SlowingoГрамматика
B1 34 / 39

Get, become, go, turn қазақша: «болды», «қызарды», «толды» ағылшынша қалай айтылады?

Get, Become, Go, Turn: Changing States

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз адамдар мен заттардың қалай өзгеретінін сипаттай аласыз (get tired, become famous, go grey, turn 40, grow older), сондай-ақ get етістігінің ең жиі мағыналарын түсініп, қолдана аласыз: алу, сатып алу, жету, болу және түсіну.

Негізгі идея

Хамелеонды елестетіңіз. Дәл қазір ол жасыл: бұл күй (state), ал күй үшін be қолданамыз: It's green. Бір минуттан кейін ол қоңырға айналып жатыр. Енді бізге өзгеріс етістігі керек: It's turning brown. It's getting darker.

Ағылшын тілінде өзгерісті білдіретін бірнеше етістік бар, әрқайсысының өз мінезі бар. Get — күнделікті, бәріне жарайтын етістік: get tired, get dark, get married. Become мағынасы бірдей, бірақ ресмирек естіледі және зат есіммен осы етістік келеді: become a doctor. Go — басыңызға түсетін, көбіне жаман жаққа қарай өзгерістер үшін: go grey, go wrong, go bad. Turn — түстер мен туған күндер үшін: turn red, turn 30. Grow — баяу өзгерістер үшін: grow older.

Сонымен, сұрақ тек «өзгерді ме?» емес, сонымен бірге «қандай өзгеріс және мен қаншалықты ресми сөйлеп тұрмын?».

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде өзгерістің негізгі етістігі — болу. Ол сын есіммен де, зат есіммен де келеді: «атақты болды», «дәрігер болды». Сондықтан қазақ тілінде сөйлейтіндер барлық жерде become айтуға бейім. Ағылшыншада become зат есіммен табиғи, ал күнделікті сөйлеуде сын есіммен көбіне get айтылады. Екінші айырмашылық: қазақшада көп өзгерісті бір ғана етістік білдіреді: «қызарды», «ағарды», «сарғайды», «жақсарды», «ашуланды», «айнып кетті». Ағылшыншада бұлардың көбі етістік + сын есім болып келеді: went red, went grey, turned yellow, got better, got angry, went bad. Сондай-ақ қазақтың -ып қалу / -ып кету көмекші етістіктері өзгерісті жақсы көрсетеді: «шаршап қалдым», «адасып кеттік». Жасқа толу етістігі барыс септігін алады («тоқсанға толады»), ал ағылшынша turn 90 тіркесінде to жоқ. Тағы бір пайдалы жайт: қазақшадағы «үйге жеттік» барыс септігінде тұрса да, ағылшыншада get home тіркесінде to қолданылмайды.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Қараңғы түсіп жатыр.қазір жүріп жатқан өзгерісIt's getting dark.
Ол дәрігер болды.зат есіммен өзгерісShe became a doctor.
Ағылшыным жақсарып келеді.біртіндеп өзгерісMy English is getting better.
Ол қызарып кетті.еріксіз өзгерісHe went red.
Жапырақтар сарғаяды.түстің өзгеруіThe leaves turn yellow.
Әжем тоқсанға толады.жасMy grandmother turns 90.
Ескі қалада адасып кеттік.басқа түскен жағдайWe got lost in the old town.
Олар маусымда үйленді.оқиғаThey got married in June.
Үйге қашан жеттің?жетуWhat time did you get home?

Құрылым

Be (күй) және өзгеріс етістіктері

КүйӨзгерісМысал
be + сын есімget / become + сын есімIt's dark. → It's getting dark.
be + зат есімbecome + зат есімShe's a lawyer. → She became a lawyer in 2020.
be + үшінші формаget + үшінші формаThey're married. → They got married last year.

Қай өзгеріс етістігін таңдау керек?

ЕтістікНемен келедіТиптік сөздерСтилі
getсын есім / салыстырмалы шырай / үшінші формаtired, dark, cold, angry, better, worse, married, lost, dressedкүнделікті
becomeсын есім / зат есімfamous, popular, clear, a doctor, friendsресмирек; зат есіммен негізгі таңдау
goсын есім (көбіне жаман жаққа, өз еркіңізбен емес)grey, bald, red, wrong, bad, quiet, blind, madкүнделікті
turnтүс / жас / into + зат есімgreen, red, 40, cold; turn into a…күнделікті
growсалыстырмалы шырай / кейбір сын есімдерolder, stronger, more confident; grow tiredбаяу өзгеріс; сәл көркем стиль

Get етістігінің негізгі мағыналары

МағынасыҮлгіМысал
алу (біреуден)get + зат есімI got an email from her.
сатып алу / әкелуget + зат есімCan you get some bread?
келу / жетуget + орын сөзіWe got home at midnight. / How do I get to the station?
болуget + сын есім / салыстырмалы шырайIt's getting cold.
түсіну (бейресми)get + зат есім / itI don't get it.
(өзіңізге істейтін / басыңызға түсетін іс)get + үшінші формаGet dressed! / We got lost.

Бір жерге get етістігі to сөзімен келеді: get to work, get to the airport. Бірақ home, here, there сөздерінің алдында to жоқ: get home, get here.

Қолданылуы

1get + сын есім — күнделікті өзгерістер

Get + сын есім — ауызша сөйлеуде өзгерісті сипаттаудың ең жиі тәсілі. Салыстырмалы шыраймен ол жүріп жатқан өзгерісті көрсетеді: get better, get worse. Present Continuous (It's getting…) дәл қазір болып жатқан өзгерісті сипаттайды.

I always get hungry at about eleven.
Сағат он бірлерде әрдайым қарным ашады.
«қарным ашады» → get hungry, became емес
It's getting dark. Let's go home.
Қараңғы түсіп жатыр. Үйге қайтайық.
қазір жүріп жатқан өзгеріс → is getting
Don't get angry. It was an accident.
Ашуланба. Бұл кездейсоқ болды ғой.
«ашулану» бір етістік → get angry
My English is getting better.
Ағылшыным жақсарып келеді.
«жақсару» → get better
The traffic gets worse every year.
Көлік кептелісі жыл сайын нашарлап барады.
«нашарлау» → get worse

2become — ресмирек және зат есіммен

Become мағынасы get + сын есіммен бірдей, бірақ ресмирек және жазба тілде жиі кездеседі. Зат есіммен get емес, become қолданыңыз.

The town became popular with tourists in the 1990s.
Бұл қала 1990 жылдары туристер арасында танымал болды.
жазба стиль → became
It soon became clear that the plan wasn't working.
Көп ұзамай жоспардың іске аспай жатқаны белгілі болды.
it became clear = белгілі болды
She became a doctor at the age of 26.
Ол 26 жасында дәрігер болды.
«дәрігер болды» зат есіммен → became
We became friends at university.
Біз университетте дос болдық.
зат есім → became friends

3go + сын есім — басыңызға түсетін өзгерістер

Go + сын есім әдетте өз еркіңізбен таңдалмаған, көбіне жаман немесе түпкілікті өзгерісті сипаттайды: тері мен шаштың түсі, бұзылатын немесе айнитын заттар, көңіл күйдің немесе дыбыстың кенет өзгеруі. Go тек кейбір сын есімдермен келеді, сондықтан оларды жұбымен жаттаңыз.

He went red when she smiled at him.
Қыз оған күлімсірегенде, жігіт қызарып кетті.
«қызарып кетті» → went red; he → жігіт, she → қыз
My dad went grey in his forties.
Әкемнің шашы қырық жастан асқанда ағарып кетті.
«ағару» → go grey
Something went wrong with the printer.
Принтерде бір ақау шықты.
«бұзылды, ақау шықты» → go wrong
Milk goes bad quickly if you don't keep it in the fridge.
Сүтті тоңазытқышта сақтамасаңыз, ол тез айнып кетеді.
«айну» → go bad
The room went quiet when the manager walked in.
Менеджер кіріп келгенде, бөлме тына қалды.
«тына қалды» → went quiet

4turn және grow

Turn + түс табиғаттағы заттар мен бағдаршамдар үшін жиі айтылады; turn + жас туған күндер үшін. Turn into + зат есім = мүлде басқа нәрсеге айналу. Grow + салыстырмалы шырай баяу, біртіндеп болатын өзгерісті сипаттайды.

The leaves turn yellow in October.
Қазан айында жапырақтар сарғаяды.
«сарғаю» → turn yellow
My grandmother turns 90 next week.
Әжем келесі аптада тоқсанға толады.
«-ға толады», бірақ turn 90: to жоқ
The light turned green, and we drove on.
Бағдаршамның жасыл шамы жанып, біз әрі қарай жүріп кеттік.
бағдаршам → turn green
The small café has turned into a popular restaurant.
Шағын кафе танымал мейрамханаға айналды.
«-ға айналу» → turn into
As I grow older, I care less about what other people think.
Жасым ұлғайған сайын, басқалардың не ойлайтынына азырақ мән беремін.
баяу өзгеріс → grow older

5get + үшінші форма — dressed, lost, married

Көп тұрақты тіркестер өзіңізге істейтін немесе басыңызға түсетін іс үшін get + үшінші форманы қолданады: get dressed, get changed, get washed, get lost, get married, get divorced, get stuck. Get арқылы жасалатын ырықсыз етіс (He got hired) туралы B2-13 қараңыз.

Hurry up and get dressed. We're late!
Тезірек киін. Кешігіп жатырмыз!
«киіну» бір етістік → get dressed
We got lost in the old town.
Ескі қалада адасып кеттік.
«адасып кету» → get lost
They got married in June.
Олар маусымда үйленді.
оқиға → got married
I got stuck in traffic for an hour.
Бір сағат бойы кептелісте тұрып қалдым.
«тұрып қалу» → get stuck

6Get етістігінің басқа негізгі мағыналары

Ауызша сөйлеуде get алу, сатып алу немесе әкелу, келу немесе жету және (бейресми) түсіну мағыналарында өте жиі қолданылады. Ресми жазуда көбіне дәлірек етістік жақсы: receive, buy, arrive, understand.

Did you get my message?
Менің хабарламамды алдың ба?
алу → get
I'll get some milk on the way home.
Үйге қайтып келе жатып сүт алып келемін.
сатып алу → get
What time did you get home last night?
Кеше түнде үйге сағат нешеде жеттің?
«үйге» барыс септігі, бірақ get home: to жоқ
How do I get to the city centre from here?
Мұнан қала орталығына қалай жетуге болады?
get to + орын; АҚШ: center
Sorry, I don't get the joke.
Кешір, әзілді түсінбедім.
бейресми мағына: түсіну; қазақшада өткен шақ, ағылшыншада don't get

Жиі кездесетін қателер

❌What time did you get to home?
✅What time did you get home?
home, here немесе there сөздерінің алдында to қойылмайды.
❌She got married with a doctor.
✅She got married to a doctor.
get married to someone.
❌It's getting more dark.
✅It's getting darker.
Салыстырмалы шырайдың қалыпты түрін қолданыңыз. A2-06 қараңыз.
❌Hurry up and get dress.
✅Hurry up and get dressed.
get + үшінші форма.
❌He turned to 40 last week.
✅He turned 40 last week.
turn + жас: to жоқ.
❌The milk went badly.
✅The milk went bad.
Өзгеріс етістігінен кейін үстеу емес, сын есім келеді.
❌He went angry.
✅He got angry.
angry сөзі go етістігімен емес, get немесе become етістігімен келеді.
⚠️The weather became cold.
✅The weather got cold.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ ауызша сөйлеуде ресми естіледі. Жазба тілде became қалыпты.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Болды» → әрдайым became. Қазақшада «болу» сын есіммен де, зат есіммен де келетіндіктен, become барлық жерге жарайтын сияқты көрінеді. Бірақ күнделікті сөйлеуде сын есіммен get әлдеқайда табиғи. Become жазба тілге және зат есімге қалдырыңыз.

⚠️(Досыңызға кешкі ас туралы айтып жатырсыз.) I became hungry, so I made a sandwich.
✅I got hungry, so I made a sandwich.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ ауызша сөйлеуде кітаби естіледі.
⚠️(Құрбыңызға жұмыс күніңізді айтып жатырсыз.) By the evening I became really tired.
✅By the evening I got really tired.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ әңгімеде got табиғирақ.

2. «Қызарып кетті» → became red. Қазақшада «қызару», «бозару» бір етістік, сондықтан ағылшыншада become қосып аудару оңай. Ұялғанда немесе қорыққанда бет түсінің кенет өзгеруі үшін ағылшыншада go (немесе turn) айтылады: go red, go pale.

⚠️(Сыныптастарыңыз күле бастағанда Асхаттың беті қызарды.) Askhat became red when everyone started laughing.
✅Askhat went red when everyone started laughing. немесе Askhat turned red when everyone started laughing.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ ұялып қызарғанда went red немесе turned red табиғи.

3. «Отызға толды» → turned to thirty. «Толу» етістігі барыс септігін («-ға / -ге») алады, сондықтан to қосылып кетеді. Ағылшыншада turn + жас тікелей келеді.

❌My brother turned to thirty in May.
✅My brother turned thirty in May.

4. «Үйге жеттім» → got to home. Қазақшадағы «үйге» сөзінің «-ге» жалғауы to сияқты көрінеді. Бірақ home, here, there сөздерінің алдында to қойылмайды. Басқа орындар to алады: get to work, get to the airport.

❌I was so tired when I got to home yesterday.
✅I was so tired when I got home yesterday.
❌Call me when you get to there.
✅Call me when you get there.

Шатастырмаңыз

be married және get married — Be married — күй; get married — оқиға (үйлену тойы күні). Қазақшада «үйлі», «отбасылы» (күй) және «үйленді» (оқиға).

My parents have been married for thirty years.
Ата-анамның отау құрғанына отыз жыл болды.
күй; қазақша «болды», ағылшыншада Present Perfect
My parents got married in 1995.
Ата-анам 1995 жылы үйленді.
оқиға

get + сын есім және get + зат есім — Get + сын есім «болу» дегенді білдіреді. Get + зат есім «алу / сатып алу / әкелу» дегенді білдіреді, «болу» емес. Жұмысқа немесе рөлге ауысу үшін become қолданыңыз.

She got rich.
Ол байып кетті.
бай болды
She got a new job.
Ол жаңа жұмысқа орналасты.
жұмыс тапты
She became a manager.
Ол менеджер болды.
«got a manager» емес

get used to — Get used to + зат есім / -ing жаңа нәрсеге біртіндеп үйренісу туралы. Ол B1-21 сабағында.

Жазылуы мен айтылуы

  • get – got – got (UK); get – got – gotten (US, көп мағынада): Prices have got higher (UK) / have gotten higher (US). АҚШ ағылшынында иелікті білдіретін have got тіркесінде got сақталады.
  • Тез сөйлегенде getting АҚШ ағылшынында /ˈɡedɪŋ/ сияқты, ал кейбір британ акценттерінде /ˈɡeʔɪŋ/ сияқты естіледі; get it бір сөз сияқты байланысып айтылады.
  • become – became – become: екпін екінші буынға түседі, /bɪˈkʌm/. Ортадағы /ʌ/ қысқа, ауыз ашық; ол қазақтың а дыбысына жақын, бірақ одан қысқарақ. Жазылуына қарап о деп айтпаңыз.
  • grown /ɡrəʊn/ (UK), /ɡroʊn/ (US) phone сөзімен ұйқасады: мұндағы ow now сөзіндегі /aʊ/ емес. /əʊ/ — бір дауыстыдан екіншісіне сырғитын қос дауысты (diphthong).
  • got /ɡɒt/ (UK), /ɡɑːt/ (US): соңғы /t/ дыбысынан кейін дауысты қоспаңыз.

Алтын ереже

Күй үшін be қолданыңыз. Өзгеріс үшін күнделікті ағылшыншада get, ресмирек ағылшыншада және зат есімнің алдында become, көп жағымсыз өзгерістер үшін go (go grey, go wrong, go bad), түстер мен жас үшін turn, ал баяу өзгерістер үшін grow + салыстырмалы шырай қолданыңыз. Есте сақтаңыз: «болды» әрдайым became емес; сын есіммен күнделікті сөйлеуде got.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы сөздердің бірін таңдаңыз немесе сөздің дұрыс түрін жазыңыз.

  1. It's ___ cold. Close the window. …
  2. She ___ a famous writer after her second book. …
  3. My grandfather ___ 80 next month. …
  4. Something has ___ wrong with my laptop. …
  5. Hurry up and get (dress).
  6. As children grow (old), they become more independent.

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. get сөзінің қай мағынасы? "I got a text from my sister." …
  2. get сөзінің қай мағынасы? "We got to the hotel at ten." …
  3. Баяндамаға лайық ресмирек нұсқаны таңдаңыз: Unemployment … a serious problem.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The bananas have … brown.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. They got married with each other in Rome.
  2. What time do you usually get to home?
  3. My hair is going grey.
  4. Take the cake out of the oven before it gets burn.

D. Мәтін ішінде

get, go, become немесе turn етістіктерін Past Simple шағында қолданыңыз.

A bad day
Yesterday everything 15 wrong. First, I couldn't find my keys, so I 16 dressed in a hurry and ran out. Then the bus 17 stuck in traffic for forty minutes, and I 18 to work late. My boss 19 angry, and I 20 red in front of everyone. In the evening, I 21 home, made a cup of tea and felt better.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Күннің әр уақытында өзіңізді қалай сезінетініңізді сипаттаңыз. get + сын есім қолданыңыз.
  2. Қалаңыздың немесе таныс бір адамның қалай өзгергені туралы екі сөйлем жазыңыз. become, turn into немесе grow қолданыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-21 Used to, be used to, get used to қазақша: «-атынмын», «үйренгенмін», «үйреніп келемін»
    I can't get used to (wake) up so early.
  2. B1-24 Comparatives қазақша: much better, even, twice as… as, the more… the better
    Prices are getting and (high).
  3. A1-22 Present Continuous қазақша: I'm working, қазір не болып жатыр?
    Look outside — it (get) dark.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. getting
  2. became
  3. turns
  4. gone
  5. dressed
  6. older

B. Мағына

  1. receive
  2. arrive
  3. became
  4. gone / turned

C. Қатені табыңыз

  1. They got married in Rome. / They married each other in Rome. / They got married to each other in Rome.
  2. What time do you usually get home?
  3. ✓ My hair is going grey.
  4. Take the cake out of the oven before it burns. / Take the cake out of the oven before it gets burnt. / Take the cake out of the oven before it gets burned.

D. Мәтін ішінде

  1. went
  2. got
  3. got
  4. got
  5. got / became
  6. went / turned
  7. got / went

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I get sleepy after lunch, and I get hungry again at about six.
  2. My village has turned into a busy little town. My younger brother has become very confident.

F. Аралас қайталау

  1. waking
  2. higher … higher
  3. is getting / 's getting
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play