Ellipsis va substitution oʻzbekcha: Yes, I am, I hope not, I'd love to — takrorlamasdan gapirish
Ellipsis and Substitution
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz takrorlashdan qocha olasiz: yo soʻzlarni tushirib qoldirib (I didn't buy it, but John did. I'd love to. Someone called, but I don't know who.), yo ularni so, not va britancha do kabi qisqa soʻzlar bilan almashtirib (I hope not. "Will you finish today?" "I might do.").
Asosiy gʻoya
Ingliz tili bir narsani ikki marta aytishdan qochadi. "Are you coming to the party?" "Yes, I'm coming to the party." grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin ingliz tilida erkin gapiradigan hech kim bunday gapirmaydi. Ular shunday deydi: "Yes, I am."
Buning ikki vositasi bor. Ellipsis soʻzlarni tushirib qoldirish degani, chunki tinglovchi ularni oldingi gapdan tiklay oladi: I can't swim, but my sister can. Substitution esa boʻsh qolgan oʻringa kichik oʻrinbosar soʻz qoʻyish: "Will it rain?" "I hope not." Bu yerda not butun bir ergash gap oʻrnida turibdi: it will not rain.
Kompyuterdagi buferni (clipboard) tasavvur qiling. Oldingi gap allaqachon nusxalangan, shuning uchun uni qayta qoʻyish uchun qisqa signal kifoya: yordamchi feʼl, to, so, not, soʻroq soʻzi. Signal shunchalik koʻp maʼno tashigani uchun u toʻliq, kuchli shaklda aytiladi. Bu signallarni yaxshi ishlatish darslikdagi ingliz tili bilan erkin ingliz tili orasidagi eng yaqqol farqlardan biri.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida ham takrorlash yoqtirilmaydi, lekin biz boshqacha qisqartiramiz. Qisqa javobda oʻzbekchada asosiy feʼl takrorlanadi: «Mushukka ovqat berdingizmi?» «Berdim.» Inglizchada esa asosiy feʼl emas, yordamchi feʼl qoladi: "I have." "I did." Toʻldiruvchini ham oʻzbekchada bemalol tushirib qoldiramiz, inglizchada esa I sent kabi oʻtimli feʼl yolgʻiz qolmaydi. Yaxshi xabar: «shunday deb oʻylayman» = I think so deyarli soʻzma-soʻz mos keladi, «Akam tibbiyotni, opam esa huquqni oʻqigan» gapida esa oʻzbekcha ham feʼlni bir marta ishlatadi (gapping). Ehtiyot boʻling: «yoʻq» ning oʻrnida no emas, not keladi (I hope not), inkor savolga yes / no javobi esa inglizchada oʻzbekchadagidek savolga qarab emas, faktga qarab tanlanadi.
| Oʻzbekcha | Eʼtibor bering | Inglizcha |
|---|---|---|
| Film menga yoqmadi, bolalarimga esa yoqdi. | oʻzbekchada asosiy feʼl takrorlanadi | I didn't enjoy the film, but my kids did. |
| Shunday deb oʻylayman. | ijobiy ergash gap oʻrnida | I believe so. |
| Umid qilamanki, yoʻq! | inkor ergash gap oʻrnida | I hope not! |
| Bajonidil! | feʼl tushib qoladi, to qoladi | I'd love to. |
| Kimdir darvozani ochiq qoldiribdi, lekin kimligini bilmayman. | faqat soʻroq soʻzi | …but I don't know who. |
| Akam tibbiyotni, opam esa huquqni oʻqigan. | feʼl bir marta | My brother studied medicine, and my sister law. |
Tuzilish
Yordamchi feʼl ellipsisi: yordamchi feʼlni qoldiring, qolganini tushiring
| Toʻliq | Ellipsis bilan |
|---|---|
| I didn't buy it, but John bought it. | I didn't buy it, but John did. |
| She can't drive, but her son can drive. | She can't drive, but her son can. |
| I haven't seen it, but I should have seen it. | I haven't seen it, but I should have. |
| I'm not tired, but Leo is tired. | I'm not tired, but Leo is. |
That-ergash gap oʻrnida so / not
| Feʼl | Ijobiy | Odatiy inkor | Boshqa inkor |
|---|---|---|---|
| think, believe, expect | I think so. | I don't think so. | I think not. (rasmiy, qatʼiy) |
| suppose | I suppose so. | I suppose not. / I don't suppose so. | — |
| hope | I hope so. | I hope not. | — (I don't hope so emas) |
| be afraid | I'm afraid so. | I'm afraid not. | — |
Boshqa signallar
| Signal | Nimaning oʻrnida | Misol |
|---|---|---|
| to | to + feʼl birikmasi | I'd love to. |
| do (UK) | yordamchi feʼldan keyingi feʼl birikmasi | "Will you call him?" "I might (do)." |
| do so | feʼl birikmasi (rasmiy) | Those who wish to do so may leave early. |
| soʻroq soʻzi | butun bir oʻzlashtirma savol | Someone called, but I don't know who. |
| if so / if not dagi so / not | oldingi gapdagi ergash gap (shart sifatida: C1-04) | Are you free? If so, call me. |
Takrorlash: one/ones sanaladigan otning oʻrnini bosadi (the red one), A1-07 ga qarang.
Qoʻllanish
1Yordamchi feʼl ellipsisi
Faqat yordamchi feʼl, modal feʼl yoki be ni takrorlang, qolganini tushirib qoldiring. Birinchi gapda yordamchi feʼl boʻlmasa (Present Simple yoki Past Simple), do / does / did ishlating. Gap oxiridagi ijobiy yordamchi feʼl hech qachon qisqartirilmaydi: Yes, I am (Yes, I'm emas). Inkor qisqargan shakllar esa u yerda mumkin: No, I haven't. So do I / Neither can she uchun A2-32 ga qarang.
2Think, hope, expect, suppose, believe, be afraid dan keyin so va not
So ijobiy that ergash gapning, not esa inkor ergash gapning oʻrnini bosadi. Think, believe, expect bilan kundalik inkor don't… so; I think not rasmiy yoki juda qatʼiy. Hope va be afraid bilan har doim not ishlating. Biroz rasmiy nutqda so maʼlumot yetkazish uchun oldinda ham kelishi mumkin: So I hear. So it seems.
3To-infinitive ellipsisi
To-infinitive oladigan feʼl va sifatlardan keyin (want, would like, love, try, mean, need, have to, be going to, be happy to…) to ni qoldiring va qolganini tushiring. To dan keyingi feʼl be boʻlsa, be ni saqlang. Oʻzbekchada «xohlayman», «bajonidil» oʻzicha toʻliq javob, inglizchada esa to kerak.
4And, but, or dan keyin va qiyoslashda ellipsis
And, but, or dan keyin takrorlanadigan ega, yordamchi feʼl yoki feʼlni tushirib qoldirish mumkin. Ikkinchi gapning oʻrtasidagi feʼlni tushirish gapping deyiladi. Than va as dan keyin ega + yordamchi feʼlni saqlang, qolganini tushiring. Oʻzbekchada qiyoslash «-dan» bilan beriladi («mendan baland»), inglizchada esa than I am yoki than me.
5Britancha do oʻrinbosar sifatida
Britaniya ingliz tilida modal feʼl yoki have dan keyin feʼl birikmasi oʻrnida do qoʻshilishi mumkin: I might do, she has done, you should do. Amerika ingliz tilida esa yordamchi feʼlning oʻzida toʻxtashadi. Rasmiy yozuvda ikkala variantda ham feʼl birikmasi oʻrnida do so ishlatiladi: oʻzbekchadagi «buni qilmoq».
6Soʻroq soʻzi ellipsisi; if so / if not dagi so va not
Know, ask, wonder, tell, be sure va shunga oʻxshash soʻzlardan keyin oʻzlashtirma savol yolgʻiz soʻroq soʻzigacha qisqarishi mumkin. If so va if not dagi so va not 2-qismdagi oʻrinbosarlar bilan bir xil: so oldingi gapdagi ijobiy ergash gap, not esa inkor ergash gap oʻrnida turadi. Bu iboralarning shart sifatida ishlashi C1-04 da oʻrganiladi.
7Ogʻzaki ellipsis (oldindan tanishuv)
Suhbatda maʼno aniq boʻlsa, gap boshidagi ega va yordamchi feʼl koʻpincha tushib qoladi. Bu norasmiy uslub va C2-03 da oʻrganiladi. Oʻzbekchada ham ega tez-tez tushib qoladi, shuning uchun bu sizga tanish.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Qisqa javobda asosiy feʼl. Oʻzbekchada «Hujjatlarni yubordingizmi?» «Ha, yubordim» deymiz: asosiy feʼl takrorlanadi, toʻldiruvchi esa tushib qoladi. Inglizchada oʻtimli feʼl toʻldiruvchisiz qolmaydi; qisqa javobda esa yordamchi feʼl ishlatiladi.
2. «Yoʻq» → no. «Umid qilamanki, yoʻq», «Menimcha, yoʻq» dagi «yoʻq» ni no deb tarjima qilish oson. Inglizchada butun ergash gap oʻrnida not turadi; no esa faqat yolgʻiz javob soʻzi.
3. Inkor savolga ha / yoʻq. Oʻzbekchada «Bormaysizmi?» «Ha, bormayman» deymiz: «ha» savolga rozilik bildiradi. Inglizchada yes / no faktga qarab tanlanadi va yordamchi feʼl bilan mos keladi: inkor fakt → No, … not.
4. «Xohlayman» → I'd like. «Bizga qoʻshilasizmi?» «Ha, xohlayman» oʻzbekchada toʻliq javob. Inglizchada would like, want, love dan keyin feʼl tushib qolsa, to saqlanadi.
Adashtirmang
I don't think so va I think not — Ikkalasi ham inkor. I don't think so odatiy kundalik javob; I think not rasmiy, qatʼiy yoki hatto kinoyali eshitiladi.
do it / do that, do so va britancha do — Do it va do that aniq bir harakatga ishora qiladi (that urgʻu yoki norozilik qoʻshadi). Do so rasmiy. Modal feʼl yoki have dan keyingi britancha do esa suhbatda shunchaki feʼl birikmasi oʻrnida.
Ellipsis va so do I / me too — So do I, Neither have I va Me too inversiyali maxsus rozilik andozalari (A2-32). Umumiy ellipsis esa oddiy tartibni saqlaydi: I have. She did.
Imlo va talaffuz
- Gap oxirida qolgan yordamchi feʼl kuchli shaklda aytiladi: but he can /kæn/ (qisqa /kən/ emas); I'm not, but she is /ɪz/. Oʻzbek tilida unlilar har doim toʻliq aytiladi, shuning uchun kuchli shakl siz uchun oson. Qiyinrogʻi gap ichidagi kuchsiz shakllar: She can swim /kən/.
- Is oxiridagi /z/ jarangli: uni /s/ ga aylantirmang.
- Oxirgi to ham kuchli: I'd love to /tuː/, too kabi, qisqa /tə/ emas.
- Qarama-qarshilikda qolgan yordamchi feʼl asosiy urgʻuni oladi: I didn't, but she did.
- I think so da urgʻu think ga, I hope not da esa not ga tushadi. So /səʊ/ (UK) qoʻshunli: uni oʻzbekcha toʻliq «so» kabi qisqa aytmang.
- Qarama-qarshilik ellipsisida but dan oldin odatda vergul qoʻyiladi (I didn't buy it, but John did), lekin qisqa gaplarda koʻpincha tushirib qoldiriladi.
Oltin qoida
Tinglovchi allaqachon biladigan narsani takrorlamang: qisqa signal qoldiring — yordamchi feʼl, to, so / not, soʻroq soʻzi yoki (britancha) do — va uni toʻliq, kuchli shaklda ayting. Gap oxirida ijobiy yordamchi feʼlni qisqartirmang. Qisqa javobda oʻzbekchadagidek asosiy feʼlni emas, yordamchi feʼlni takrorlang; «yoʻq» oʻrnida esa not.
Mashqlar
A. Tuzilish
Har bir gap yoki javobni takrorlashsiz qayta yozing. Faqat signalni qoldiring (yordamchi feʼl, to, so / not, soʻroq soʻzi, do so).
-
Qisqartiring: I can't play the guitar, but my brother can play the guitar.
-
Qisqartiring: She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends passed it.
-
Javobni «hope» bilan qisqartiring: "Will it rain on the wedding day?" "I hope that it won't rain."
-
Qisqartiring: She works much harder than I work.
-
Qisqartiring: Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who took it.
-
Qisqartiring: He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be a qualified doctor.
-
«do so» bilan rasmiy uslubda qayta yozing: Customers who wish to return an item must return it within 30 days.
B. Maʼno
Kontekstga mos javob yoki gapni tanlang. Izoh sababini tushuntiradi.
-
Muzeydagi bosma eʼlon. Qaysi biri mosroq?do so rasmiy oʻrinbosar
-
Yigʻilishda kimdir vaqtni tejash uchun xavfsizlik tekshiruvini oʻtkazib yuborishni taklif qilmoqda. Siz rahbarsiz va qatʼiy rad etmoqchisiz. Qaysi javob?I think not rasmiy va qatʼiy; I don't suppose so ikkilanuvchan eshitiladi
-
Poyezdda notanish odam soʻrayapti: "Is this seat taken?" Qaysi biri odatiy, muloyim javob?kundalik suhbatda I think not rasmiy, qatʼiy yoki kinoyali eshitiladi
-
Siz AQShlik qahramon uchun dialog yozyapsiz. "Will you see her tomorrow?" Qaysi javob mos?modal feʼldan keyingi oʻrinbosar do britancha
-
Mehmonlarga xat: "Are you coming to the dinner on Friday?" Qaysi keyingi gap mos?so = you are coming
-
Doʻstingiz aytyapti: "Lena's leaving the company." Siz buni allaqachon bilardingiz va afsuslanasiz. Qaysi javob?I hope so uning ketishini xohlaysiz degan maʼnoni beradi
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Qavs ichidagi savol kontekstni beradi. Toʻgʻrilangan gapni toʻliq yozing yoki correct deb yozing.
-
(Is it going to snow tomorrow?) I don't hope so, because I have to drive to the airport at six in the morning.
-
My sister is two years older than I'm, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
-
He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to.
-
The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when will he.
-
I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Kontekstda
Ananing birinchi qoralamasini oʻqing. Har bir raqamlangan qismni takrorlashsiz qayta yozing.
Hi Tom,
Thanks for asking about the conference. (19) I didn't go last year, but Priya went last year, and she said it was excellent. (20) I'd really like to go this year, but I'm not sure I can go. (21) Will the company pay for the train? I think the company will pay for the train, but I'll check with Finance. (22) I haven't booked a hotel yet, but I really should have booked a hotel. (23) Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who told me. (24) Are you planning to go? If you are planning to go, we could travel together.
Best,
Ana
-
(19) qism.
-
(20) qism.
-
(21) qism: ikkinchi gapda «so» ishlating.
-
(22) qism.should have done britancha
-
(23) qism.
-
(24) qism: «If so» ishlating.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Doʻstingiz yozyapti: "Have you ever been to a music festival? Would you like to go to one this summer? Can you get time off work?" Doʻstingizning feʼl birikmalarini takrorlamasdan 2–3 ta qisqa gap bilan javob bering. Kamida bitta yordamchi feʼl ellipsisi, bitta to ellipsisi va bitta so / not ishlating.
-
Oʻzingizni doʻstingiz yoki oila aʼzongiz bilan solishtirib, 2–3 gap yozing. Kamida ikki marta yordamchi feʼl ellipsisi (…, but she can / did / will) va than yoki as + ega + yordamchi feʼl bilan bitta qiyoslash ishlating.
-
Sport zali yoki kutubxona uchun qisqa rasmiy eʼlon yozing (2 gap). Bir marta do so va bir marta if so yoki if not ishlating.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-32 So do I, Neither do I, Me too oʻzbekcha: «Men ham» inglizcha qanday aytiladi? Javobni «Neither» bilan qayta yozing: "I don't like horror films." "I don't like them either."
-
C1-09 Subjunctive oʻzbekcha: I suggest that he go, It is essential that she be — rasmiy tuzilmalar «It is essential that» bilan boshlab rasmiy uslubda qayta yozing: He mustn't be late for the interview.
-
C1-08 Hedging oʻzbekcha: It seems that, appear to, apparently, allegedly — ehtiyotkor fikr bildirish «seem» bilan qayta yozing: It seems that nobody knows why the meeting was cancelled.
Javoblar
A. Tuzilish
- I can't play the guitar, but my brother can.
- She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends did.
- I hope not.
- She works much harder than I do. / She works much harder than me.
- Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who.
- He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be.
- Customers who wish to return an item must do so within 30 days.
B. Maʼno
- Visitors who wish to take photographs may do so in the garden.
- Skip the safety check? I think not.
- I don't think so — go ahead.
- I might, if I finish work early.
- If so, please let us know what you would like to eat.
- So I hear — it's a real shame.
C. Xatoni toping
- I hope not, because I have to drive to the airport at six in the morning.
- My sister is two years older than I am, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller. / My sister is two years older than me, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
- He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to be.
- The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when. / The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when he will.
- ✓ I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Kontekstda
- I didn't go last year, but Priya did, and she said it was excellent.
- I'd really like to go this year, but I'm not sure I can.
- Will the company pay for the train? I think so, but I'll check with Finance.
- I haven't booked a hotel yet, but I really should have. / I haven't booked a hotel yet, but I really should have done.
- Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who.
- Are you planning to go? If so, we could travel together.
E. Sizning navbatingiz
- No, I haven't, but I'd love to. I think so — I'll ask my manager tomorrow.
- I can't cook at all, but my flatmate can. I didn't go to university, but she did. She's also far more organised than I am.
- Members who wish to bring a guest must do so before 6 p.m. Have you booked a class? If so, please arrive ten minutes early.
F. Aralash takrorlash
- Neither do I.
- It is essential that he not be late for the interview.
- Nobody seems to know why the meeting was cancelled.
