Þolmynd á eftir öðrum sögnum: to be done, being done og get done á ensku
More Passives: Being Done, To Be Done, Get Done
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu notað þolmynd á eftir sögnum sem taka to + nafnhátt eða -ing mynd (want to be promoted, hate being told), myndað þolmynd af sögnum með tvö andlög og af sögnum með forsetningu, notað óformlegu þolmyndina með get og skilið hvað needs cleaning þýðir.
Aðalatriðið
Þolmyndina í öllum tíðum þekkirðu nú þegar: is done, was done, has been done (B1-11). En stór hluti enskrar málfræði gerist á eftir öðrum sögnum: I want to…, I hate …ing. Hvað gerist ef það sem þú vilt eða hatar er eitthvað sem er gert við þig, ekki eitthvað sem þú gerir sjálfur?
Þá flytur þolmyndin einfaldlega inn á þann stað. Reglan breytist ekki: be + lýsingarháttur þátíðar. Aðeins be breytir um mynd til að passa á staðinn. Á eftir sögnum sem taka to + nafnhátt kemur to be + lýsingarháttur þátíðar. Á eftir sögnum sem taka -ing mynd, og á eftir forsetningum, kemur being + lýsingarháttur þátíðar.
Manstu eftir ferðamillistykkinu úr B1-11? Lýsingarháttur þátíðar er hleðslutækið: það breytist aldrei. Millistykkið – be – lagar sig nú ekki aðeins að nýrri tíð, heldur líka að nýrri innstungu. I want to promote → I want to be promoted. I hate telling → I hate being told.
Enskan á líka aðra, óformlegri hjálparsögn í þolmynd: get. She got promoted hljómar meira eins og atburður – breyting, oft snögg eða óvænt – en She was promoted.
Íslenska og enska
Á íslensku notum við „að vera“ eða „að verða“ + lýsingarhátt þátíðar á báðum stöðum: „Ég vonast til að verða valinn“, „Engum finnst gott að vera látinn bíða“. Góðu fréttirnar: hugsunin er sú sama og á ensku. En á ensku ræður sögnin á undan forminu: to be chosen á eftir hope, en being kept á eftir like og á eftir forsetningum. Íslenska „að vera“ segir þér ekki hvort á við. Oft notum við líka aukasetningu („Allir vilja að á þá sé hlustað“, „…án þess að nokkur tæki eftir því“), en á ensku dugar eitt stutt form: to be listened to, without being noticed.
Í sögnum með tvö andlög setjum við manneskjuna fremst í þágufalli: „Mér var afhent fartölva.“ Í enskri þolmynd verður manneskjan frumlag í nefnifalli: I was given a laptop (ekki To me was given…). Í sögnum með forsetningu notum við ópersónulega þolmynd og forsetningin fylgir nafnorðinu („Það hefur verið talað um þetta vandamál“). Á ensku verður nafnorðið frumlag og forsetningin verður eftir á bak við lýsingarháttinn, jafnvel í lok setningarinnar: This problem has been talked about.
Þolmynd með get lýsir atburði. Á íslensku segjum við slíkt oft með -st sögn eða með „fá“: „Við festumst í umferðinni“, „Þrír slösuðust“, „Fékkstu greitt?“. Á ensku þarf þar get + lýsingarhátt þátíðar: got stuck, got injured, get paid. Og „Það þarf að þrífa gluggana“ – með nafnhætti í germynd – er á ensku The windows need cleaning eða need to be cleaned.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég vonast til að verða valinn í liðið. | I'm hoping to be chosen for the team. | to be + lýsingarháttur þátíðar – hér er þetta svipað |
| Hún þolir ekki þegar henni er sagt fyrir verkum. | She hates being told what to do. | aukasetning → being + lýsingarháttur þátíðar |
| Hann fór án þess að nokkur tæki eftir því. | He left the meeting without being noticed. | á eftir forsetningu kemur being |
| Mér var afhent fartölva fyrsta daginn. | I was given a laptop on my first day. | „mér“ (þágufall) → frumlagið I |
| Það hefur verið talað um þetta vandamál árum saman. | This problem has been talked about for years. | forsetningin stendur á eftir lýsingarhættinum |
| Við festumst í umferðinni í tvo tíma. | We got stuck in traffic for two hours. | -st sögn → get + lýsingarháttur þátíðar |
| Það þarf að þrífa gluggana. | The windows need cleaning. | nafnorðið verður frumlag; need + -ing |
Í stuttu máli: „að vera / verða + lýsingarháttur“ er á ensku annaðhvort to be done eða being done eftir sögninni á undan, „mér var gefið“ er I was given, forsetningin verður eftir á bak við lýsingarháttinn, og -st sagnir um óvænta atburði eru oft got + lýsingarháttur þátíðar.
Form
Þolmynd með to + nafnhætti og þolmynd með -ing mynd
| Staður | Germynd | Þolmynd |
|---|---|---|
| sögn + to + nafnháttur | I want to invite them. | I want to be invited. |
| need + to + nafnháttur | We need to check the data. | The data needs to be checked. |
| sögn + -ing | I hate telling people what to do. | I hate being told what to do. |
| forsetning + -ing | She's afraid of forgetting them. | She's afraid of being forgotten. |
| neitun | — | I'd prefer not to be disturbed. / He's used to not being noticed. |
Til eru líka lengri myndir: to have been done (The painting is thought to have been stolen) í B2-12 og having been done (Having been warned, we…) í C1-07.
Sagnir með tvö andlög (give, send, offer, show, tell, teach, lend, pay, promise, award) – mynstrið í germynd er í A2-15
| Germynd | Þolmynd – manneskjan er frumlag (algengara) | Þolmynd – hluturinn er frumlag |
|---|---|---|
| They gave me a present. | I was given a present. | A present was given to me. |
| The bank offered her a loan. | She was offered a loan. | A loan was offered to her. |
Sagnir með forsetningu – forsetningin stendur strax á eftir lýsingarhættinum
| Germynd | Þolmynd |
|---|---|
| Someone is looking after the baby. | The baby is being looked after. |
| Nobody has dealt with the complaint. | The complaint hasn't been dealt with. |
| People laughed at him. | He was laughed at. |
Þolmynd með get
| Tíð | Dæmi |
|---|---|
| Past Simple (einföld þátíð) | She got hired last week. |
| Present Perfect (enska núliðin tíð) | Our flight has got cancelled. (UK) / Our flight has gotten cancelled. (US) |
| framtíð | You'll get hurt. |
| á eftir to + nafnhætti | I don't want to get caught in the rain. |
| spurning / neitun | Did he get paid? He didn't get invited. |
Need + -ing (merking þolmyndar)
| Mynd | Merking |
|---|---|
| The car needs washing. | = The car needs to be washed. |
Notkun
1Þolmynd með to + nafnhætti – to be + lýsingarháttur þátíðar
Á eftir sögnum, lýsingarorðum og nafnorðum sem taka to + nafnhátt notarðu to be done þegar frumlagið er sá eða það sem eitthvað er gert við. Á íslensku er hér oft „að vera / verða“ + lýsingarháttur eða „að“-setning.
2Þolmynd með -ing mynd – being + lýsingarháttur þátíðar
Á eftir sögnum sem taka -ing mynd (B1-17) og á eftir forsetningum (B1-19) notarðu being done. Á íslensku er hér oft „að vera“ + lýsingarháttur eða aukasetning með „þegar“ eða „án þess að“.
Sumar sagnir, til dæmis like, love, hate og can't stand, taka bæði mynstrin: She can't stand being interrupted / She can't stand to be interrupted.
3Sagnir með tvö andlög
Sagnir eins og give, send, offer, show, tell og pay hafa bæði manneskju og hlut sem andlag. Hvort tveggja getur orðið frumlag, en enskan velur oftast manneskjuna, af því að við tölum oftast um fólk. Ef hluturinn er frumlag kemur to + manneskja. Íslenska „mér var afhent“ og „okkur var sýnt“ verða á ensku I was given og we were shown.
4Sagnir með forsetningu í þolmynd
Ef sögnin þarf forsetningu (look after, deal with, talk about, rely on) stendur forsetningin strax á eftir lýsingarhættinum – líka þótt hún lendi í lok setningarinnar. Á íslensku fylgir forsetningin nafnorðinu og setningin er oft ópersónuleg („Það er hlegið að honum“).
5Þolmynd með get
Notaðu get + lýsingarhátt þátíðar í óformlegu tali og texta, sérstaklega um breytingar og óvænta eða óæskilega atburði (get hurt, get stuck, get lost, get fired), og um það sem kemur fyrir fólk vegna þess sem það gerir sjálft (get promoted, get paid). Áherslan er á atburðinn, ekki ástandið. Í formlegum texta er be betra. Á íslensku samsvarar þessu oft -st sögn („festast“, „slasast“, „meiðast“) eða „fá“.
6Need + -ing með merkingu þolmyndar
Á eftir need getur -ing mynd haft merkingu þolmyndar: needs cleaning = needs to be cleaned. Þetta er notað bæði í breskri og bandarískri ensku; Bandaríkjamenn segja líka mjög oft needs to be cleaned. Sums staðar (til dæmis í Skotlandi og hluta Bandaríkjanna) heyrist needs cleaned, en það er ekki staðalmál. Want + -ing í sömu merkingu (The car wants washing) er óformlegt og aðeins breskt. Muninn á need + -ing og need + to rifjum við upp í B2-16. Á íslensku segjum við „Það þarf að þrífa gluggana“: á ensku verður hluturinn frumlag.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Skórnir týndust“, „Töskurnar týndust“ → get vantar. Á íslensku segjum við frá óvæntum atburðum með -st sögnum: „týnast“, „villast“, „slasast“. Þær hafa enga hjálparsögn og orð fyrir orð verður til ensk sögn í germynd – og þá virðist frumlagið gera eitthvað sjálft. Lose þarf andlag. Þegar frumlagið verður fyrir atburðinum þarftu got (eða was / were) + lýsingarhátt þátíðar.
2. „Það sem þarf að laga“ → everything that needs to fix. Á íslensku stendur nafnháttur í germynd þótt hluturinn sé það sem verður fyrir athöfninni: „allt sem þarf að laga“, „Hliðið þarf að mála“. Á ensku þýðir needs to fix að hluturinn eigi sjálfur að gera við eitthvað. Notaðu needs + -ing eða needs to be + lýsingarhátt þátíðar.
3. „Það hefur verið talað um“ → It has been talked about…. Á íslensku er þolmynd sagna með forsetningu oft ópersónuleg, með „það“ fremst: „Það hefur verið talað um nýja sundlaug“, „Það var hlegið að honum“. Orð fyrir orð verður til It has been talked about a new pool, en á ensku verður nafnorðið sjálft frumlag og forsetningin stendur á eftir lýsingarhættinum.
4. „án þess að nokkur tæki eftir því“ → without that. Á íslensku kemur heil aukasetning á eftir „án þess að“. Orð fyrir orð verður til without that…, sem er ekki til á ensku. Á eftir without kemur -ing mynd; ef frumlagið verður fyrir athöfninni er það being + lýsingarháttur þátíðar.
Ekki rugla saman
þolmynd með get og get something done – í orsakarmyndinni stendur andlag á milli get og lýsingarháttarins: einhver annar gerir eitthvað við þinn hlut (B2-11). Í þolmynd með get er ekkert andlag í miðjunni: athöfnin bitnar á frumlaginu sjálfu.
being done og been done – being er -ing mynd (í gangi núna, eða á eftir sögnum og forsetningum); been er lýsingarháttur þátíðar af be og kemur á eftir have. Sjá B1-11.
needs doing og needs to do – í needs + -ing er eitthvað gert við frumlagið. Í needs to do gerir frumlagið sjálft athöfnina. Taktu eftir að íslenskan sýnir muninn líka: „Það þarf að…“ og „Yfirmaðurinn þarf að…“.
Stafsetning og framburður
- to be er oftast veikt í tali: /tə bi/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt – berðu to ekki fram með skýru u. Í hröðu, óformlegu tali hljómar want to be oft eins og wanna be, en þannig er ekki skrifað í staðalmáli.
- being er tvö atkvæði: /ˈbiːɪŋ/, með áherslu á fyrra atkvæðinu. Gerðu ekki eitt atkvæði úr því. Í lokin er /ŋ/: loftið fer út um nefið og á eftir kemur hvorki g né k.
- been er /biːn/ eða veikt /bɪn/ (UK), oftast /bɪn/ (US). Hér hjálpar íslenskan: /iː/ er nálægt í og /ɪ/ nálægt i.
- Present Perfect með get: has got cancelled (UK), has gotten cancelled (US).
- Endingin -ed hverfur auðveldlega á undan samhljóði: to be asked for /tə bi ˈɑːskt fə/ (UK), /tə bi ˈæskt fər/ (US). Í vönduðu tali heyrist t skýrt. Í asked (US) er /æ/ – lestu það ekki eins og íslenska stafinn æ.
- Í get paid er p fráblásið í upphafi orðs, eins og á íslensku. En bættu ekki við aðblæstri á undan ck í stuck – enskan hefur ekki íslenska aðblásturinn („kk“ í „lukka“).
Gullna reglan
Þolmyndin er alls staðar be + lýsingarháttur þátíðar – breyttu aðeins mynd be eftir staðnum: to be done á eftir sögnum sem taka to + nafnhátt, being done á eftir sögnum sem taka -ing mynd og á eftir forsetningum. Um óformlega atburði og breytingar notarðu get done. Og mundu: „mér var gefið“ er I was given, og „týndist“ eða „festist“ er oft got lost, got stuck.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnanna í svigunum eða umorðaðu setningarnar.
-
I'd love (invite) to the wedding.
-
She can't stand (interrupt).
-
Umorðaðu í þolmynd: They offered him a new contract. (Byrjaðu á He.)
-
Umorðaðu í þolmynd: Someone is taking care of the dog. (Notaðu look after.)
-
Umorðaðu í þolmynd: The company sent us the tickets. (Byrjaðu á We.)
-
Umorðaðu með get: She was promoted last month.
B. Merking
Veldu rétta svarið eða svaraðu spurningunni.
-
Veldu rétta svarið: The kitchen needs ….
-
Veldu rétta svarið: I'm afraid of … forgotten.
-
Báðar setningarnar eru réttar. Hvor er óformlegri?
-
"The report needs checking." Hver gerir athöfnina? …
-
Veldu rétta svarið: The road … repaired, so it's closed today.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
The complaint was dealt quickly.
-
He was got arrested last night.
-
I was explained the rules.
-
I don't like being photographed.
D. Í samhengi
Fylltu í samtalið með réttum myndum sagnanna í svigunum.
Ola: How's the new job?
Tom: Great! On my first day I 16 (give) a laptop and a phone. And I've already 17 (invite) to the team dinner.
Ola: Nice! Is your boss OK?
Tom: Yes, but she hates 18 (interrupt) in meetings — I learned that fast!
Ola: Ha! And your car? It 19 (need / fix) last month.
Tom: It still does. And yesterday I 20 (get / stuck) in traffic for an hour because of it.
Ola: You need to have it looked 21 soon.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu um eitthvað sem er gert við þig og þér finnst mjög gott eða þolir ekki; notaðu being + lýsingarhátt þátíðar.
-
Skrifaðu um eitthvað á heimili þínu sem þarf að gera; notaðu needs + -ing.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku A new hospital (build) next year.
-
A2-15 Give me the book eða give it to me? Sagnir með tveimur andlögum á ensku Can you explain ___ ? …
-
B2-12 It is said that og he is said to: „sagt er að“ og „hann er sagður“ á ensku The thieves are believed (escape) by boat last week.
-
B2-11 Have something done: „ég lét gera það“ á ensku I need to (have / my car / service).
Svör
A. Form
- to be invited
- being interrupted / to be interrupted
- He was offered a new contract.
- The dog is being looked after.
- We were sent the tickets.
- She got promoted last month.
B. Merking
- cleaning
- being
- We got caught in the rain.
- someone else
- is being
C. Finndu villuna
- The complaint was dealt with quickly.
- He got arrested last night. / He was arrested last night.
- The rules were explained to me.
- ✓ I don't like being photographed.
D. Í samhengi
- was given / got given
- been invited / got invited / gotten invited
- being interrupted / to be interrupted
- needed fixing / needed to be fixed
- got stuck
- at / over
E. Spreyttu þig
- I love being surprised, but I hate being kept waiting.
- My bike needs fixing, and the kitchen walls need painting.
F. Blönduð upprifjun
- will be built / is going to be built
- it to me
- to have escaped
- have my car serviced
