Ellipsis və substitution azərbaycanca: but John did, I hope not, I'd love to
Ellipsis and Substitution
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz təkrardan qaça biləcəksiniz: ya sözləri buraxaraq (I didn't buy it, but John did. I'd love to. Someone called, but I don't know who.), ya da onları so, not və Britaniya ingiliscəsindəki do kimi qısa sözlərlə əvəz edərək (I hope not. "Will you finish today?" "I might do.").
Əsas fikir
İngilis dili eyni şeyi iki dəfə deməkdən qaçır. "Are you coming to the party?" "Yes, I'm coming to the party." qrammatik cəhətdən düzgündür, amma heç bir səlis danışan belə danışmır. Deyirlər: "Yes, I am."
İki alət var. Ellipsis sözləri buraxmaq deməkdir, çünki dinləyici onları əvvəl deyilənlərdən bərpa edə bilir: I can't swim, but my sister can. Substitution isə boşalan yerə kiçik əvəzedici söz qoymaq deməkdir: "Will it rain?" "I hope not." Burada not bütöv budaq cümlənin yerini tutur: it will not rain.
Kompüterdəki mübadilə buferini (clipboard) təsəvvür edin. Əvvəlki cümlə artıq kopyalanıb, ona görə onu geri «yapışdırmaq» üçün sizə qısa bir siqnal kifayətdir: köməkçi feil, to, so, not və ya sual sözü. Siqnal çox yük daşıdığı üçün tam, güclü formada deyilir. Bu siqnalları yaxşı işlətmək dərslik ingiliscəsi ilə səlis ingiliscə arasındakı ən aydın fərqlərdən biridir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində də təkrardan qaçırıq, amma başqa yolla. Bizdə qısa cavabda əsas feil təkrarlanır, tamamlıq isə çox vaxt buraxılır: «Çörək aldın?» «Hə, aldım». İngiliscədə isə feil buraxılır, köməkçi feil qalır: "Yes, I did." Əgər əsas feili saxlasanız, tamamlığı da saxlamalısınız (Yes, I bought it), çünki ingiliscədə keçidli feil tamamlıqsız qalmır.
Yaxşı xəbər də var. Bizim elə sözümüz so kimi işləyir: «Elə düşünürəm», «Elə ümid edirəm» = I think so, I hope so. İnkarda isə diqqətli olun: biz «Məncə, yox», «Ümid edirəm ki, yox» deyirik, ingiliscədə isə no yox, I don't think so və I hope not lazımdır. Bir də: «Çox istərdim» cümləsində heç nə çatışmır, ingiliscə I'd love isə yarımçıqdır: to saxlanılmalıdır. Sual sözü ilə ellipsis isə bizdə də var: «Kimsə darvazanı açıq qoyub, amma kim, bilmirəm».
| Azərbaycanca | Bizdə | İngiliscə |
|---|---|---|
| «Pişiyi yemləyən olub?» «Mən yemləmişəm.» | əsas feil təkrarlanır | "Has anyone fed the cat?" "I have." |
| «Çörək aldın?» «Hə, aldım.» | tamamlıq buraxılır | "Did you buy bread?" "Yes, I did." |
| Elə düşünürəm. | elə = so | I believe so. / I think so. |
| Məncə, yox. | yox | I don't think so. |
| Ümid edirəm ki, yox! | yox | I hope not! |
| Çox istərdim. | heç nə çatışmır | I'd love to. |
| Kimsə darvazanı açıq qoyub, amma kim, bilmirəm. | sual sözü qalır | …, but I don't know who. |
Quruluş
Köməkçi feillə ellipsis: köməkçi feili saxlayın, qalanını buraxın
| Tam | Ellipsis ilə |
|---|---|
| I didn't buy it, but John bought it. | I didn't buy it, but John did. |
| She can't drive, but her son can drive. | She can't drive, but her son can. |
| I haven't seen it, but I should have seen it. | I haven't seen it, but I should have. |
| I'm not tired, but Leo is tired. | I'm not tired, but Leo is. |
That budaq cümləsinin yerinə so / not
| Feil | Təsdiq | Adi inkar | Başqa inkar |
|---|---|---|---|
| think, believe, expect | I think so. | I don't think so. | I think not. (rəsmi, qəti) |
| suppose | I suppose so. | I suppose not. / I don't suppose so. | — |
| hope | I hope so. | I hope not. | — (I don't hope so yox) |
| be afraid | I'm afraid so. | I'm afraid not. | — |
Başqa siqnallar
| Siqnal | Nəyin yerini tutur | Nümunə |
|---|---|---|
| to | to + feil birləşməsi | I'd love to. |
| do (UK) | köməkçi feildən sonrakı feil birləşməsi | "Will you call him?" "I might (do)." |
| do so | feil birləşməsi (rəsmi) | Those who wish to do so may leave early. |
| sual sözü | bütöv vasitəli sual | Someone called, but I don't know who. |
| if so / if not ifadəsindəki so / not | əvvəlki cümlədəki budaq cümlə (şərt mənası: C1-04) | Are you free? If so, call me. |
Təkrar: one/ones sayılan ismin yerini tutur (the red one): A1-07 dərsinə baxın.
İstifadə
1Köməkçi feillə ellipsis
Yalnız köməkçi feili, modal feili və ya be feilini təkrarlayın, qalanını buraxın. Birinci hissədə köməkçi feil yoxdursa (Present Simple və ya Past Simple), do / does / did işlədin. Hissənin sonunda gələn təsdiq köməkçi feili heç vaxt qısaldılmır: Yes, I am (Yes, I'm yox). İnkar qısaldılmış formalar isə orada normaldır: No, I haven't. So do I / Neither can she üçün A2-32 dərsinə baxın.
2Think, hope, expect, suppose, believe, be afraid sözlərindən sonra so və not
So təsdiq that budaq cümləsinin, not isə inkar budaq cümləsinin yerini tutur. Think, believe, expect ilə gündəlik inkar don't… so formasıdır; I think not rəsmi və ya çox qətidir. Hope və be afraid ilə həmişə not işlədin. Bir az rəsmi danışıqda məlumat çatdırmaq üçün so əvvələ də keçə bilər: So I hear. So it seems. Azərbaycancadakı «Məncə, yox» → I don't think so, «Ümid edirəm ki, yox» → I hope not; heç vaxt no yox.
3To + məsdərlə ellipsis
To + məsdər qəbul edən feil və sifətlərdən sonra (want, would like, love, try, mean, need, have to, be going to, be happy to…) to sözünü saxlayın və qalanını buraxın. to sözündən sonrakı feil be-dirsə, be sözünü də saxlayın.
4And, but, or sözlərindən sonra və müqayisələrdə ellipsis
And, but, or sözlərindən sonra təkrarlanan mübtədanı, köməkçi feili və ya feili buraxa bilərsiniz. İkinci hissənin ortasındakı feili buraxmağa gapping deyilir. Than və as sözlərindən sonra mübtəda + köməkçi feili saxlayın və qalanını buraxın. Azərbaycancada da təkrarlanan mübtədanı və feili buraxırıq («Qardaşım tibb, bacım hüquq oxuyub»), ona görə bu hissə sizə tanışdır.
5Əvəzedici söz kimi Britaniya do-su
Britaniya ingiliscəsində feil birləşməsinin yerini tutmaq üçün modal feildən və ya have sözündən sonra do əlavə oluna bilər: I might do, she has done, you should do. Amerika ingiliscəsində isə sadəcə köməkçi feildə dayanırlar. Rəsmi yazıda hər iki variantda feil birləşməsinin yerini do so tutur.
6Sual sözü ilə ellipsis; if so / if not ifadəsində so və not
Know, ask, wonder, tell, be sure və oxşar sözlərdən sonra vasitəli sual tək sual sözünə qədər qısala bilər. If so və if not ifadələrindəki so və not 2-ci istifadədəki əvəzedici sözlərin eynisidir: so əvvəlki cümlədəki təsdiq budaq cümləsinin, not isə inkar budaq cümləsinin yerini tutur. Bu ifadələrin şərt kimi necə işlədiyi C1-04 dərsində izah olunur.
7Danışıqda ellipsis (ilkin tanışlıq)
Söhbətdə məna aydın olanda adamlar çox vaxt cümlənin əvvəlindəki mübtədanı və köməkçi feili buraxırlar. Bu, qeyri-rəsmidir və C2-03 dərsində öyrədilir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Hə, aldım» → Yes, I bought. Azərbaycancada qısa cavabda əsas feil təkrarlanır, tamamlıq isə buraxılır: «Bazardan çörək aldın?» «Hə, aldım». İngiliscədə buy, bring, send kimi keçidli feillər tamamlıqsız qalmır. Qısa cavabda ya köməkçi feil, ya da feil + it işlədin.
2. «Məncə, yox» → I think no. Bizdə inkar qısa cavabda sadəcə «yox» sözü ilə verilir: «Məncə, yox», «Ümid edirəm ki, yox». İngiliscədə no bu yerdə işlənmir: I don't think so, I hope not, I'm afraid not.
3. «Çox istərdim» → I'd like. Azərbaycancada «İstərdim», «Çalışacağam», «Lazım deyil» cümlələri özü-özlüyündə tamdır. İngiliscədə isə would like, want, try, need sözlərindən sonra feili buraxanda to qalmalıdır.
Qarışdırmayın
I don't think so və I think not — Hər ikisi inkardır. I don't think so adi gündəlik cavabdır; I think not rəsmi, qəti və ya hətta istehzalı səslənir.
do it / do that, do so və Britaniya do-su — Do it və do that konkret bir hərəkətə işarə edir (that vurğu və ya narazılıq əlavə edir). Do so rəsmidir. Modal feildən və ya have sözündən sonrakı Britaniya do-su isə söhbətdə sadəcə feil birləşməsinin yerini tutur.
Ellipsis və so do I / me too — So do I, Neither have I və Me too tərsinə söz sırası olan xüsusi razılıq qəlibləridir (A2-32). Adi ellipsis isə adi söz sırasını saxlayır: I have. She did.
Yazılış və tələffüz
- Hissənin sonunda qalan köməkçi feil güclü formada deyilir: but he can /kæn/ (qısa /kən/ yox); I'm not, but she is /ɪz/. Can sözündəki /æ/ səsi azərbaycanca ə səsinə çox yaxındır, bu sizin üstünlüyünüzdür.
- Sondakı to da güclüdür: I'd love to /tuː/, too sözü kimi, qısa /tə/ yox. Uzun /uː/ səsini qısaltmayın.
- Qarşılaşdırmada qalan köməkçi feil əsas vurğunu daşıyır: I didn't, but she did. Sondakı /d/ səsini «t» kimi karlaşdırmayın: did, «dit» yox.
- I think so ifadəsində vurğu think sözündədir; I hope not ifadəsində not vurğuludur. Think sözündəki /θ/ səsi üçün dilin ucunu dişlərin arasına qoyun: «sink» və ya «tink» deməyin.
- Qarşılaşdırma ellipsisində but sözündən əvvəl adətən vergül qoyulur (I didn't buy it, but John did), qısa cümlələrdə isə çox vaxt qoyulmur.
Qızıl qayda
Dinləyicinin artıq bildiyini təkrarlamayın: qısa siqnal qoyun (köməkçi feil, to, so/not, sual sözü və ya Britaniya ingiliscəsində do) və onu tam, güclü formada deyin. Hissənin sonunda təsdiq köməkçi feilini qısaltmayın. Azərbaycancadakı kimi əsas feili təkrarlayıb tamamlığı atmayın («Hə, aldım» → Yes, I did), «yox» cavabını isə no ilə yox, I don't think so / I hope not ilə verin.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Hər cümləni və ya cavabı təkrarsız yenidən yazın. Yalnız siqnalı saxlayın (köməkçi feil, to, so / not, sual sözü, do so).
-
Qısaldın: I can't play the guitar, but my brother can play the guitar.
-
Qısaldın: She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends passed it.
-
Cavabı "hope" ilə qısaldın: "Will it rain on the wedding day?" "I hope that it won't rain."
-
Qısaldın: She works much harder than I work.
-
Qısaldın: Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who took it.
-
Qısaldın: He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be a qualified doctor.
-
"do so" ilə rəsmi üslubda yenidən yazın: Customers who wish to return an item must return it within 30 days.
B. Məna
Kontekstə uyğun cavabı və ya cümləni seçin. Qeyd səbəbini izah edir.
-
Muzeydə çap olunmuş elan. Hansı daha uyğundur?do so rəsmi əvəzedicidir
-
İclasda kimsə vaxta qənaət etmək üçün təhlükəsizlik yoxlamasını buraxmağı təklif edir. Siz menecersiniz və qəti şəkildə rədd etmək istəyirsiniz. Hansı cavab?I think not rəsmi və qətidir; I don't suppose so qeyri-müəyyən səslənir
-
Qatarda tanımadığınız biri soruşur: "Is this seat taken?" Hansı adi, nəzakətli cavabdır?gündəlik söhbətdə I think not rəsmi, qəti və ya istehzalı səslənir
-
Amerikalı personaj üçün dialoq yazırsınız. "Will you see her tomorrow?" Hansı cavab uyğundur?modal feildən sonra əvəzedici do Britaniya formasıdır
-
Qonaqlara məktub: "Are you coming to the dinner on Friday?" Hansı növbəti cümlə uyğundur?so = you are coming
-
Dostunuz deyir: "Lena's leaving the company." Siz bunu artıq bilirdiniz və təəssüflənirsiniz. Hansı cavab?I hope so onun getməsini istədiyiniz mənasını verərdi
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Mötərizədəki sual konteksti verir. Düzəldilmiş cümləni tam yazın və ya correct yazın.
-
(Is it going to snow tomorrow?) I don't hope so, because I have to drive to the airport at six in the morning.
-
My sister is two years older than I'm, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
-
He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to.
-
The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when will he.
-
I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Mətndə
Ana adlı qadının məktubunun ilk qaralamasını oxuyun. Hər nömrələnmiş hissəni təkrarsız yenidən yazın.
Hi Tom,
Thanks for asking about the conference. (19) I didn't go last year, but Priya went last year, and she said it was excellent. (20) I'd really like to go this year, but I'm not sure I can go. (21) Will the company pay for the train? I think the company will pay for the train, but I'll check with Finance. (22) I haven't booked a hotel yet, but I really should have booked a hotel. (23) Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who told me. (24) Are you planning to go? If you are planning to go, we could travel together.
Best,
Ana
-
(19) hissəsi.
-
(20) hissəsi.
-
(21) hissəsi: ikinci cümlədə "so" işlədin.
-
(22) hissəsi.should have done Britaniya formasıdır
-
(23) hissəsi.
-
(24) hissəsi: "If so" işlədin.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Dostunuz yazır: "Have you ever been to a music festival? Would you like to go to one this summer? Can you get time off work?" Dostunuzun feil birləşmələrini təkrarlamadan 2–3 qısa cümlə ilə cavab verin. Ən azı bir köməkçi feil ellipsisi, bir to ellipsisi və bir so / not işlədin.
-
Özünüzü dostunuzla və ya ailə üzvünüzlə müqayisə edən 2–3 cümlə yazın. Ən azı iki dəfə köməkçi feil ellipsisi (…, but she can / did / will) və than və ya as + mübtəda + köməkçi feil ilə bir müqayisə işlədin.
-
İdman zalı və ya kitabxana üçün qısa rəsmi elan yazın (2 cümlə). Bir dəfə do so, bir dəfə də if so və ya if not işlədin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-32 So do I, Neither do I, Me too azərbaycanca: ingiliscə «mən də» necə deyilir? Cavabı "Neither" ilə yenidən yazın: "I don't like horror films." "I don't like them either."
-
C1-09 Subjunctive azərbaycanca: I suggest that he apply, It is essential that she be – rəsmi quruluşlar "It is essential that" ilə başlayaraq rəsmi üslubda yenidən yazın: He mustn't be late for the interview.
-
C1-08 Hedging azərbaycanca: It seems that, apparently, arguably – ingiliscə ehtiyatlı fikir bildirmək "seem" ilə yenidən yazın: It seems that nobody knows why the meeting was cancelled.
Cavablar
A. Quruluş
- I can't play the guitar, but my brother can.
- She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends did.
- I hope not.
- She works much harder than I do. / She works much harder than me.
- Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who.
- He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be.
- Customers who wish to return an item must do so within 30 days.
B. Məna
- Visitors who wish to take photographs may do so in the garden.
- Skip the safety check? I think not.
- I don't think so — go ahead.
- I might, if I finish work early.
- If so, please let us know what you would like to eat.
- So I hear — it's a real shame.
C. Səhvi tapın
- I hope not, because I have to drive to the airport at six in the morning.
- My sister is two years older than I am, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller. / My sister is two years older than me, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
- He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to be.
- The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when. / The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when he will.
- ✓ I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Mətndə
- I didn't go last year, but Priya did, and she said it was excellent.
- I'd really like to go this year, but I'm not sure I can.
- Will the company pay for the train? I think so, but I'll check with Finance.
- I haven't booked a hotel yet, but I really should have. / I haven't booked a hotel yet, but I really should have done.
- Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who.
- Are you planning to go? If so, we could travel together.
E. Sizin növbəniz
- No, I haven't, but I'd love to. I think so — I'll ask my manager tomorrow.
- I can't cook at all, but my flatmate can. I didn't go to university, but she did. She's also far more organised than I am.
- Members who wish to bring a guest must do so before 6 p.m. Have you booked a class? If so, please arrive ten minutes early.
F. Qarışıq təkrar
- Neither do I.
- It is essential that he not be late for the interview.
- Nobody seems to know why the meeting was cancelled.
