğu zaman daha doğaldır. İsim + isim zincirinde son isim baş isimdir; öndeki isimler sıfat gibi çalışır ve normalde tekildir. Zinciri sağdan sola okuyun — tıpkı Türkçede olduğu gibi: customer satisfaction survey = müşteri memnuniyeti anketi.
6İsimleştirme yazıyı ne zaman kötüleştirir?
İsimleştirme bir araçtır, amaç değildir. Sorumluyu gizlediğinde, güçlü bir fiilin yerini zayıf bir fiil + isim aldığında (carry out an investigation → investigate), isim zincirleri çözülemeyecek kadar uzadığında ya da kısa bir yan cümle daha açık olacakken yazıyı kötüleştirir. Talimatlarda, e-postalarda ve konuşmada fiiller genellikle daha iyidir.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. Bütün nitelemeyi ismin önüne yığmak. Türkçede "selden etkilenen insanlar", "geçen hafta yayımlanan bir araştırma" deriz; niteleme her zaman öndedir. İngilizcede tek kelimelik ya da "zarf + participle" gibi kısa nitelemeler önde durabilir, ama tamamlayıcısı olan bir participle öbeği ismin arkasına geçer.
2. "-daki" ve "-e" eklerini yanlış edatla çevirmek. "Suçlardaki artış", "uykuya etkisi": Türkçedeki ekler İngilizcede hep aynı edata karşılık gelmez. Edatı isimle birlikte öğrenin: increase / rise / fall in, impact / effect / influence on, access to.
3. "Ayrılma kararı" → "leaving decision" ya da "decision of leaving". Türkçede eylem ismin önüne "-ma" ile gelir: "gruptan ayrılma kararı". İngilizcede decision, refusal, attempt, failure, plan gibi isimlerden sonra eylem to'lu fiil olarak arkaya geçer.
4. Resmî Türkçenin ağır isim üslubunu taşımak. Resmî yazışmalarda "gerekli incelemenin yapılması sağlanacaktır" gibi cümleler olağandır. Bu üslubu İngilizceye aktarınca metin hantal ve kaçamak duyulur. İngilizcede, özellikle e-postada, güçlü bir fiil ve açık bir özne tercih edilir.
5. "Yavaş"ı hem sıfat hem zarf sanmak. Türkçede "yavaş toparlanma" ve "yavaş toparlandı" aynı kelimeyle kurulur. İngilizcede isimden önce sıfat (slow, steady), fiilden sonra zarf (slowly, steadily) gerekir.
Karıştırılmasın
İsimleştirme ve isim olarak -ing biçimi — İkisi de bir eylemi adlandırır. -ing biçimi (B1-19) fiilin dilbilgisini korur: doğrudan nesne ve zarf alır. İsimleştirme ise ismin dilbilgisini alır: tanımlık, sıfat ve of.
's, of ve isim + isim — 's'i daha çok insanlar ve kurumlar için, of'u eşyalar ve uzun öbekler için, isim + isim'i bir tür ya da kategori için kullanın. Bkz. A1-08.
increase in ve increase of — in neyin değiştiğini, of ne kadar değiştiğini söyler. Bkz. B2-24.
Yazım ve Telaffuz
- Ek eklenince vurgu çoğu zaman yer değiştirir: able /ˈeɪbl/ → ability /əˈbɪləti/; explain /ɪkˈspleɪn/ → explanation /ˌekspləˈneɪʃn/; analyse /ˈænəlaɪz/ → analysis /əˈnæləsɪs/ ("ı-NE-lı-sis" gibi).
- -tion, -sion ve -ity ile vurgu ekten hemen önceki hecededir: decision, reduction, complexity.
- -ment, -ness ve isim yapan -al genellikle fiilin ya da sıfatın vurgusunu korur: develop → development, aware → awareness, arrive → arrival. (Sıfat yapan -al vurguyu kaydırabilir: origin → original.)
- Bazı kelimeler isim ve fiil olarak aynıdır ama vurgusu değişir: an increase ("İN-kriis") / to increase ("in-KRİİS"); a record / to record.
- Yazım değişikliklerine dikkat: explain → explanation, pronounce → pronunciation, describe → description, maintain → maintenance, argue → argument (e yok).
- analyse, behaviour (UK) / analyze, behavior (US). judgement İngiltere'de genel kullanımda, judgment Amerikan İngilizcesinde ve İngiliz hukuk dilinde yaygındır.
- -ly ile biten bir zarftan sonra kısa çizgi yoktur: a rapidly growing population. Karşılaştırın: a well-known study (bkz. B1-29).
Altın Kural
Resmî ve yoğun yazmak için olayı isme çevirin ve yan cümlenin geri kalanını onun çevresine kurun. Ama okuyan artık kimin ne yaptığını göremiyorsa ya da öbek okunması zor hale geldiyse fiile geri dönün.
Alıştırmalar
A. Yapı
Olay bir isim öbeğine dönüşecek şekilde her cümleyi verilen kelimelerle yeniden yazın. Anlamı koruyun.
-
"Their failure" ile başlayın: They failed to agree, and this delayed the project by six months.
-
"His refusal" ile başlayın: He refused to comment, which surprised journalists.
-
"The rapid growth" ile başlayın: The population grew rapidly, and this surprised the experts.
-
"The council's decision" ile başlayın: The council decided to close the pool, and this angered residents.
-
"The sharp rise" ile başlayın: Prices rose sharply, so many families cut back on holidays.
-
"a rapidly growing" ile yeniden yazın: The country has a population which is growing rapidly.
-
"The late arrival" ile başlayın: The train arrived late, so we missed the opening speech.
B. Anlam
Bağlama uyan cümleyi seçin. Not, nedenini açıklıyor.
-
Kiranın neyin değil, ne kadar artacağını söylemek istiyorsunuz. Hangi cümle?of = ne kadar; in = ne değişiyor
-
"The development of the new software took two years." Of-öbeği neyi gösteriyor?burada of-öbeği develop fiilinin nesnesidir
-
Bir iş arkadaşınıza kısa bir e-posta. Hangisi daha iyi?e-postalarda ve talimatlarda güçlü bir fiil daha açıktır
-
Yerin dar olduğu resmî bir yıllık rapor. Hangi cümle daha yoğun ve resmî?isimleştirilmiş olaylar led to ile bağlanabilir
-
Kimin sorumlu olduğunun önemli olduğu bir personel duyurusu. Hangi cümle daha dürüst?isim üslubu yapanı gizler
-
Ekibin jargonunu bilmeyen yeni bir iş arkadaşınıza e-posta. Hangi cümlenin anlaşılması daha kolay?uzun isim zincirlerini çözmek zordur; bilgiyi ismin arkasına koyun
C. Hatayı Bul
Her cümlede bir hata var ya da cümle doğru. Düzeltilmiş cümlenin tamamını yazın; doğruysa "correct" yazın.
-
We are planning to send a customers feedback survey to everyone who bought a product from us last year.
-
Her refusal of signing the new contract caused serious problems for the whole department.
-
Experts warn that the new law will have a big impact in small businesses in rural areas.
-
The analyse of the results took the research team almost three weeks longer than expected.
-
The rapid expansion of online shopping has hit high-street stores in almost every town in the country.high-street stores (UK) = şehir merkezindeki mağazalar
D. Bağlam İçinde
Bir belediye raporunun ilk taslağını okuyun. Numaralı her cümleyi istenen şekilde yeniden yazın.
(19) Last year the number of cyclists increased dramatically. (20) This happened mainly because three new bike lanes opened. (21) Residents who live near the lanes reported less traffic noise, and air quality improved noticeably. (22) However, the council decided to remove 400 parking spaces, and this was unpopular with drivers. (23) The council also failed to consult local shops, and this led to a number of complaints. (24) An evaluation of the scheme will be carried out by the transport department in the spring. The council hopes that the results will help it to plan further routes across the city.
-
(19) numaralı cümle: "Last year there was" ile başlayın.
-
(20) numaralı cümle: "This was mainly due to" ile başlayın.
-
(21) numaralı cümle: "who live" yerine bir participle kullanın ve cümleyi "a noticeable improvement in air quality" ile bitirin.
-
(22) numaralı cümle: "However, the council's decision" ile başlayın.
-
(23) numaralı cümle: "Its failure" ile başlayın.
-
(24) numaralı cümle fazla ağır. "The transport department" ile başlayarak açık bir fiil üslubuyla yeniden yazın.
E. Sıra Sende
-
Şehrinizde, okulunuzda ya da iş yerinizde olan bir değişiklik hakkında kısa ve resmî bir rapor için 2–3 cümle yazın. Özne ya da nesne olarak en az iki isimleştirme (the closure of…, a sharp rise in…) ve bir isim + to'lu fiil (decision to…, failure to…) kullanın.
-
Bu ağır duyuruyu, mümkün olan her yerde isim yerine fiil kullanarak 2–3 cümlelik samimi bir e-postaya çevirin: "The completion of the renovation has been delayed. Confirmation of a new date will be provided upon receipt of the materials."
-
Bu gayriresmî açıklamayı, bir isim öbeğiyle başlayan ve isim + edat (impact on, increase in, lack of) kullanan tek bir resmî cümleye çevirin: "Lots of people started working from home, and that really hurt city-centre cafés."
F. Karışık Tekrar
-
B2-09 İngilizce Reduced Relative Clauses: Kısaltılmış Sıfat Cümlecikleri (The Man Standing There) Relative clause'u kısaltın: People who live near the airport often complain about the noise at night.
-
C1-10 İngilizcede Ellipsis ve Substitution: I Think So, I Hope Not, I'd Love To Cevabı tekrar olmadan yeniden yazın: "Will the report be ready by Friday?" "I hope that it will be ready by Friday."
-
C1-07 İngilizce Participle Clauses İleri Seviye: Built in 1850, Having Been Told, With Participle clause ile yeniden yazın: The report was published in May, and it caused a national debate.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- Their failure to agree delayed the project by six months.
- His refusal to comment surprised journalists.
- The rapid growth of the population surprised the experts. / The rapid growth in the population surprised the experts.
- The council's decision to close the pool angered residents.
- The sharp rise in prices forced many families to cut back on holidays. / The sharp rise in prices led many families to cut back on holidays.
- The country has a rapidly growing population.
- The late arrival of the train meant that we missed the opening speech. / The late arrival of the train caused us to miss the opening speech.
B. Anlam
- The landlord has announced an increase of 12%.
- Someone developed the new software.
- Please check the figures before Friday.
- The sharp fall in sales led to cuts in the marketing budget.
- The board decided to cut forty jobs.
- The report on what training our staff need is late.
C. Hatayı Bul
- We are planning to send a customer feedback survey to everyone who bought a product from us last year.
- Her refusal to sign the new contract caused serious problems for the whole department.
- Experts warn that the new law will have a big impact on small businesses in rural areas.
- The analysis of the results took the research team almost three weeks longer than expected.
- ✓ The rapid expansion of online shopping has hit high-street stores in almost every town in the country.
D. Bağlam İçinde
- Last year there was a dramatic increase in the number of cyclists.
- This was mainly due to the opening of three new bike lanes.
- Residents living near the lanes reported less traffic noise and a noticeable improvement in air quality.
- However, the council's decision to remove 400 parking spaces was unpopular with drivers.
- Its failure to consult local shops led to a number of complaints.
- The transport department will evaluate the scheme in the spring.
E. Sıra Sende
- The closure of the town's last bookshop has caused widespread disappointment. The council's decision to turn the building into flats was taken without public consultation. There has also been a sharp rise in rents in the surrounding streets.
- We haven't been able to finish the renovation yet. We'll confirm a new date as soon as the materials arrive.
- The sharp increase in home working has had a serious impact on city-centre cafés.
F. Karışık Tekrar
- People living near the airport often complain about the noise at night.
- I hope so.
- Published in May, the report caused a national debate.
