Ellipsis және substitution қазақша: I think so, I hope not, I'd love to, but John did
Ellipsis and Substitution
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз сөздерді түсіріп тастау (I didn't buy it, but John did. I'd love to. Someone called, but I don't know who.) немесе оларды so, not және британдық do сияқты қысқа сөздермен алмастыру (I hope not. "Will you finish today?" "I might do.") арқылы қайталаудан қаша аласыз.
Негізгі идея
Ағылшын тілі бір нәрсені екі рет айтпауға тырысады. "Are you coming to the party?" "Yes, I'm coming to the party." грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ еркін сөйлейтін адам бұлай сөйлемейді. Ол: "Yes, I am." дейді.
Мұның екі құралы бар. Ellipsis — сөздерді түсіріп тастау, өйткені тыңдаушы оларды алдыңғы сөйлемнен қалпына келтіре алады: I can't swim, but my sister can. Substitution — бос қалған орынға кішкентай алмастырушы сөз қою: "Will it rain?" "I hope not." Мұнда not тұтас бөліктің орнын басып тұр: it will not rain.
Компьютердегі алмасу буферін (clipboard) елестетіңіз. Алдыңғы сөйлем әлдеқашан көшіріліп қойған, сондықтан оны қайта қою үшін қысқа белгі ғана керек: көмекші етістік, to, so, not, сұраулы сөз. Бұл белгі көп мағына көтеретіндіктен, ол толық, күшті түрінде айтылады. Осы белгілерді жақсы қолдану — оқулықтағы ағылшын тілі мен еркін ағылшын тілінің ең айқын айырмашылықтарының бірі.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілі де қайталауды жақсы көрмейді, бірақ басқа жолмен: біз көбіне толықтауышты, бастауышты түсіреміз де, негізгі етістікті қайталаймыз: «Билетті сатып алдың ба?» «Иә, алдым». Ағылшыншада керісінше: негізгі етістік түседі, ал көмекші етістік қалады (Yes, I did). Көмекші етістік болмаса, do / does / did қосылады. «Солай деп ойлаймын» мен «Олай деп ойламаймын» I think so / I don't think so тіркестеріне жақсы сәйкес келеді. Ал қысқа жауаптағы «иә / жоқ» бізде сұраққа келіседі («Келмедің бе?» «Иә, келмедім»), ағылшыншада фактіге қарайды: No, I didn't. Ортасындағы етістікті түсіру (gapping) қазақшада да бар: «Ағам медицинаны, ал әпкем заңды оқыды».
| Қазақша | Ағылшынша |
|---|---|
| Фильм маған ұнамады, ал балаларыма ұнады. | I didn't enjoy the film, but my kids did. |
| «Мысықты біреу тамақтандырды ма?» «Мен тамақтандырдым.» | "Has anyone fed the cat?" "I have." |
| Солай деп ойлаймын. | I believe so. |
| Жаумаса екен! | I hope not! |
| «Бізге қосыласыз ба?» «Әрине, қуана қосыламын.» | "Would you like to join us?" "I'd love to." |
Құрылым
Көмекші етістік эллипсисі: көмекші етістікті қалдырып, қалғанын түсіріңіз
| Толық түрі | Эллипсиспен |
|---|---|
| I didn't buy it, but John bought it. | I didn't buy it, but John did. |
| She can't drive, but her son can drive. | She can't drive, but her son can. |
| I haven't seen it, but I should have seen it. | I haven't seen it, but I should have. |
| I'm not tired, but Leo is tired. | I'm not tired, but Leo is. |
That-бөліктің орнына so / not
| Етістік | Болымды | Әдеттегі болымсыз | Басқа болымсыз түрі |
|---|---|---|---|
| think, believe, expect | I think so. | I don't think so. | I think not. (ресми, кесімді) |
| suppose | I suppose so. | I suppose not. / I don't suppose so. | — |
| hope | I hope so. | I hope not. | — (I don't hope so емес) |
| be afraid | I'm afraid so. | I'm afraid not. | — |
Басқа белгілер
| Белгі | Нені алмастырады | Мысал |
|---|---|---|
| to | to + етістікті тіркес | I'd love to. |
| do (UK) | көмекші етістіктен кейінгі етістікті тіркес | "Will you call him?" "I might (do)." |
| do so | етістікті тіркес (ресми) | Those who wish to do so may leave early. |
| сұраулы сөз | тұтас жанама сұрақ | Someone called, but I don't know who. |
| if so / if not ішіндегі so / not | алдыңғы сөйлемдегі бөлік (шарт ретінде қолданылуы: C1-04) | Are you free? If so, call me. |
Еске салу: one/ones саналатын зат есімнің орнын басады (the red one): A1-07 қараңыз.
Қолданылуы
1Көмекші етістік эллипсисі
Тек көмекші етістікті, модаль етістікті не be етістігін қайталап, қалғанын түсіріңіз. Бірінші бөлікте көмекші етістік болмаса (Present не Past Simple), do / does / did қолданыңыз. Бөліктің соңындағы болымды көмекші етістік ешқашан қысқармайды: Yes, I am (Yes, I'm емес). Болымсыз қысқарған түрлер ол жерде дұрыс: No, I haven't. So do I / Neither can she үшін A2-32 қараңыз.
2Think, hope, expect, suppose, believe, be afraid сөздерінен кейінгі so және not
So болымды that-бөліктің, not болымсыз бөліктің орнын басады. Think, believe, expect сөздерімен күнделікті болымсыз түрі — don't… so; I think not ресми не өте кесімді естіледі. Hope және be afraid сөздерімен әрдайым not қолданыңыз. Сәл ресми сөйлеуде so алға шығып, естіген ақпаратты жеткізе алады: So I hear. So it seems.
3Тұйық етістік эллипсисі
Тұйық етістік қабылдайтын етістіктер мен сын есімдерден кейін (want, would like, love, try, mean, need, have to, be going to, be happy to…) to сөзін қалдырып, қалғанын түсіріңіз. To сөзінен кейінгі етістік be болса, be сақталады.
4And, but, or сөздерінен кейінгі және салыстырудағы эллипсис
And, but, or сөздерінен кейін қайталанатын бастауышты, көмекші етістікті не етістікті түсіруге болады. Екінші бөліктің ортасындағы етістікті түсіру gapping деп аталады. Than және as сөздерінен кейін бастауыш + көмекші етістік қалып, қалғаны түседі.
5Алмастырушы британдық do
Британдық ағылшын тілінде модаль етістіктен не have етістігінен кейін етістікті тіркестің орнына do қосылуы мүмкін: I might do, she has done, you should do. Американдық ағылшын тілі көмекші етістікпен тоқтай салады. Ресми жазбада do so екі нұсқада да етістікті тіркестің орнын басады.
6Сұраулы сөз эллипсисі; if so / if not ішіндегі so және not
Know, ask, wonder, tell, be sure және осы сияқты сөздерден кейін жанама сұрақ тек сұраулы сөзге дейін қысқара алады. If so мен if not ішіндегі so және not — 2-қолданыстағы алмастырушылар: so алдыңғы сөйлемдегі болымды бөліктің, not болымсыз бөліктің орнын басады. Бұл тіркестердің шарт ретінде қалай жұмыс істейтіні C1-04 сабағында.
7Ауызекі эллипсис (алдын ала шолу)
Әңгімеде мағына анық болса, адамдар сөйлемнің басындағы бастауыш пен көмекші етістікті жиі түсіреді. Бұл бейресми; толығырақ C2-03 сабағында.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Иә, алдым» → Yes, I bought. Қазақша қысқа жауапта толықтауышты түсіріп, негізгі етістікті қайталаймыз. Ағылшыншада buy сияқты етістік толықтауышсыз тұрмайды. Қысқа жауапта тек көмекші етістікті қалдырыңыз немесе толықтауышты қосыңыз.
2. «Иә, барғым келеді» → Yes, I want. Қазақша «қалаймын», «барғым келеді» дегеннен кейін ештеңе қоспаймыз. Ағылшыншада want, would like, love сөздерінен кейін етістік түссе, to міндетті түрде қалады.
3. «Жоқ деп үміттенемін» → I hope no. Қазақша жауапта «жоқ» сөзі жиі айтылады, сондықтан ағылшыншада no қойылып кетеді. Hope, be afraid, think сөздерінен кейін тұтас бөліктің орнын not басады, no емес.
4. «Иә, келмедім» → Yes, I didn't. Қазақша «иә» сұрақпен келісуді білдіреді: «Кеше келмедің бе?» «Иә, келмедім». Ағылшыншада yes / no фактіге қарайды: етістік болымсыз болса, жауап — No.
Шатастырмаңыз
I don't think so және I think not — Екеуі де болымсыз. I don't think so — күнделікті қалыпты жауап; I think not ресми, кесімді, тіпті кекесін сияқты естіледі.
do it / do that, do so және британдық do — Do it және do that нақты бір әрекетке сілтейді (that екпін не наразылық қосады). Do so ресми. Модаль етістіктен не have етістігінен кейінгі британдық do — әңгімедегі етістікті тіркес қана.
Эллипсис және so do I / me too — So do I, Neither have I және Me too — инверсиялы сөз тәртібі бар арнайы келісім құрылымдары (A2-32). Жалпы эллипсис қалыпты сөз тәртібін сақтайды: I have. She did.
Жазылуы мен айтылуы
- Бөліктің соңында қалған көмекші етістік күшті түрінде айтылады: but he can /kæn/ (қысқа /kən/ емес); I'm not, but she is /ɪz/. Can сөзіндегі /æ/ дыбысы — қазақтың «ә» дыбысына өте жақын.
- Соңындағы to да күшті айтылады: I'd love to /tuː/, ұзын «у» дыбысымен; қысқа /tə/ емес.
- Қарсы қоюда қалған көмекші етістік негізгі екпінді алады: I didn't, but she did.
- I think so тіркесінде екпін think сөзіне түседі; I hope not тіркесінде not екпін алады.
- Think /θɪŋk/: бастағы /θ/ дыбысын «с» не «т» деп айтпаңыз; тілдің ұшын тістердің арасына сәл шығарып, дауыссыз үрлеңіз. Соңындағы /ŋk/ — қазақтың «ң» дыбысы + /k/.
- Қарсы қоятын эллипсисте but алдында әдетте үтір қойылады (I didn't buy it, but John did), бірақ қысқа сөйлемдерде көбіне қойылмайды.
Алтын ереже
Тыңдаушы бұрыннан білетін нәрсені қайталамаңыз: қысқа белгі қалдырыңыз (көмекші етістік, to, so / not, сұраулы сөз не британдық тілде do) және оны толық, күшті түрінде айтыңыз. Бөліктің соңындағы болымды көмекші етістікті қысқартпаңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Әр сөйлемді не жауапты қайталаусыз қайта жазыңыз. Тек белгіні (көмекші етістік, to, so / not, сұраулы сөз, do so) қалдырыңыз.
-
Қысқартыңыз: I can't play the guitar, but my brother can play the guitar.
-
Қысқартыңыз: She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends passed it.
-
Жауапты «hope» сөзімен қысқартыңыз: "Will it rain on the wedding day?" "I hope that it won't rain."
-
Қысқартыңыз: She works much harder than I work.
-
Қысқартыңыз: Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who took it.
-
Қысқартыңыз: He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be a qualified doctor.
-
«do so» тіркесін қолданып, ресми стильде қайта жазыңыз: Customers who wish to return an item must return it within 30 days.
B. Мағына
Контекстке сәйкес келетін жауапты не сөйлемді таңдаңыз. Ескерту себебін түсіндіреді.
-
Мұражайдағы басылған хабарландыру. Қайсысы орындырақ?do so — ресми алмастырушы
-
Жиналыста біреу уақыт үнемдеу үшін қауіпсіздік тексерісін өткізіп жіберуді ұсынады. Сіз менеджерсіз және кесімді түрде бас тартқыңыз келеді. Қай жауап?I think not ресми әрі кесімді; I don't suppose so сенімсіз естіледі
-
Пойызда бейтаныс адам: "Is this seat taken?" деп сұрайды. Қалыпты, сыпайы жауап қайсы?күнделікті әңгімеде I think not ресми, кесімді не кекесін сияқты естіледі
-
Американдық кейіпкерге диалог жазып жатырсыз. "Will you see her tomorrow?" Қай жауап сәйкес келеді?модаль етістіктен кейінгі алмастырушы do — британдық
-
Қонақтарға хат: "Are you coming to the dinner on Friday?" Келесі сөйлем қайсы?so = you are coming
-
Досыңыз: "Lena's leaving the company." дейді. Сіз мұны бұрыннан білдіңіз және өкінесіз. Қай жауап?I hope so оның кеткенін қалайтыныңызды білдірер еді
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Жақшадағы сұрақ контекст береді. Түзетілген сөйлемді толық жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
(Is it going to snow tomorrow?) I don't hope so, because I have to drive to the airport at six in the morning.
-
My sister is two years older than I'm, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
-
He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to.
-
The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when will he.
-
I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Мәтін ішінде
Хаттың алғашқы жобасын оқыңыз (авторы: Ana). Нөмірленген әр бөлікті қайталаусыз қайта жазыңыз.
Hi Tom,
Thanks for asking about the conference. (19) I didn't go last year, but Priya went last year, and she said it was excellent. (20) I'd really like to go this year, but I'm not sure I can go. (21) Will the company pay for the train? I think the company will pay for the train, but I'll check with Finance. (22) I haven't booked a hotel yet, but I really should have booked a hotel. (23) Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who told me. (24) Are you planning to go? If you are planning to go, we could travel together.
Best,
Ana
-
(19) бөлік.
-
(20) бөлік.
-
(21) бөлік: екінші сөйлемде «so» қолданыңыз.
-
(22) бөлік.should have done — британдық
-
(23) бөлік.
-
(24) бөлік: «If so» қолданыңыз.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Досыңыз: "Have you ever been to a music festival? Would you like to go to one this summer? Can you get time off work?" деп жазады. Оның етістікті тіркестерін қайталамай, 2–3 қысқа сөйлеммен жауап беріңіз. Кемінде бір көмекші етістік эллипсисін, бір to эллипсисін және бір so / not қолданыңыз.
-
Өзіңізді досыңызбен не отбасы мүшесімен салыстырып, 2–3 сөйлем жазыңыз. Көмекші етістік эллипсисін кемінде екі рет (…, but she can / did / will) және than не as + бастауыш + көмекші етістік арқылы бір салыстыру қолданыңыз.
-
Спортзалға не кітапханаға арналған қысқа ресми хабарландыру жазыңыз (2 сөйлем). Бір рет do so және бір рет if so не if not қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-32 So do I, Neither do I, Me too қазақша: «Мен де» ағылшынша қалай айтылады? Жауапты «Neither» сөзімен қайта жазыңыз: "I don't like horror films." "I don't like them either."
-
C1-09 Subjunctive қазақша: I suggest that he go, It is essential that she be «It is essential that» тіркесінен бастап, ресми стильде қайта жазыңыз: He mustn't be late for the interview.
-
C1-08 Hedging қазақша: It seems that, appear to, apparently, allegedly арқылы абайлап айту «seem» сөзін қолданып қайта жазыңыз: It seems that nobody knows why the meeting was cancelled.
Жауаптар
A. Құрылым
- I can't play the guitar, but my brother can.
- She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends did.
- I hope not.
- She works much harder than I do. / She works much harder than me.
- Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who.
- He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be.
- Customers who wish to return an item must do so within 30 days.
B. Мағына
- Visitors who wish to take photographs may do so in the garden.
- Skip the safety check? I think not.
- I don't think so — go ahead.
- I might, if I finish work early.
- If so, please let us know what you would like to eat.
- So I hear — it's a real shame.
C. Қатені табыңыз
- I hope not, because I have to drive to the airport at six in the morning.
- My sister is two years older than I am, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller. / My sister is two years older than me, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
- He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to be.
- The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when. / The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when he will.
- ✓ I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Мәтін ішінде
- I didn't go last year, but Priya did, and she said it was excellent.
- I'd really like to go this year, but I'm not sure I can.
- Will the company pay for the train? I think so, but I'll check with Finance.
- I haven't booked a hotel yet, but I really should have. / I haven't booked a hotel yet, but I really should have done.
- Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who.
- Are you planning to go? If so, we could travel together.
E. Сіздің кезегіңіз
- No, I haven't, but I'd love to. I think so — I'll ask my manager tomorrow.
- I can't cook at all, but my flatmate can. I didn't go to university, but she did. She's also far more organised than I am.
- Members who wish to bring a guest must do so before 6 p.m. Have you booked a class? If so, please arrive ten minutes early.
F. Аралас қайталау
- Neither do I.
- It is essential that he not be late for the interview.
- Nobody seems to know why the meeting was cancelled.
