Nominalisation and Noun Phrases – үйл үгийг нэр үг болгох албан хэв маягийг монголоор тайлбарлав
Nominalisation and Noun Phrases
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та үйл үг, тэмдэг нэрийг нэр үг болгож, бүхэл өгүүлбэрийн мэдээллийг нэг нэр үгийн хэллэгт багтааж, нэр үгийн өмнө ба ард мэдээлэл нэмж, энэ нягт, албан хэв маяг бичвэрт тань хэзээ тус болж, хэзээ муутгадгийг шийдэж чадна.
Гол санаа
Өдөр тутмын англи хэл үйл үгээр түүх ярьдаг: Prices rose sharply, so people bought less. Албан англи хэл үйл явдлыг ихэвчлэн зүйл мэт ярихыг илүүд үздэг: The sharp rise in prices led to a fall in demand. Үйл үг эсвэл тэмдэг нэрийг нэр үг болгохыг nominalisation (нэр үгжүүлэлт) гэдэг.
Үйл явдлыг урсаж буй ус гэж бодоорой. Үйл үг түүнийг урсгаад өнгөрүүлнэ. Nominalisation түүнийг мөсөн шоо болгоно: өргөж, хэмжиж, өгүүлбэрийн өөр газар тавьж болох хатуу биет. Нэр үг болсон үйл явдал өгүүлэгдэхүүн болж (The rise… led to…), тэмдэг нэр авч (a sharp rise), өмнө ба ард нэмэлт мэдээлэл тээж чадна.
Гэхдээ мөс юмыг нуудаг. Нэр үгийн хэллэгт хэн юу хийсэн нь алга болж болох бөгөөд хэт олон нэр үг бичвэрийг удаан, хүйтэн болгоно. Сайн бичигчид уншигчид үндэслэлийг дагахад туслахын тулд нэр үгжүүлдэг – гоё сонсогдохын тулд биш.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол албан хэлэнд нэр үгжүүлэлт маш түгээмэл – энд адилхан: «Үнийн огцом өсөлт олон айлыг амралтын зардлаа хасахад хүргэв», «Зөвлөлийн шийдвэр», «Хүн амын хурдацтай өсөлт». Тиймээс энэ хэв маяг танд танил. Ялгаа нь хэллэгийн бүтэцт.
Нэгдүгээрт, монголоор бүх тодотгол нэр үгийн өмнө ирдэг, урт ч бай: «Үерт нэрвэгдсэн иргэд», «Хамтлагаа орхих шийдвэр нь». Англиар урт, хүнд мэдээлэл нэр үгийн ард: people affected by the floods, her decision to leave the band. Хоёрдугаарт, монгол «-ын» (харьяалах тийн ялгал) англиар of, 's, in, on гэх мэт өөр өөр угтвар үгтэй таарна: «үнийн өсөлт» = a rise in prices, «бизнест үзүүлэх нөлөө» = an impact on businesses. Гуравдугаарт, монголоор «хурдан», «огцом» нь тэмдэг нэр ч, дайвар үг ч болдог; англиар нэр үгийн өмнө заавал тэмдэг нэр: rapid growth, rapidly биш.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Үнийн огцом өсөлт олон айлыг амралтын зардлаа хасахад хүргэв. | The sharp rise in prices forced many families to cut back on holidays. | энд адилхан: нэр үгжүүлэлт; «-ийн» → in |
| Компаниийн хурдацтай тэлэлт ажилчдад асар их дарамт учруулсан. | The company's rapid expansion put huge pressure on staff. | «-ийн» → 's; «хурдацтай» → тэмдэг нэр |
| Үерт нэрвэгдсэн иргэд яаралтай тусламжийн мөнгө авна. | People affected by the floods will receive emergency payments. | монгол: тодотгол урд; англи: урт тодотгол ард |
| Түүний хамтлагаа орхих шийдвэр шүтэн бишрэгчдийг цочирдуулсан. | Her decision to leave the band shocked her fans. | «-х шийдвэр» → decision to + үйл үг |
| Хурдацтай өсөж буй хүн амтай улс. | The country has a rapidly growing population. | энд адилхан: дайвар үг + participle нэр үгийн өмнө |
Товчхондоо: нэр үгжүүлэлт монгол албан хэлэнд ч түгээмэл. Харин англиар урт тодотголыг нэр үгийн ард, «-ын»-ийг зөв угтвар үгээр (in, on, of, 's), нэр үгийн өмнө тэмдэг нэр тавиарай.
Бүтэц
Үйл үг → нэр үг (дагаврын бүрэн системийг T-02-оос үзнэ үү)
| Загвар | Үйл үг | Нэр үг |
|---|---|---|
| -tion / -sion | decide, reduce, explain, conclude | decision, reduction, explanation, conclusion |
| -ment | improve, develop, agree, argue | improvement, development, agreement, argument |
| -al | arrive, refuse, approve, propose | arrival, refusal, approval, proposal |
| -ure / -ance / -ence | fail, close, perform, depend | failure, closure, performance, dependence |
| ижил үг | increase, decline, change, rise, delay | an increase, a decline, a change, a rise, a delay |
| дүрмийн бус | grow, analyse, behave, choose, lose | growth, analysis, behaviour, choice, loss |
Тэмдэг нэр → нэр үг
| Загвар | Тэмдэг нэр | Нэр үг |
|---|---|---|
| -ance / -ence | important, relevant, independent | importance, relevance, independence |
| -ity | able, possible, complex, available | ability, possibility, complexity, availability |
| -ness | aware, effective, willing | awareness, effectiveness, willingness |
| -y / -cy | difficult, accurate, efficient | difficulty, accuracy, efficiency |
| -th | long, strong, wide, deep | length, strength, width, depth |
Өгүүлбэрээс нэр үгийн хэллэг рүү
| Өгүүлбэр | Нэр үгийн хэллэг | Юу өөрчлөгдөх вэ |
|---|---|---|
| prices rose sharply | a sharp rise in prices | үйл үг → нэр үг; дайвар үг → тэмдэг нэр |
| the council decided to close the library | the council's decision to close the library | өгүүлэгдэхүүн → 's |
| researchers analysed the data | the analysis of the data (by researchers) | тусагдахуун → of-хэллэг; үйлдэгч заавал биш |
| the train arrived late | the late arrival of the train | өгүүлэгдэхүүн → of-хэллэг |
| customers are satisfied | customer satisfaction | тэмдэг нэр → нэр үг; нэр үг тодотгол болно |
Нэр үгийн хэллэгийн хэлбэр
| Нэр үгийн өмнө | Гол нэр үг | Нэр үгийн ард |
|---|---|---|
| a rapidly growing | population | |
| her | decision | to leave the band |
| the | woman | in the green coat |
| people | affected by the floods | |
| the new customer satisfaction | survey | that we sent last week |
Гол нэр үг бол бүх хэллэг юуны тухай байгаа тэр нэр үг. Бусад бүх зүйл түүнийг тодотгоно. Нэр үгийн ардах угтвар үгийг (increase in, impact on, access to) B2-24-т заана.
Хэрэглээ
1Үйл үг, тэмдэг нэрийг нэр үг болгох
Үйл явдал, үйл явц, чанарыг илэрхийлэх ихэнх үйл үг, тэмдэг нэр холбогдох нэр үгтэй. Тэдгээрийг хос хосоор нь, араас нь ихэвчлэн ирдэг угтвар үгтэй нь хамт цээжлээрэй. Монголоор «шийдэх → шийдвэр», «сайжрах → сайжрал».
2Өгүүлбэрийг нэр үгийн хэллэг болгох
Nominalisation бүхэл өгүүлбэрийг шинэ өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун болгодог тул та түүний тухай ямар нэг юм хэлж чадна: юунаас болсон, юунд хүргэсэн, хэрхэн үнэлэх. Үйл үг нэр үг болж, дайвар үг тэмдэг нэр болж, өгүүлэгдэхүүн 's эсвэл of-хэллэг болно.
3Нэр үгийн өмнөх мэдээлэл
Гол нэр үгийн өмнө тодотгох үг, тэмдэг нэр, participle, бусад нэр үг тавьж болно. Дайвар үг + participle бол харьцангуй өгүүлбэрийг орлох нягт арга: a population which is growing rapidly → a rapidly growing population. Монголоор ч богино тодотгол урд – энд адилхан.
4Нэр үгийн ардах мэдээлэл
Гол нэр үгийн ард англи хэл угтвар үгтэй хэллэг, to-инфинитив, participle хэллэг (B2-09), харьцангуй өгүүлбэр, that-өгүүлбэрээр дэлгэрэнгүй нэмдэг. Урт, хүнд мэдээлэл ихэвчлэн нэр үгийн ард ирнэ, өмнө нь биш. Монголоор эсрэгээрээ – бүгд урд.
5Of-хэллэг ба нэр үг + нэр үгийн гинж
Of-хэллэг нэр үгжүүлэлтийг түүний тусагдахуунтай (the development of new drugs – хэн нэгэн эм боловсруулна) эсвэл өгүүлэгдэхүүнтэй (the arrival of the guests – зочид ирнэ) холбоно. Хүн, байгууллагад 's ихэвчлэн илүү байгалийн. Нэр үг + нэр үгийн гинж-д сүүлийн нэр үг гол нь бөгөөд урдах нэр үгс тэмдэг нэр шиг ажиллаж, ихэвчлэн ганц тоондоо байна. Гинжийг баруунаас зүүн тийш уншаарай: customer satisfaction survey = үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамжийн тухай судалгаа. Монголоор ч «үйлчлүүлэгчийн сэтгэл ханамжийн судалгаа» – дараалал адилхан, гол нэр үг төгсгөлд.
6Nominalisation бичвэрийг хэзээ муутгадаг вэ
Nominalisation бол зорилго биш, хэрэгсэл. Хэн хариуцлагатайг нуух, хүчтэй үйл үгийн оронд сул үйл үг + нэр үг тавих (carry out an investigation → investigate), нэр үгийн гинж тайлахад хэт урт болох, эсвэл богино өгүүлбэр илүү ойлгомжтой байх үед бичвэрийг муутгана. Заавар, имэйл, ярианд ихэвчлэн үйл үг илүү.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Үерт нэрвэгдсэн айлууд» → урт тодотгол нэр үгийн өмнө. Монголоор хичнээн урт ч тодотгол нэр үгийн өмнө ирдэг: «Өнгөрсөн зун Сэлэнгийн үерт нэрвэгдсэн айлууд». Тиймээс англиар ч бүхэл хэллэгийг нэр үгийн өмнө тавих нь элбэг. Англиар урт тодотгол нэр үгийн ард.
2. «Уушгины өвчний өсөлт» → increase of. Монгол «-ын» хэлбэр ихэнхдээ of гэж орчуулагддаг тул «Өвөл бүр утааны улиралд нийслэлийн бага насны хүүхдийн уушгины өвчний өсөлт ажиглагддаг» гэдгийг the increase of… problems гэх нь түгээмэл. Юу өөрчлөгдөж байгааг in харуулна; of бол хэмжээ (a rise of 20%).
3. «Миний шийдвэрт нөлөөлсөн» → influence to. Монголоор «Эмээ маань миний эмч болох шийдвэрт хүчтэй нөлөөлсөн» гэж «-д нөлөөлөх» (өгөх-оршихын тийн ялгал) гэдэг тул англиар influence to, effect to, impact to гаргах нь элбэг. Impact, effect, influence + on.
4. «Гэнэт нэмэгдсэн» → дайвар үг нэр үгийн өмнө. Монголоор «Энэ сард автобусны үнэ гэнэт нэмэгдсэнд бид гайхсан» гэж үйл үгтэй хэлдэг; нэр үгийн хэллэг болгохдоо «гэнэт»-ийг шууд suddenly гэж нэр үгийн өмнө тавих нь бий. Монголоор «хурдан», «огцом» зэрэг үг тэмдэг нэр ч, дайвар үг ч болдог. Англиар нэр үгийн өмнө тэмдэг нэр.
Бүү андуураарай
Nominalisation эсвэл нэр үг болсон -ing хэлбэр – Хоёулаа үйлдлийг нэрлэнэ. -ing хэлбэр (B1-19) үйл үгийн дүрмийг хадгална: шууд тусагдахуун, дайвар үг. Nominalisation нэр үгийн дүрмийг авна: артикль, тэмдэг нэр, of.
's, of эсвэл нэр үг + нэр үг – 's-ийг голдуу хүн, байгууллагад, of-ыг зүйл болон урт хэллэгт, нэр үг + нэр үгийг төрөл, ангилалд хэрэглэнэ. A1-08-ыг үзнэ үү. Монголоор гурвууланд нь ихэвчлэн «-ын».
increase in эсвэл increase of – in юу өөрчлөгдсөнийг, of хэр их өөрчлөгдсөнийг хэлнэ. B2-24-ийг үзнэ үү.
Зөв бичих ба дуудлага
- Дагавар нэмэхэд өргөлт ихэвчлэн шилждэг: able /ˈeɪbl/ → ability /əˈbɪləti/; explain /ɪkˈspleɪn/ → explanation /ˌekspləˈneɪʃn/; analyse /ˈænəlaɪz/ → analysis /əˈnæləsɪs/. Монголоор өргөлт үргэлж эхний үе дээр тул англи урт үгсийн өргөлтийг тусгайлан цээжлээрэй.
- -tion, -sion, -ity-тэй бол өргөлт дагаврын яг өмнөх үе дээр: decision, reduction, complexity.
- -ment, -ness, нэр үг үүсгэх -al ихэвчлэн үйл үг эсвэл тэмдэг нэрийн өргөлтийг хадгална: develop → development, aware → awareness, arrive → arrival. (Тэмдэг нэр үүсгэх -al шилжүүлж болно: origin → original.)
- Зарим үг нэр үг, үйл үг хоёулаа ижил боловч өргөлтөө сольдог: an increase / to increase; a record / to record.
- Зөв бичихийн өөрчлөлтөд анхаараарай: explain → explanation, pronounce → pronunciation, describe → description, maintain → maintenance, argue → argument (e-гүй).
- analyse, behaviour (UK) / analyze, behavior (US). judgement нь UK-д ердийн, judgment нь US-д болон UK-ийн хуулийн бичвэрт.
- -ly дайвар үгийн ард зураас тавихгүй: a rapidly growing population. Харьцуулаарай: a well-known study (B1-29-ийг үзнэ үү).
Алтан дүрэм
Албан, нягт бичихийн тулд үйл явдлыг нэр үг болгож, өгүүлбэрийн бусад хэсгийг түүний эргэн тойронд босгоорой: урт тодотголыг нэр үгийн ард, нэр үгийн өмнө тэмдэг нэр, зөв угтвар үг (rise in, impact on). Гэхдээ уншигч хэн юу хийснийг харж чадахгүй болох юм уу хэллэг уншихад хэцүү болбол үйл үг рүүгээ буцаарай.
Дасгал
A. Бүтэц
Үйл явдал нэр үгийн хэллэг болохоор өгүүлбэр бүрийг өгөгдсөн үгээр дахин бичнэ үү. Утгыг хадгална уу.
-
"Their failure"-ээр эхэлж дахин бичнэ үү: They failed to agree, and this delayed the project by six months.
-
"His refusal"-аар эхэлж дахин бичнэ үү: He refused to comment, which surprised journalists.
-
"The rapid growth"-ээр эхэлж дахин бичнэ үү: The population grew rapidly, and this surprised the experts.
-
"The council's decision"-оор эхэлж дахин бичнэ үү: The council decided to close the pool, and this angered residents.
-
"The sharp rise"-аар эхэлж дахин бичнэ үү: Prices rose sharply, so many families cut back on holidays.
-
"a rapidly growing"-ийг хэрэглэж дахин бичнэ үү: The country has a population which is growing rapidly.
-
"The late arrival"-аар эхэлж дахин бичнэ үү: The train arrived late, so we missed the opening speech.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох өгүүлбэрийг сонгоно уу. Тайлбар нь яагаад гэдгийг хэлнэ.
-
Та түрээс юу өсөхийг биш, хэр их өсөхийг хэлэхийг хүсэж байна. Аль өгүүлбэр вэ?of = хэр их; in = юу өөрчлөгдөх
-
"The development of the new software took two years." Of-хэллэг юуг харуулж байна вэ?энд of-хэллэг бол develop-ийн тусагдахуун
-
Хамт ажиллагчдаа бичсэн богино имэйл. Аль нь илүү вэ?имэйл, зааварт хүчтэй үйл үг илүү тодорхой
-
Зай хязгаартай албан ёсны жилийн тайлан. Аль өгүүлбэр илүү нягт, албан бэ?нэр үгжсэн үйл явдлуудыг led to-гоор холбож болно
-
Хэн хариуцлагатай нь чухал байгаа ажилчдад зориулсан мэдэгдэл. Аль өгүүлбэр илүү шударга вэ?нэр үгийн хэв маяг үйлдэгчийг нуудаг
-
Багийн мэргэжлийн хэллэгийг мэдэхгүй шинэ хамт ажиллагчид бичсэн имэйл. Аль өгүүлбэр ойлгоход амар вэ?урт нэр үгийн гинж тайлахад хэцүү; мэдээллийг нэр үгийн ард тавь
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан бүтэн өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
We are planning to send a customers feedback survey to everyone who bought a product from us last year.
-
Her refusal of signing the new contract caused serious problems for the whole department.
-
Experts warn that the new law will have a big impact in small businesses in rural areas.
-
The analyse of the results took the research team almost three weeks longer than expected.
-
The rapid expansion of online shopping has hit high-street stores in almost every town in the country.high-street stores (UK) = хотын төвийн дэлгүүрүүд
D. Нөхцөл байдалд
Хотын тайлангийн анхны ноорогийг уншаад дугаарласан өгүүлбэр бүрийг зааврын дагуу дахин бичнэ үү.
(19) Last year the number of cyclists increased dramatically. (20) This happened mainly because three new bike lanes opened. (21) Residents who live near the lanes reported less traffic noise, and air quality improved noticeably. (22) However, the council decided to remove 400 parking spaces, and this was unpopular with drivers. (23) The council also failed to consult local shops, and this led to a number of complaints. (24) An evaluation of the scheme will be carried out by the transport department in the spring. The council hopes that the results will help it to plan further routes across the city.
-
(19)-р өгүүлбэр: "Last year there was"-аар эхэлнэ үү.
-
(20)-р өгүүлбэр: "This was mainly due to"-гаар эхэлнэ үү.
-
(21)-р өгүүлбэр: "who live"-ийг participle-ээр сольж, "a noticeable improvement in air quality"-гаар төгсгөнө үү.
-
(22)-р өгүүлбэр: "However, the council's decision"-оор эхэлнэ үү.
-
(23)-р өгүүлбэр: "Its failure"-ээр эхэлнэ үү.
-
(24)-р өгүүлбэр хэт хүнд байна. "The transport department"-аар эхэлж, тодорхой үйл үгийн хэв маягаар дахин бичнэ үү.
E. Таны ээлж
Англиар бичээрэй.
-
Хот, сургууль эсвэл ажлын байрныхаа нэг өөрчлөлтийн тухай богино албан тайланд 2–3 өгүүлбэр бичнэ үү. Өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун болсон дор хаяж хоёр нэр үгжүүлэлт (the closure of…, a sharp rise in…), мөн нэг нэр үг + to-инфинитив (decision to…, failure to…) хэрэглээрэй.
-
Энэ хүнд мэдэгдлийг аль болох нэр үгийн оронд үйл үг хэрэглэж, 2–3 өгүүлбэр бүхий найрсаг имэйл болгож дахин бичнэ үү: "The completion of the renovation has been delayed. Confirmation of a new date will be provided upon receipt of the materials."
-
Энэ албан бус тайлбарыг нэр үгийн хэллэгээр эхэлсэн, нэр үг + угтвар үг (impact on, increase in, lack of) хэрэглэсэн нэг албан өгүүлбэр болгоно уу: "Lots of people started working from home, and that really hurt city-centre cafés."
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses: тодотгох өгүүлбэрийг -ing, V3, to-оор богиносгох Харьцангуй өгүүлбэрийг богиносгоно уу: People who live near the airport often complain about the noise at night.
-
C1-10 Ellipsis and Substitution – давталтаас зайлсхийх аргыг монголоор тайлбарлав Хариултыг давталтгүйгээр дахин бичнэ үү: "Will the report be ready by Friday?" "I hope that it will be ready by Friday."
-
C1-07 Participle Clauses: Advanced Uses – -ing, V3-тай гишүүн өгүүлбэрийг монголоор тайлбарлав Participle clause-тэй болгож дахин бичнэ үү: The report was published in May, and it caused a national debate.
Хариулт
A. Бүтэц
- Their failure to agree delayed the project by six months.
- His refusal to comment surprised journalists.
- The rapid growth of the population surprised the experts. / The rapid growth in the population surprised the experts.
- The council's decision to close the pool angered residents.
- The sharp rise in prices forced many families to cut back on holidays. / The sharp rise in prices led many families to cut back on holidays.
- The country has a rapidly growing population.
- The late arrival of the train meant that we missed the opening speech. / The late arrival of the train caused us to miss the opening speech.
B. Утга
- The landlord has announced an increase of 12%.
- Someone developed the new software.
- Please check the figures before Friday.
- The sharp fall in sales led to cuts in the marketing budget.
- The board decided to cut forty jobs.
- The report on what training our staff need is late.
C. Алдааг олоорой
- We are planning to send a customer feedback survey to everyone who bought a product from us last year.
- Her refusal to sign the new contract caused serious problems for the whole department.
- Experts warn that the new law will have a big impact on small businesses in rural areas.
- The analysis of the results took the research team almost three weeks longer than expected.
- ✓ The rapid expansion of online shopping has hit high-street stores in almost every town in the country.
D. Нөхцөл байдалд
- Last year there was a dramatic increase in the number of cyclists.
- This was mainly due to the opening of three new bike lanes.
- Residents living near the lanes reported less traffic noise and a noticeable improvement in air quality.
- However, the council's decision to remove 400 parking spaces was unpopular with drivers.
- Its failure to consult local shops led to a number of complaints.
- The transport department will evaluate the scheme in the spring.
E. Таны ээлж
- The closure of the town's last bookshop has caused widespread disappointment. The council's decision to turn the building into flats was taken without public consultation. There has also been a sharp rise in rents in the surrounding streets.
- We haven't been able to finish the renovation yet. We'll confirm a new date as soon as the materials arrive.
- The sharp increase in home working has had a serious impact on city-centre cafés.
F. Холимог давталт
- People living near the airport often complain about the noise at night.
- I hope so.
- Published in May, the report caused a national debate.
