Ellipsis og substitution á ensku: but my kids did, I think so, I'd love to – úrfelling
Ellipsis and Substitution
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu forðast endurtekningu með því að sleppa orðum (úrfelling, ellipsis) eða setja lítið orð í staðinn (staðgengill, substitution): hjálparsögn ein og sér (but my kids did), so / not á eftir think, hope, be afraid (I hope not), to í stað heils nafnháttarliðar (I'd love to), spurnarorð eitt og sér (I don't know who), og breska do og formlega do so.
Aðalatriðið
Enskan forðast að segja sama hlutinn tvisvar. "Are you coming to the party?" "Yes, I'm coming to the party." er málfræðilega rétt, en enginn sem talar ensku reiprennandi segir þetta svona. Hann segir: "Yes, I am."
Til þess eru tvö verkfæri. Úrfelling (ellipsis) þýðir að sleppa orðum af því að hlustandinn getur fundið þau aftur í því sem var sagt á undan: I can't swim, but my sister can. Staðgengill (substitution) þýðir að lítið orð er sett í eyðuna: "Will it rain?" "I hope not." Hér stendur not fyrir heila setningu: it will not rain.
Hugsaðu þér klippiborðið í tölvunni. Setningin á undan er þegar afrituð, svo til að líma hana aftur þarftu bara stutt merki – hjálparsögn, to, so, not eða spurnarorð. Af því að merkið ber svo mikið er það sagt í fullri, sterkri mynd. Að nota þessi merki vel er einn skýrasti munurinn á kennslubókarensku og reiprennandi ensku.
Íslenska og enska
Á íslensku sleppum við líka mörgu, en við notum oft annan staðgengil: litla orðið „það“. „Ég held það“, „Ég vona það“, „Já, ég gerði það“, „Ég ætlaði að gera það, en gleymdi því“. Á ensku skiptist þetta „það“ í mörg ólík merki: „Ég held það“ er I think so, „Já, ég gerði það“ er Yes, I did, og „ég gleymdi því“ er I forgot to. Ef þú þýðir „það“ beint með it verður setningin röng eða klaufaleg.
Góðu fréttirnar: margt er eins. „Ég vona ekki“ er nákvæmlega I hope not, „Því miður ekki“ er I'm afraid not, og spurnarorð eitt og sér virkar eins: „…en ég veit ekki hver“ = …but I don't know who. Einn munur í viðbót: „Ég held ekki“ er venjulegt svar á íslensku, en orð fyrir orð verður það I think not, sem hljómar formlegt eða ákveðið á ensku. Venjulega svarið er I don't think so.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Mér fannst myndin ekki skemmtileg, en krökkunum fannst það. | I didn't enjoy the film, but my kids did. | „það“ → hjálparsögnin did |
| „Er safnið opið á mánudögum?“ „Ég held það.“ | "Is the museum open on Mondays?" "I believe so." | „held það“ → so, ekki it |
| „Á að rigna í brúðkaupinu?“ „Ég vona ekki!“ | "Is it going to rain at the wedding?" "I hope not!" | hér er þetta eins |
| „Er þetta sæti frátekið?“ „Ég held ekki.“ | "Is this seat taken?" "I don't think so." | venjulega svarið: I don't think so |
| „Viltu koma með?“ „Já, endilega.“ | "Would you like to join us?" "I'd love to." | á ensku verður to eftir |
| Ég ætlaði að hringja í gær, en ég gleymdi því. | I meant to call you yesterday, but I forgot to. | „gleymdi því“ → forgot to |
| „Læstirðu?“ „Já, ég gerði það.“ | "Did you lock the door?" "Yes, I did." | stutt svar: hjálparsögnin ein, án it |
| Einhver skildi hliðið eftir opið, en ég veit ekki hver. | Someone has left the gate open, but I don't know who. | hér er þetta eins |
Í stuttu máli: íslenska „það“ er á ensku oftast hjálparsögn, so eða to – sjaldnast it; og „ég held ekki“ er venjulega I don't think so.
Form
Úrfelling á eftir hjálparsögn: haltu hjálparsögninni, slepptu restinni
| Fullt | Með úrfellingu |
|---|---|
| I didn't buy it, but John bought it. | I didn't buy it, but John did. |
| She can't drive, but her son can drive. | She can't drive, but her son can. |
| I haven't seen it, but I should have seen it. | I haven't seen it, but I should have. |
| I'm not tired, but Leo is tired. | I'm not tired, but Leo is. |
So / not í stað that-setningar
| Sögn | Játandi | Venjuleg neitun | Önnur neitun |
|---|---|---|---|
| think, believe, expect | I think so. | I don't think so. | I think not. (formlegt, ákveðið) |
| suppose | I suppose so. | I suppose not. / I don't suppose so. | — |
| hope | I hope so. | I hope not. | — (ekki I don't hope so) |
| be afraid | I'm afraid so. | I'm afraid not. | — |
Önnur merki
| Merki | Kemur í stað | Dæmi |
|---|---|---|
| to | to + sagnliður | I'd love to. |
| do (UK) | sagnliður á eftir hjálparsögn | "Will you call him?" "I might (do)." |
| do so | sagnliður (formlegt) | Those who wish to do so may leave early. |
| spurnarorð | heil óbein spurning | Someone called, but I don't know who. |
| so / not í if so / if not | setning úr setningunni á undan (skilyrði: C1-04) | Are you free? If so, call me. |
Til upprifjunar: one / ones kemur í stað teljanlegs nafnorðs (the red one) – sjá A1-07.
Notkun
1Úrfelling á eftir hjálparsögn
Endurtaktu aðeins hjálparsögnina, háttarsögnina eða be og slepptu restinni. Ef engin hjálparsögn er í fyrri setningunni (Present Simple og Past Simple) notarðu do / does / did. Játandi hjálparsögn í lok setningar er aldrei stytt: Yes, I am (ekki Yes, I'm). Neitandi styttur ritháttur er í lagi þar: No, I haven't. Um So do I / Neither can she: sjá A2-32. Á íslensku endurtökum við hér oft aðalsögnina eða segjum „gerði það“ – á ensku nægir hjálparsögnin.
2So og not á eftir think, hope, expect, suppose, believe, be afraid
So kemur í stað játandi that-setningar, not í stað neitandi. Með think, believe, expect er venjuleg neitun don't… so; I think not er formlegt eða mjög ákveðið. Með hope og be afraid notarðu alltaf not. Í örlítið formlegu tali getur so líka staðið fremst til að segja frá: So I hear. So it seems. Íslenska „ég held það“ er I think so – aldrei I think it.
3Úrfelling á eftir to
Á eftir sögnum og lýsingarorðum sem taka to-nafnhátt (want, would like, love, try, mean, need, have to, be going to, be happy to…) heldurðu to og sleppir restinni. Ef be kemur á eftir to heldurðu be. Á íslensku segjum við „Já, endilega“, „…en ég varð að gera það“ eða „…en gleymdi því“ – á ensku verður to eftir.
4Úrfelling á eftir and, but, or – og í samanburði
Á eftir and, but, or geturðu sleppt endurteknu frumlagi, hjálparsögn eða sögn. Þegar sögninni er sleppt í miðri seinni setningunni kallast það eyðing (gapping). Á eftir than og as heldurðu frumlagi + hjálparsögn og sleppir restinni. Á íslensku gerum við þetta á sama hátt.
5Breska do sem staðgengill
Í breskri ensku má setja do á eftir háttarsögn eða have í stað sagnliðar: I might do, she has done, you should do. Bandarísk enska endar einfaldlega á hjálparsögninni. Í formlegu ritmáli kemur do so í stað sagnliðar í báðum afbrigðum.
6Spurnarorð eitt og sér; so og not í if so / if not
Á eftir know, ask, wonder, tell, be sure o.fl. getur óbein spurning styst í spurnarorðið eitt. Í if so og if not eru so og not sömu staðgenglar og í notkun 2: so kemur í stað játandi setningar úr setningunni á undan, not í stað neitandi. Hvernig þessi orðasambönd virka sem skilyrði er kennt í C1-04. Á íslensku virkar spurnarorð eitt og sér á sama hátt.
7Úrfelling í talmáli (forsmekkur)
Í samtali er frumlagi og hjálparsögn oft sleppt fremst í setningu þegar merkingin er augljós. Þetta er óformlegt og er kennt í C2-03.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ég vona það“ / „Ég held það“ → I hope it, I think it. Á íslensku stendur „það“ fyrir heila setningu: „Ég vona það“, „Ég held það“. Orð fyrir orð verður til I hope it, I think it. Á ensku kemur so í stað játandi setningar á eftir think, hope, believe, expect, suppose og be afraid – ekki it.
2. „…en hann verður það“ → he will be it. Á íslensku tökum við lýsingarorð eða nafnorð upp aftur með „það“: „Ég er ekki tilbúin, en ég verð það bráðum“, „Hann er ekki gamall og verður það ekki.“ Á ensku stendur be eitt og sér í lokin, án it: I will be, he won't be.
3. „…en ég gleymdi því“ → I forgot it. Á íslensku vísar „því“ aftur til verknaðarins sem var nefndur: „Ég lofaði að vökva plönturnar, en ég gleymdi því.“ Á ensku verður to eftir í stað verknaðarins (I forgot to), eða sögnin stendur ein (I forgot). Með it hljómar eins og þú hafir gleymt einhverjum hlut.
Ekki rugla saman
I don't think so og I think not – Bæði eru neitandi. I don't think so er venjulegt hversdagssvar; I think not hljómar formlegt, ákveðið eða jafnvel kaldhæðið.
do it / do that, do so og breska do – Do it og do that vísa til ákveðins verknaðar (that bætir við áherslu eða vanþóknun). Do so er formlegt. Breska do á eftir háttarsögn eða have er í samtali bara sagnliður.
Úrfelling og so do I / me too – So do I, Neither have I og Me too eru sérstök samþykkismynstur með umsnúinni orðaröð (A2-32). Venjuleg úrfelling heldur venjulegri orðaröð: I have. She did.
Stafsetning og framburður
- Hjálparsögn sem stendur í lok setningar er í sterkri mynd: but he can /kæn/ (ekki veika /kən/); I'm not, but she is /ɪz/ – með rödduðu /z/, ekki íslensku s. /æ/ er ekki íslenskt æ (sem er [ai]): opnaðu munninn vel með tunguna fram.
- To í lokin er líka sterkt: I'd love to /tuː/ – eins og too, ekki veika /tə/.
- Í andstæðu ber hjálparsögnin sem eftir er aðaláhersluna: I didn't, but she did. Íslenskt d er óraddað; reyndu að hafa /d/ í lok did raddað.
- Í I think so er áherslan á think (/θ/ – eins og íslenskt þ, hér hefurðu forskot); í I hope not er not áhersluborið.
- Í úrfellingu með andstæðu er algengt að hafa kommu á undan but (I didn't buy it, but John did), þótt henni sé oft sleppt í stuttum setningum.
Gullna reglan
Ekki endurtaka það sem hlustandinn veit þegar: haltu aðeins stuttu merki – hjálparsögn, to, so / not, spurnarorði eða (í breskri ensku) do – og segðu það í fullri, sterkri mynd. Styttu aldrei játandi hjálparsögn í lok setningar. Og mundu: íslenska „það“ er sjaldnast it – „Ég held það“ er I think so, „Já, ég gerði það“ er Yes, I did, „…en hann verður það“ er …but he will be og „…en ég gleymdi því“ er …but I forgot to –, og „Ég held ekki“ er venjulega I don't think so.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu eða svar án endurtekningar. Haltu aðeins merkinu (hjálparsögn, to, so / not, spurnarorði, do so).
-
Styttu: I can't play the guitar, but my brother can play the guitar.
-
Styttu: She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends passed it.
-
Styttu svarið með "hope": "Will it rain on the wedding day?" "I hope that it won't rain."
-
Styttu: She works much harder than I work.
-
Styttu: Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who took it.
-
Styttu: He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be a qualified doctor.
-
Umorðaðu í formlegum stíl með "do so": Customers who wish to return an item must return it within 30 days.
B. Merking
Veldu svarið eða setninguna sem passar við samhengið. Athugasemdin útskýrir af hverju.
-
Prentuð tilkynning á safni. Hvor setningin á betur við?do so is the formal substitute
-
Á fundi leggur einhver til að sleppa öryggisskoðuninni til að spara tíma. Þú ert stjórnandinn og vilt neita ákveðið. Hvort svarið?I think not is formal and firm; I don't suppose so sounds unsure
-
Ókunnug manneskja í lest spyr: "Is this seat taken?" Hvort er venjulega, kurteislega svarið?I think not sounds formal, firm or ironic in everyday talk
-
Þú skrifar samtal fyrir persónu frá Bandaríkjunum. "Will you see her tomorrow?" Hvort svarið á við?substitute do after a modal is British
-
Tölvupóstur til gesta: "Are you coming to the dinner on Friday?" Hvor setningin passar næst?so = you are coming
-
Vinur segir: "Lena's leaving the company." Þú vissir það þegar og finnst það leitt. Hvort svarið?I hope so would mean you want her to leave
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Spurningin í svigunum gefur samhengið. Skrifaðu alla leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
(Is it going to snow tomorrow?) I don't hope so, because I have to drive to the airport at six in the morning.
-
My sister is two years older than I'm, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
-
He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to.
-
The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when will he.
-
I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Í samhengi
Lestu fyrsta uppkast Önu. Umorðaðu hvern númeraðan hluta án endurtekningar.
Hi Tom,
Thanks for asking about the conference. (19) I didn't go last year, but Priya went last year, and she said it was excellent. (20) I'd really like to go this year, but I'm not sure I can go. (21) Will the company pay for the train? I think the company will pay for the train, but I'll check with Finance. (22) I haven't booked a hotel yet, but I really should have booked a hotel. (23) Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who told me. (24) Are you planning to go? If you are planning to go, we could travel together.
Best,
Ana
-
Hluti (19).
-
Hluti (20).
-
Hluti (21): notaðu "so" í seinni setningunni.
-
Hluti (22).should have done is British
-
Hluti (23).
-
Hluti (24): notaðu "If so".
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Vinur eða vinkona skrifar: "Have you ever been to a music festival? Would you like to go to one this summer? Can you get time off work?" Svaraðu í 2–3 stuttum setningum án þess að endurtaka sagnliðina. Notaðu að minnsta kosti eina úrfellingu á eftir hjálparsögn, eina með to og eitt so / not.
-
Skrifaðu 2–3 setningar þar sem þú berð þig saman við vin, vinkonu eða einhvern í fjölskyldunni. Notaðu úrfellingu á eftir hjálparsögn að minnsta kosti tvisvar (…, but she can / did / will) og einn samanburð með than eða as + frumlag + hjálparsögn.
-
Skrifaðu stutta formlega tilkynningu (2 setningar) fyrir íþróttafélag eða bókasafn. Notaðu do so einu sinni og if so eða if not einu sinni.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-32 So do I, neither do I, me too: að vera sammála og ósammála á ensku Umorðaðu svarið með "Neither": "I don't like horror films." "I don't like them either."
-
C1-09 Subjunctive á ensku: I suggest that he go, It is essential that she be – viðtengingarháttur Umorðaðu í formlegum stíl og byrjaðu á "It is essential that": He mustn't be late for the interview.
-
C1-08 Hedging á ensku: It seems that, appear to, apparently, allegedly – að fullyrða varlega Umorðaðu með "seem": It seems that nobody knows why the meeting was cancelled.
Svör
A. Form
- I can't play the guitar, but my brother can.
- She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends did.
- I hope not.
- She works much harder than I do. / She works much harder than me.
- Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who.
- He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be.
- Customers who wish to return an item must do so within 30 days.
B. Merking
- Visitors who wish to take photographs may do so in the garden.
- Skip the safety check? I think not.
- I don't think so — go ahead.
- I might, if I finish work early.
- If so, please let us know what you would like to eat.
- So I hear — it's a real shame.
C. Finndu villuna
- I hope not, because I have to drive to the airport at six in the morning.
- My sister is two years older than I am, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller. / My sister is two years older than me, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
- He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to be.
- The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when. / The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when he will.
- ✓ I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Í samhengi
- I didn't go last year, but Priya did, and she said it was excellent.
- I'd really like to go this year, but I'm not sure I can.
- Will the company pay for the train? I think so, but I'll check with Finance.
- I haven't booked a hotel yet, but I really should have. / I haven't booked a hotel yet, but I really should have done.
- Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who.
- Are you planning to go? If so, we could travel together.
E. Spreyttu þig
- No, I haven't, but I'd love to. I think so — I'll ask my manager tomorrow.
- I can't cook at all, but my flatmate can. I didn't go to university, but she did. She's also far more organised than I am.
- Members who wish to bring a guest must do so before 6 p.m. Have you booked a class? If so, please arrive ten minutes early.
F. Blönduð upprifjun
- Neither do I.
- It is essential that he not be late for the interview.
- Nobody seems to know why the meeting was cancelled.
