Rút gọn mệnh đề quan hệ bằng V-ing, V3 và to-infinitive (Reduced Relative Clauses)
Reduced Relative Clauses: The Man Standing There
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể rút gọn mệnh đề quan hệ — the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive — và nhận ra khi nào một mệnh đề quan hệ không thể rút gọn.
Ý chính
Người nói và người viết thành thạo không thích những chữ thừa. Trong the woman who is standing by the door, hai chữ who is không thêm gì mới. Người nghe vẫn hiểu câu mà không cần chúng. Vì vậy tiếng Anh cho phép bạn cắt bỏ: the woman standing by the door.
Hãy nghĩ đến người làm vườn cầm kéo tỉa cây. Bạn cắt đi những phần cây không cần — ở đây là đại từ quan hệ và trợ động từ — và giữ lại phần mang nghĩa. Phần còn lại cho bạn biết mối quan hệ:
- V-ing (present participle) → danh từ tự làm hành động: the people living next door (họ sống ở đó).
- quá khứ phân từ (past participle) → hành động được làm lên danh từ: the car stolen last night (có người đã lấy trộm nó).
- to-infinitive → sau the first / the last / the only / the next hoặc so sánh nhất: the first person to arrive (người đầu tiên đến).
Kết quả là câu ngắn hơn, trôi chảy hơn. Cấu trúc này rất phổ biến trong tin tức, thông báo, hướng dẫn và văn viết học thuật.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Ở điểm này, tiếng Việt và tiếng Anh khá giống nhau: tiếng Việt đặt phần bổ nghĩa ngay sau danh từ, thường không cần chữ mà: người đàn ông đứng ở cửa, rau bán ở chợ. Khác biệt nằm ở động từ. Động từ tiếng Việt không đổi, và nhiều khi không có dấu hiệu nào cho biết nghĩa chủ động hay bị động; đôi khi có bị / được. Tiếng Anh thì bắt buộc chọn hình thức: -ing hay quá khứ phân từ.
| Tiếng Việt | Ý nghĩa | Tiếng Anh |
|---|---|---|
| người phụ nữ đang nói chuyện với bố bạn | cô ấy làm | the woman talking to your dad |
| rau bán ở chợ | rau được bán (bị động, không có dấu hiệu) | the vegetables sold at the market |
| chiếc xe bị trộm đêm qua | chiếc xe bị lấy | the car stolen last night |
| người đầu tiên trong nhà vào đại học | người đầu tiên | the first woman in her family to go to university |
| người đàn ông gọi điện hôm qua | một hành động đã xong | the man who called yesterday (không rút gọn) |
Trong tiếng Việt, rau bán ở chợ và người bán ở chợ có cùng một chữ "bán". Trong tiếng Anh, bạn phải tự hỏi: danh từ làm hay bị/được làm? Và "bị / được" không trở thành was / is trong cụm rút gọn — chúng biến mất cùng với đại từ quan hệ.
Cấu trúc
Từ mệnh đề đầy đủ đến mệnh đề rút gọn
| Loại | Mệnh đề quan hệ đầy đủ | Rút gọn |
|---|---|---|
| Chủ động | the people who live next door | the people living next door |
| Chủ động (tiếp diễn) | the man who is sitting there | the man sitting there |
| Bị động | the car which was stolen last night | the car stolen last night |
| Bị động (tiếp diễn) | the issues that are being discussed | the issues being discussed |
| Sau first / last / only / next / so sánh nhất | the first person who arrived | the first person to arrive |
| Như trên, bị động | the last person who was told | the last person to be told |
Cách rút gọn
| Bước | Việc cần làm |
|---|---|
| 1 | Kiểm tra: đại từ quan hệ phải là chủ ngữ của mệnh đề. |
| 2 | Chủ động → bỏ đại từ quan hệ (và be nếu có) → dùng dạng -ing. |
| 3 | Bị động → bỏ đại từ quan hệ + be → giữ past participle. |
| 4 | Sau first / last / only / next hoặc so sánh nhất → dùng to-infinitive. |
Khi nào không được rút gọn
| Tình huống | ✅ Mệnh đề đầy đủ | ❌ Rút gọn |
|---|---|---|
| Một hành động duy nhất, đã kết thúc trong quá khứ (chủ động) | the man who called yesterday | the man calling yesterday |
| Đại từ quan hệ là tân ngữ | the film that I watched | the film watching |
| Động từ có động từ khuyết thiếu hoặc ở dạng hoàn thành | people who can drive / the man who has lived here for years | people driving (nghĩa khác) / the man having lived here for years |
Cách dùng
1Nghĩa chủ động — V-ing
Dùng V-ing khi danh từ tự làm hành động. Nó có thể thay cho một động từ tiếp diễn (who is talking) và cả một động từ ở thì đơn chỉ sự thật chung hay trạng thái (who live, which contains). Với động từ chỉ trạng thái, dạng -ing dùng ở đây vẫn đúng, dù bình thường chúng không đi với thì tiếp diễn.
2Nghĩa bị động — quá khứ phân từ
Dùng past participle khi hành động được làm lên danh từ. Nó thay cho who / which / that + be + past participle ở mọi thì, kể cả một hành động duy nhất trong quá khứ.
3To-infinitive sau first, last, only, next và so sánh nhất
Sau the first, the second, the last, the next, the only và so sánh nhất (the youngest, the best), dùng to-infinitive thay cho mệnh đề quan hệ. Nó có thể chủ động hoặc bị động, và to have + past participle cho thấy một hành động xảy ra trước.
4Khi nào không được rút gọn
Bạn chỉ rút gọn được khi đại từ quan hệ là chủ ngữ của mệnh đề. Với động từ chủ động, đừng dùng -ing cho một hành động duy nhất, đã kết thúc trong quá khứ — hãy giữ mệnh đề đầy đủ. Cũng giữ mệnh đề đầy đủ khi động từ có động từ khuyết thiếu (can, should, will) hoặc ở dạng hoàn thành (has lived): dạng -ing sẽ làm mất nghĩa đó. Khi đại từ quan hệ là tân ngữ, bạn chỉ có thể lược bỏ nó (B1-20).
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Động từ nguyên dạng ngay sau danh từ. Người đàn ông đứng ở cửa — tiếng Việt đặt động từ ngay sau danh từ mà không đổi gì. Nhiều bạn làm y hệt trong tiếng Anh. Nhưng động từ đứng sau danh từ phải ở dạng -ing, past participle hoặc to-infinitive (hoặc dùng mệnh đề đầy đủ).
2. Nghĩa bị động không có dấu hiệu → dùng -ing. Gạo xuất khẩu từ Việt Nam — tiếng Việt không có chữ nào cho biết gạo "được" xuất khẩu. Vì vậy nhiều bạn chọn -ing. Hãy hỏi: danh từ tự làm, hay bị/được làm? Gạo không tự xuất khẩu.
3. Giữ lại "bị / được" thành was / is. Chiếc xe đạp bị mất tuần trước đã tìm thấy rồi — chữ "bị" khiến nhiều bạn giữ was. Nhưng nếu giữ was, bạn phải giữ cả which / that; nếu rút gọn, hãy bỏ cả hai.
4. "Người đầu tiên làm…" → the first + động từ nguyên dạng. Sau the first / the last / the only, tiếng Việt chỉ cần đặt động từ phía sau. Tiếng Anh cần to.
Đừng nhầm lẫn
-ing (chủ động) hay past participle (bị động) — Ai làm hành động? Nguyên tắc giống boring / bored ở bài A2-30.
rút gọn mệnh đề hay lược bỏ đại từ tân ngữ — hai cách rút ngắn khác nhau. Khi đại từ quan hệ là tân ngữ, bạn chỉ cần lược bỏ nó (B1-20); khi nó là chủ ngữ, bạn rút gọn bằng phân từ.
mệnh đề quan hệ rút gọn hay mệnh đề phân từ — Mệnh đề rút gọn đứng ngay sau danh từ và cho biết người nào, cái nào. Mệnh đề phân từ ở đầu câu mô tả điều chủ ngữ đã làm; nó được dạy ở bài B2-10.
Chính tả và phát âm
- Mệnh đề xác định rút gọn không có dấu phẩy và không có quãng ngừng: The man standing there is my boss. Mệnh đề không xác định rút gọn vẫn giữ dấu phẩy (B2-08): The bridge, built in 1890, is still in use.
- Chú ý các quá khứ phân từ bất quy tắc: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent. Nhiều từ kết thúc bằng cụm phụ âm (built /bɪlt/, held /held/, sold /səʊld/ (UK), /soʊld/ (US), sent /sent/). Người Việt hay bỏ phụ âm cuối, khiến sold nghe như so — hãy giữ /ld/ hoặc /nt/ ở cuối, dù rất nhẹ.
- -ing đọc là /ɪŋ/: âm /ŋ/ ở cuối, phía sau lưỡi nâng lên chạm vòm mềm — không thành /n/. living /ˈlɪvɪŋ/, standing /ˈstændɪŋ/.
- Chính tả -ing: bỏ e câm (leave → leaving), gấp đôi phụ âm cuối sau nguyên âm ngắn có trọng âm (sit → sitting), lie → lying.
- Phân từ không được nhấn mạnh hơn danh từ: the people living next door được đọc liền thành một cụm, trọng âm chính rơi vào door /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US).
Quy tắc vàng
Cắt đại từ quan hệ và trợ động từ: danh từ tự làm → -ing; danh từ bị / được làm → past participle (kể cả khi tiếng Việt không có "bị / được"); sau first / last / only / next / so sánh nhất → to-infinitive. Chỉ rút gọn khi đại từ quan hệ là chủ ngữ, và đừng dùng -ing cho một hành động đã xong trong quá khứ hoặc để thay một động từ khuyết thiếu hay dạng hoàn thành.
Luyện tập
A. Hình thức
Rút gọn mệnh đề quan hệ trong mỗi câu.
-
Rút gọn: The girl who is playing the piano is only eight.
-
Rút gọn: The bridge which was built in 1890 is still in use.
-
Rút gọn: She was the first person in our town who drove an electric car.
-
Rút gọn: Students who want to join the trip should sign up today.
-
Rút gọn: The problems that are being discussed are serious.
-
Rút gọn: He was the only player who was chosen for both teams.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng hoặc trả lời câu hỏi.
-
Chọn đáp án đúng: The money … at the event went to charity.
-
Chọn đáp án đúng: Do you know the guy … the red jacket?
-
Chọn đáp án đúng: She was the only candidate … every question correctly.
-
Mệnh đề này có rút gọn được không? "the dress that she bought last week" …the relative word is the object
-
Mệnh đề này có rút gọn được không? "the train that leaves at 9:15" …the train leaving at 9:15
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
The email sending by the bank was a scam.
-
The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
-
The people waiting outside have been there for an hour.
-
The house built by my grandfather it is still standing.
D. Trong ngữ cảnh
Dùng dạng đúng của động từ trong ngoặc để hoàn thành thông báo.
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Mô tả hai người trong một bức ảnh hoặc trong căn phòng bạn đang ngồi, dùng V-ing.
-
Viết về một thành tích, dùng the first / the only / the youngest + to-infinitive.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B2-08 Mệnh đề quan hệ không xác định: thêm thông tin với dấu phẩy (Non-Defining Relative Clauses) My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
-
A2-30 Phân biệt tính từ đuôi -ed và -ing: bored hay boring? (-ed and -ing Adjectives) The film was really ….
-
B1-11 Câu bị động ở các thì và với động từ khuyết thiếu (The Passive in All Tenses and with Modals) The new hospital (build) at the moment.
-
B2-07 Need, needn't have và be supposed to: diễn đạt sự cần thiết và bắt buộc (Obligation in Depth) The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
Đáp án
A. Hình thức
- The girl playing the piano is only eight.
- The bridge built in 1890 is still in use.
- She was the first person in our town to drive an electric car.
- Students wanting to join the trip should sign up today.
- The problems being discussed are serious.
- He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.
B. Ý nghĩa
- raised
- wearing
- to answer
- No
- Yes
C. Tìm lỗi sai
- The email sent by the bank was a scam.
- The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
- ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
- The house built by my grandfather is still standing.
D. Trong ngữ cảnh
- travelling
- leaving
- left
- to stop / stopping
- bought
E. Đến lượt bạn
- The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
- My grandmother was the first person in her village to go to university.
F. Ôn tập tổng hợp
- who
- boring
- is being built
- was supposed to arrive
