Ellipsis жана substitution кыргызча: I think so, I hope not, I'd love to
Ellipsis and Substitution
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз сөздөрдү түшүрүп калтырып (I didn't buy it, but John did. I'd love to. Someone called, but I don't know who.) же аларды so, not жана британдык do сыяктуу кыска сөздөр менен алмаштырып (I hope not. "Will you finish today?" "I might do."), кайталоодон кача аласыз.
Негизги ой
Англис тили бир эле нерсени эки жолу айтуудан качат. "Are you coming to the party?" "Yes, I'm coming to the party." – грамматикалык жактан туура, бирок эркин сүйлөгөн бир дагы адам мындай сүйлөбөйт. Алар: "Yes, I am." дешет.
Бул үчүн эки курал бар. Ellipsis – сөздөрдү түшүрүп калтыруу, анткени угуучу аларды мурун айтылгандан калыбына келтире алат: I can't swim, but my sister can. Substitution – бош калган жерге кичинекей алмаштыруучу сөз коюу: "Will it rain?" "I hope not." Бул жерде not бүтүн бир сүйлөмдүн ордун басат: it will not rain.
Компьютердин алмашуу буферин элестетиңиз. Мурунку сүйлөм көчүрүлүп коюлган, ошондуктан аны кайра коюу үчүн кыска белги жетиштүү: көмөкчү этиш, to, so, not, суроо сөз. Бул белги ушунча маанини көтөргөндүктөн, ал толук, күчтүү формада айтылат. Бул белгилерди жакшы колдонуу – окуу китебиндеги англисче менен эркин англисченин эң даана айырмаларынын бири.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргыз тилинде да кайталоодон качабыз, бирок башкача. Кыска жоопто кыргызча негизги этишти кайталайбыз: «Эшикти кулпуладыңбы?» – «Ооба, кулпуладым». Англисчеде негизги этиш эмес, көмөкчү этиш гана калат: Yes, I did. Кыргызча көмөкчү этиштер мындай иштебегендиктен, Yes, I locked же Yes, I bought деп жооп берүү оңой. Ал эми бүтүн ойдун ордун басуу кыргызча да бар: «Ошондой деп ойлойм» = I think so, «Андай болбосо экен» = I hope not. Бирок кыргызча оозеки кепте «ооба деп ойлойм», «жок деп үмүттөнөм» да айтылат, англисчеде мындай болбойт: I think yes эмес, I think so. Дагы бир айырма: кыргызча «Абдан каалайм» деп этиш өзүнчө тура берет, англисчеде to калышы керек: I'd love to. Gapping (ортодогу этишти түшүрүү) кыргызча да бар, бирок тескерисинче: «Агам медицинаны, эжем укукту окуду» – этиш аягында бир жолу айтылат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Мен тасманы жактырган жокмун, бирок балдарым жактырышты. | I didn't enjoy the film, but my kids did. | кыргызча негизги этиш кайталанат; англисче көмөкчү этиш гана |
| «Мышыкка бирөө тамак бердиби?» «Мен бердим.» | "Has anyone fed the cat?" "I have." | «бердим» → I have (I fed эмес) |
| Ошондой деп ойлойм. | I believe so. | Бул жерде да ушундай: «ошондой» бүтүн ойдун ордун басат → so |
| Жаабаса экен! | I hope not! | «-баса экен» → I hope not (I don't hope so эмес) |
| Тилекке каршы, жок. | I'm afraid not. | «тилекке каршы, жок» → I'm afraid not |
| Абдан каалайм. | I'd love to. | кыргызча этиш жалгыз турат; англисче to калат |
| Жок, бирок вегетарианчы болууга аракет кылып жатам. | No, but I'm trying to be. | be дагы калат |
| …, бирок ким экенин билбейм. | …, but I don't know who. | «ким экенин» → суроо сөз гана |
| Агам медицинаны, эжем укукту окуду. | My brother studied medicine, and my sister law. | Бул жерде да ушундай: этиш бир жолу айтылат (кыргызча аягында, англисче биринчи бөлүктө) |
| Ал менден бою узун. | She's taller than I am. | кыргызча «-дан» жетиштүү; англисче than I am же than me |
Кыскасы: кыргызча кыска жоопто негизги этиш кайталанат, англисчеде көмөкчү этиш калат (Yes, I did / I have / she can). «Ошондой деп ойлойм» → I think so; «-баса экен» → I hope not; «абдан каалайм» → I'd love to; «ооба / жок деп ойлойм» → I think yes / no эмес.
Түзүлүшү
Көмөкчү этиш менен ellipsis: көмөкчү этишти калтырып, калганын түшүрүңүз
| Толук | Ellipsis менен |
|---|---|
| I didn't buy it, but John bought it. | I didn't buy it, but John did. |
| She can't drive, but her son can drive. | She can't drive, but her son can. |
| I haven't seen it, but I should have seen it. | I haven't seen it, but I should have. |
| I'm not tired, but Leo is tired. | I'm not tired, but Leo is. |
That-сүйлөмдүн ордуна so / not
| Этиш | Ырастоо | Адаттагы тануу | Башка тануу |
|---|---|---|---|
| think, believe, expect | I think so. | I don't think so. | I think not. (расмий, бекем) |
| suppose | I suppose so. | I suppose not. / I don't suppose so. | — |
| hope | I hope so. | I hope not. | — (I don't hope so эмес) |
| be afraid | I'm afraid so. | I'm afraid not. | — |
Башка белгилер
| Белги | Эмнени алмаштырат | Мисал |
|---|---|---|
| to | to + этиш тизмеги | I'd love to. |
| do (UK) | көмөкчү этиштен кийинки этиш тизмеги | "Will you call him?" "I might (do)." |
| do so | этиш тизмеги (расмий) | Those who wish to do so may leave early. |
| суроо сөз | бүтүн кыйыр суроо | Someone called, but I don't know who. |
| if so / if not ичиндеги so / not | мурунку сүйлөмдөгү ой (шарт катары колдонулушу: C1-04) | Are you free? If so, call me. |
Кайталоо: one/ones саналуучу зат атоочтун ордун басат (the red one) – A1-07 караңыз.
Колдонулушу
1Көмөкчү этиш менен ellipsis
Көмөкчү этишти, модалдык этишти же be этишин гана кайталаңыз, калганын түшүрүңүз. Биринчи сүйлөмдө көмөкчү этиш жок болсо (Present Simple, жөнөкөй учур чак, же Past Simple, жөнөкөй өткөн чак), do / does / did колдонуңуз. Сүйлөмдүн аягындагы ырастоо көмөкчү этиши эч качан кыскартылбайт: Yes, I am (Yes, I'm эмес). Тануу кыскартылган формалары ал жерде да туура: No, I haven't. So do I / Neither can she үчүн A2-32 караңыз. Кыргызча мындай учурда негизги этишти кайталайбыз, ошондуктан көңүл буруңуз.
2Think, hope, expect, suppose, believe, be afraid сөздөрүнөн кийин so жана not
So ырастоо that-сүйлөмдүн ордун басат; not тануу сүйлөмдүн ордун басат. Think, believe, expect менен күнүмдүк тануу – don't… so; I think not расмий же абдан бекем угулат. Hope жана be afraid менен дайыма not колдонуңуз. Бир аз расмий кепте so маалыматты жеткирүү үчүн башында да келет: So I hear. So it seems. Кыргызча «ошондой деп ойлойм», «-баса экен», «тилекке каршы, жок» дейбиз; «ооба деп ойлойм» дегенди I think yes деп которбоңуз.
3To-инфинитив менен ellipsis
To-инфинитив алган этиштерден жана сын атоочтордон кийин (want, would like, love, try, mean, need, have to, be going to, be happy to…) to сөзүн калтырып, калганын түшүрүңүз. To сөзүнөн кийинки этиш be болсо, be да калат. Кыргызча «каалайм», «унутуп калдым» деп этиш жалгыз тура берет, англисчеде to түшүп калбайт.
4And, but, or сөздөрүнөн кийин жана салыштырууда ellipsis
And, but, or сөздөрүнөн кийин кайталанган ээни, көмөкчү этишти же этишти түшүрүп калтырсаңыз болот. Экинчи сүйлөмдүн ортосундагы этишти түшүрүү gapping деп аталат. Than жана as сөздөрүнөн кийин ээ + көмөкчү этишти калтырып, калганын түшүрүңүз. Кыргызча салыштырууда «-дан» мүчөсү жетиштүү («менден»), англисчеде than I am же than me.
5Алмаштыруучу британдык do
Британ англисчесинде модалдык этиштен же have сөзүнөн кийин этиш тизмегинин ордуна do кошулушу мүмкүн: I might do, she has done, you should do. Америкалык англисчеде көмөкчү этиште эле токтошот. Расмий жазууда эки вариантта тең do so этиш тизмегинин ордун басат.
6Суроо сөз менен ellipsis; if so / if not ичиндеги so жана not
Know, ask, wonder, tell, be sure жана ушул сыяктуу сөздөрдөн кийин кыйыр суроо жалгыз суроо сөзгө чейин кыскарышы мүмкүн. If so жана if not тизмектериндеги so жана not – 2-колдонуудагы алмаштыруучулар: so мурунку сүйлөмдөгү ырастоо ойдун, not тануу ойдун ордун басат. Бул тизмектер шарт катары кантип иштеши C1-04 сабагында. Кыргызча «ким экенин», «эмне үчүн экенин» дейбиз; англисчеде суроо сөз жалгыз калат же кадимки тартип сакталат.
7Оозеки ellipsis (алдын ала)
Сүйлөшүүдө мааниси түшүнүктүү болсо, адамдар көбүнчө сүйлөмдүн башындагы ээни жана көмөкчү этишти түшүрүп коюшат. Бул бейрасмий жана C2-03 сабагында окутулат.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Ооба, алып келди» → Yes, he brought. Кыргызча кыска жоопто негизги этишти кайталайбыз, толуктоочту айтпай эле: «Кымызды алып келдиби?» – «Ооба, алып келди», «Сүрөттөрдү жөнөттүңбү?» – «Ооба, жөнөттүм». Англисчеде bring, buy, send сыяктуу этиштер толуктоочсуз турбайт. Кыска жоопто көмөкчү этишти гана калтырыңыз же толуктоочту кошуңуз.
2. «Ооба деп ойлойм» → I think yes. Кыргызча оозеки кепте «Ооба деп ойлойм», «Жок деп үмүттөнөм» деп айта беребиз. Англисчеде think, hope, expect сөздөрүнөн кийин yes / no коюлбайт: бүтүн ойдун ордун so же not басат.
3. «Абдан каалайм» → I'd love very much. Кыргызча «каалайм», «аракет кылам» деп этиш өзүнчө тура берет. Ошондуктан англисчеде да чакырууга I'd love же I would love very much деп жооп берүү оңой. Англисче love, like, want сөздөрүнөн кийин этиш түшүп калса, to калышы керек.
4. «Кайда жашап жатканын» → where is she living. Кыргызча кыйыр суроодо сөз тартиби өзгөрбөйт, ошондуктан англисчеде суроо сөздөн кийин суроо тартиби калып калат. Суроо сөздү жалгыз калтырыңыз же ээ + этиш тартибин колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
I don't think so жана I think not – Экөө тең тануу. I don't think so – кадимки күнүмдүк жооп; I think not расмий, бекем же ал тургай кекээр угулат.
do it / do that, do so жана британдык do – Do it жана do that белгилүү бир кыймылга кайрылат (that басымды же нааразычылыкты кошот). Do so – расмий. Модалдык этиштен же have сөзүнөн кийинки британдык do – оозеки кептеги жөн гана этиш тизмеги.
Ellipsis жана so do I / me too – So do I, Neither have I жана Me too – инверсиялуу сөз тартиби бар өзгөчө макулдук үлгүлөрү (A2-32). Кадимки ellipsis кадимки сөз тартибин сактайт: I have. She did.
Жазылышы жана айтылышы
- Сүйлөмдүн аягында калган көмөкчү этиш күчтүү формада айтылат: but he can /kæn/ (кыска «кн» эмес); I'm not, but she is /ɪz/. /æ/ кыргыз тилинде жок: оозду кеңири ачып, «а» менен «э» ортосундагы тыбышты айтыңыз.
- Аягындагы to да күчтүү: I'd love to /tuː/ – толук, созулма үндүү менен; алсыз /tə/ эмес.
- Салыштырууда калган көмөкчү этишке негизги басым түшөт: I didn't, but she did.
- I think so дегенде басым think сөзүнө, I hope not дегенде not сөзүнө түшөт. think /θɪŋk/: /θ/ үчүн тилдин учу тиштердин ортосунда, «с» же «т» эмес; аягы «ң» + /k/.
- Контраст ellipsis сүйлөмүндө but алдында адатта үтүр коюлат (I didn't buy it, but John did), бирок кыска сүйлөмдөрдө көп учурда коюлбайт.
Алтын эреже
Угуучу билген нерсени кайталабаңыз: кыска белги калтырыңыз – көмөкчү этиш, to, so / not, суроо сөз же (британ англисчесинде) do – жана аны толук, күчтүү формада айтыңыз. Кыргызча сыяктуу негизги этишти эмес, көмөкчү этишти калтырыңыз (Yes, I did). Сүйлөмдүн аягындагы ырастоо көмөкчү этишин кыскартпаңыз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү же жоопту кайталоосуз кайра жазыңыз. Белгини гана калтырыңыз (көмөкчү этиш, to, so / not, суроо сөз, do so).
-
Кыскартыңыз: I can't play the guitar, but my brother can play the guitar.
-
Кыскартыңыз: She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends passed it.
-
Жоопту «hope» менен кыскартыңыз: "Will it rain on the wedding day?" "I hope that it won't rain."
-
Кыскартыңыз: She works much harder than I work.
-
Кыскартыңыз: Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who took it.
-
Кыскартыңыз: He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be a qualified doctor.
-
«Do so» колдонуп, расмий стилде кайра жазыңыз: Customers who wish to return an item must return it within 30 days.
B. Мааниси
Контекстке туура келген жоопту же сүйлөмдү тандаңыз. Эскертүү себебин түшүндүрөт.
-
Музейдеги басма кулактандыруу. Кайсынысы ылайыктуураак?do so is the formal substitute
-
Жыйналышта бирөө убакытты үнөмдөө үчүн коопсуздук текшерүүсүн өткөрүп жиберүүнү сунуштайт. Сиз жетекчисиз жана бекем баш тарткыңыз келет. Кайсы жооп?I think not is formal and firm; I don't suppose so sounds unsure
-
Поездде бейтааныш адам сурайт: «Is this seat taken?» Кайсынысы кадимки, сылык жооп?I think not sounds formal, firm or ironic in everyday talk
-
Сиз АКШдан келген каармандын диалогун жазып жатасыз. «Will you see her tomorrow?» Кайсы жооп туура келет?substitute do after a modal is British
-
Конокторго кат: «Are you coming to the dinner on Friday?» Кийинки кайсы сүйлөм туура келет?so = you are coming
-
Досуңуз: «Lena's leaving the company.» Сиз муну мурунтан билгенсиз жана өкүнөсүз. Кайсы жооп?I hope so would mean you want her to leave
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Кашаадагы суроо контекстти берет. Оңдолгон сүйлөмдү толук жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
(Is it going to snow tomorrow?) I don't hope so, because I have to drive to the airport at six in the morning.
-
My sister is two years older than I'm, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
-
He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to.
-
The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when will he.
-
I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Текстте
Ананын биринчи долбоорун окуңуз. Ар бир номерленген бөлүктү кайталоосуз кайра жазыңыз.
Hi Tom,
Thanks for asking about the conference. (19) I didn't go last year, but Priya went last year, and she said it was excellent. (20) I'd really like to go this year, but I'm not sure I can go. (21) Will the company pay for the train? I think the company will pay for the train, but I'll check with Finance. (22) I haven't booked a hotel yet, but I really should have booked a hotel. (23) Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who told me. (24) Are you planning to go? If you are planning to go, we could travel together.
Best,
Ana
-
(19) бөлүк.
-
(20) бөлүк.
-
(21) бөлүк: экинчи сүйлөмдө «so» колдонуңуз.
-
(22) бөлүк.should have done is British
-
(23) бөлүк.
-
(24) бөлүк: «If so» колдонуңуз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Досуңуз мындай деп жазат: «Have you ever been to a music festival? Would you like to go to one this summer? Can you get time off work?» Досуңуздун этиш тизмектерин кайталабай, 2–3 кыска сүйлөм менен жооп бериңиз. Жок дегенде бир көмөкчү этиш менен ellipsis, бир to менен ellipsis жана бир so / not колдонуңуз.
-
Өзүңүздү досуңуз же үй-бүлө мүчөңүз менен салыштырган 2–3 сүйлөм жазыңыз. Көмөкчү этиш менен ellipsis жок дегенде эки жолу (…, but she can / did / will) жана than же as + ээ + көмөкчү этиш менен бир салыштыруу колдонуңуз.
-
Спорт залы же китепкана үчүн кыска расмий кулактандыруу жазыңыз (2 сүйлөм). Бир жолу do so жана бир жолу if so же if not колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-32 So do I, Neither do I, Me too кыргызча: англисче «мен да» кантип айтылат? Жоопту «Neither» менен кайра жазыңыз: "I don't like horror films." "I don't like them either."
-
C1-09 Subjunctive кыргызча: I suggest that he go, It is essential that she be… «It is essential that» деп баштап, расмий стилде кайра жазыңыз: He mustn't be late for the interview.
-
C1-08 Hedging кыргызча: seem, appear, apparently, allegedly – этияттап айтуу «Seem» колдонуп кайра жазыңыз: It seems that nobody knows why the meeting was cancelled.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- I can't play the guitar, but my brother can.
- She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends did.
- I hope not.
- She works much harder than I do. / She works much harder than me.
- Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who.
- He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be.
- Customers who wish to return an item must do so within 30 days.
B. Мааниси
- Visitors who wish to take photographs may do so in the garden.
- Skip the safety check? I think not.
- I don't think so — go ahead.
- I might, if I finish work early.
- If so, please let us know what you would like to eat.
- So I hear — it's a real shame.
C. Катаны табыңыз
- I hope not, because I have to drive to the airport at six in the morning.
- My sister is two years older than I am, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller. / My sister is two years older than me, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
- He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to be.
- The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when. / The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when he will.
- ✓ I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Текстте
- I didn't go last year, but Priya did, and she said it was excellent.
- I'd really like to go this year, but I'm not sure I can.
- Will the company pay for the train? I think so, but I'll check with Finance.
- I haven't booked a hotel yet, but I really should have. / I haven't booked a hotel yet, but I really should have done.
- Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who.
- Are you planning to go? If so, we could travel together.
E. Сиздин кезегиңиз
- No, I haven't, but I'd love to. I think so — I'll ask my manager tomorrow.
- I can't cook at all, but my flatmate can. I didn't go to university, but she did. She's also far more organised than I am.
- Members who wish to bring a guest must do so before 6 p.m. Have you booked a class? If so, please arrive ten minutes early.
F. Аралаш кайталоо
- Neither do I.
- It is essential that he not be late for the interview.
- Nobody seems to know why the meeting was cancelled.
