Get, become, go, turn қазақша: «болды», «қызарды», «толды» ағылшынша қалай айтылады?
Get, Become, Go, Turn: Changing States
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз адамдар мен заттардың қалай өзгеретінін сипаттай аласыз (get tired, become famous, go grey, turn 40, grow older), сондай-ақ get етістігінің ең жиі мағыналарын түсініп, қолдана аласыз: алу, сатып алу, жету, болу және түсіну.
Негізгі идея
Хамелеонды елестетіңіз. Дәл қазір ол жасыл: бұл күй (state), ал күй үшін be қолданамыз: It's green. Бір минуттан кейін ол қоңырға айналып жатыр. Енді бізге өзгеріс етістігі керек: It's turning brown. It's getting darker.
Ағылшын тілінде өзгерісті білдіретін бірнеше етістік бар, әрқайсысының өз мінезі бар. Get — күнделікті, бәріне жарайтын етістік: get tired, get dark, get married. Become мағынасы бірдей, бірақ ресмирек естіледі және зат есіммен осы етістік келеді: become a doctor. Go — басыңызға түсетін, көбіне жаман жаққа қарай өзгерістер үшін: go grey, go wrong, go bad. Turn — түстер мен туған күндер үшін: turn red, turn 30. Grow — баяу өзгерістер үшін: grow older.
Сонымен, сұрақ тек «өзгерді ме?» емес, сонымен бірге «қандай өзгеріс және мен қаншалықты ресми сөйлеп тұрмын?».
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде өзгерістің негізгі етістігі — болу. Ол сын есіммен де, зат есіммен де келеді: «атақты болды», «дәрігер болды». Сондықтан қазақ тілінде сөйлейтіндер барлық жерде become айтуға бейім. Ағылшыншада become зат есіммен табиғи, ал күнделікті сөйлеуде сын есіммен көбіне get айтылады. Екінші айырмашылық: қазақшада көп өзгерісті бір ғана етістік білдіреді: «қызарды», «ағарды», «сарғайды», «жақсарды», «ашуланды», «айнып кетті». Ағылшыншада бұлардың көбі етістік + сын есім болып келеді: went red, went grey, turned yellow, got better, got angry, went bad. Сондай-ақ қазақтың -ып қалу / -ып кету көмекші етістіктері өзгерісті жақсы көрсетеді: «шаршап қалдым», «адасып кеттік». Жасқа толу етістігі барыс септігін алады («тоқсанға толады»), ал ағылшынша turn 90 тіркесінде to жоқ. Тағы бір пайдалы жайт: қазақшадағы «үйге жеттік» барыс септігінде тұрса да, ағылшыншада get home тіркесінде to қолданылмайды.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Қараңғы түсіп жатыр. | қазір жүріп жатқан өзгеріс | It's getting dark. |
| Ол дәрігер болды. | зат есіммен өзгеріс | She became a doctor. |
| Ағылшыным жақсарып келеді. | біртіндеп өзгеріс | My English is getting better. |
| Ол қызарып кетті. | еріксіз өзгеріс | He went red. |
| Жапырақтар сарғаяды. | түстің өзгеруі | The leaves turn yellow. |
| Әжем тоқсанға толады. | жас | My grandmother turns 90. |
| Ескі қалада адасып кеттік. | басқа түскен жағдай | We got lost in the old town. |
| Олар маусымда үйленді. | оқиға | They got married in June. |
| Үйге қашан жеттің? | жету | What time did you get home? |
Құрылым
Be (күй) және өзгеріс етістіктері
| Күй | Өзгеріс | Мысал |
|---|---|---|
| be + сын есім | get / become + сын есім | It's dark. → It's getting dark. |
| be + зат есім | become + зат есім | She's a lawyer. → She became a lawyer in 2020. |
| be + үшінші форма | get + үшінші форма | They're married. → They got married last year. |
Қай өзгеріс етістігін таңдау керек?
| Етістік | Немен келеді | Типтік сөздер | Стилі |
|---|---|---|---|
| get | сын есім / салыстырмалы шырай / үшінші форма | tired, dark, cold, angry, better, worse, married, lost, dressed | күнделікті |
| become | сын есім / зат есім | famous, popular, clear, a doctor, friends | ресмирек; зат есіммен негізгі таңдау |
| go | сын есім (көбіне жаман жаққа, өз еркіңізбен емес) | grey, bald, red, wrong, bad, quiet, blind, mad | күнделікті |
| turn | түс / жас / into + зат есім | green, red, 40, cold; turn into a… | күнделікті |
| grow | салыстырмалы шырай / кейбір сын есімдер | older, stronger, more confident; grow tired | баяу өзгеріс; сәл көркем стиль |
Get етістігінің негізгі мағыналары
| Мағынасы | Үлгі | Мысал |
|---|---|---|
| алу (біреуден) | get + зат есім | I got an email from her. |
| сатып алу / әкелу | get + зат есім | Can you get some bread? |
| келу / жету | get + орын сөзі | We got home at midnight. / How do I get to the station? |
| болу | get + сын есім / салыстырмалы шырай | It's getting cold. |
| түсіну (бейресми) | get + зат есім / it | I don't get it. |
| (өзіңізге істейтін / басыңызға түсетін іс) | get + үшінші форма | Get dressed! / We got lost. |
Бір жерге get етістігі to сөзімен келеді: get to work, get to the airport. Бірақ home, here, there сөздерінің алдында to жоқ: get home, get here.
Қолданылуы
1get + сын есім — күнделікті өзгерістер
Get + сын есім — ауызша сөйлеуде өзгерісті сипаттаудың ең жиі тәсілі. Салыстырмалы шыраймен ол жүріп жатқан өзгерісті көрсетеді: get better, get worse. Present Continuous (It's getting…) дәл қазір болып жатқан өзгерісті сипаттайды.
2become — ресмирек және зат есіммен
Become мағынасы get + сын есіммен бірдей, бірақ ресмирек және жазба тілде жиі кездеседі. Зат есіммен get емес, become қолданыңыз.
3go + сын есім — басыңызға түсетін өзгерістер
Go + сын есім әдетте өз еркіңізбен таңдалмаған, көбіне жаман немесе түпкілікті өзгерісті сипаттайды: тері мен шаштың түсі, бұзылатын немесе айнитын заттар, көңіл күйдің немесе дыбыстың кенет өзгеруі. Go тек кейбір сын есімдермен келеді, сондықтан оларды жұбымен жаттаңыз.
4turn және grow
Turn + түс табиғаттағы заттар мен бағдаршамдар үшін жиі айтылады; turn + жас туған күндер үшін. Turn into + зат есім = мүлде басқа нәрсеге айналу. Grow + салыстырмалы шырай баяу, біртіндеп болатын өзгерісті сипаттайды.
5get + үшінші форма — dressed, lost, married
Көп тұрақты тіркестер өзіңізге істейтін немесе басыңызға түсетін іс үшін get + үшінші форманы қолданады: get dressed, get changed, get washed, get lost, get married, get divorced, get stuck. Get арқылы жасалатын ырықсыз етіс (He got hired) туралы B2-13 қараңыз.
6Get етістігінің басқа негізгі мағыналары
Ауызша сөйлеуде get алу, сатып алу немесе әкелу, келу немесе жету және (бейресми) түсіну мағыналарында өте жиі қолданылады. Ресми жазуда көбіне дәлірек етістік жақсы: receive, buy, arrive, understand.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Болды» → әрдайым became. Қазақшада «болу» сын есіммен де, зат есіммен де келетіндіктен, become барлық жерге жарайтын сияқты көрінеді. Бірақ күнделікті сөйлеуде сын есіммен get әлдеқайда табиғи. Become жазба тілге және зат есімге қалдырыңыз.
2. «Қызарып кетті» → became red. Қазақшада «қызару», «бозару» бір етістік, сондықтан ағылшыншада become қосып аудару оңай. Ұялғанда немесе қорыққанда бет түсінің кенет өзгеруі үшін ағылшыншада go (немесе turn) айтылады: go red, go pale.
3. «Отызға толды» → turned to thirty. «Толу» етістігі барыс септігін («-ға / -ге») алады, сондықтан to қосылып кетеді. Ағылшыншада turn + жас тікелей келеді.
4. «Үйге жеттім» → got to home. Қазақшадағы «үйге» сөзінің «-ге» жалғауы to сияқты көрінеді. Бірақ home, here, there сөздерінің алдында to қойылмайды. Басқа орындар to алады: get to work, get to the airport.
Шатастырмаңыз
be married және get married — Be married — күй; get married — оқиға (үйлену тойы күні). Қазақшада «үйлі», «отбасылы» (күй) және «үйленді» (оқиға).
get + сын есім және get + зат есім — Get + сын есім «болу» дегенді білдіреді. Get + зат есім «алу / сатып алу / әкелу» дегенді білдіреді, «болу» емес. Жұмысқа немесе рөлге ауысу үшін become қолданыңыз.
get used to — Get used to + зат есім / -ing жаңа нәрсеге біртіндеп үйренісу туралы. Ол B1-21 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- get – got – got (UK); get – got – gotten (US, көп мағынада): Prices have got higher (UK) / have gotten higher (US). АҚШ ағылшынында иелікті білдіретін have got тіркесінде got сақталады.
- Тез сөйлегенде getting АҚШ ағылшынында /ˈɡedɪŋ/ сияқты, ал кейбір британ акценттерінде /ˈɡeʔɪŋ/ сияқты естіледі; get it бір сөз сияқты байланысып айтылады.
- become – became – become: екпін екінші буынға түседі, /bɪˈkʌm/. Ортадағы /ʌ/ қысқа, ауыз ашық; ол қазақтың а дыбысына жақын, бірақ одан қысқарақ. Жазылуына қарап о деп айтпаңыз.
- grown /ɡrəʊn/ (UK), /ɡroʊn/ (US) phone сөзімен ұйқасады: мұндағы ow now сөзіндегі /aʊ/ емес. /əʊ/ — бір дауыстыдан екіншісіне сырғитын қос дауысты (diphthong).
- got /ɡɒt/ (UK), /ɡɑːt/ (US): соңғы /t/ дыбысынан кейін дауысты қоспаңыз.
Алтын ереже
Күй үшін be қолданыңыз. Өзгеріс үшін күнделікті ағылшыншада get, ресмирек ағылшыншада және зат есімнің алдында become, көп жағымсыз өзгерістер үшін go (go grey, go wrong, go bad), түстер мен жас үшін turn, ал баяу өзгерістер үшін grow + салыстырмалы шырай қолданыңыз. Есте сақтаңыз: «болды» әрдайым became емес; сын есіммен күнделікті сөйлеуде got.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сөздердің бірін таңдаңыз немесе сөздің дұрыс түрін жазыңыз.
-
It's ___ cold. Close the window. …
-
She ___ a famous writer after her second book. …
-
My grandfather ___ 80 next month. …
-
Something has ___ wrong with my laptop. …
-
Hurry up and get (dress).
-
As children grow (old), they become more independent.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
get сөзінің қай мағынасы? "I got a text from my sister." …
-
get сөзінің қай мағынасы? "We got to the hotel at ten." …
-
Баяндамаға лайық ресмирек нұсқаны таңдаңыз: Unemployment … a serious problem.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The bananas have … brown.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
They got married with each other in Rome.
-
What time do you usually get to home?
-
My hair is going grey.
-
Take the cake out of the oven before it gets burn.
D. Мәтін ішінде
get, go, become немесе turn етістіктерін Past Simple шағында қолданыңыз.
Yesterday everything 15 wrong. First, I couldn't find my keys, so I 16 dressed in a hurry and ran out. Then the bus 17 stuck in traffic for forty minutes, and I 18 to work late. My boss 19 angry, and I 20 red in front of everyone. In the evening, I 21 home, made a cup of tea and felt better.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Күннің әр уақытында өзіңізді қалай сезінетініңізді сипаттаңыз. get + сын есім қолданыңыз.
-
Қалаңыздың немесе таныс бір адамның қалай өзгергені туралы екі сөйлем жазыңыз. become, turn into немесе grow қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-21 Used to, be used to, get used to қазақша: «-атынмын», «үйренгенмін», «үйреніп келемін» I can't get used to (wake) up so early.
-
B1-24 Comparatives қазақша: much better, even, twice as… as, the more… the better Prices are getting and (high).
-
A1-22 Present Continuous қазақша: I'm working, қазір не болып жатыр? Look outside — it (get) dark.
Жауаптар
A. Құрылым
- getting
- became
- turns
- gone
- dressed
- older
B. Мағына
- receive
- arrive
- became
- gone / turned
C. Қатені табыңыз
- They got married in Rome. / They married each other in Rome. / They got married to each other in Rome.
- What time do you usually get home?
- ✓ My hair is going grey.
- Take the cake out of the oven before it burns. / Take the cake out of the oven before it gets burnt. / Take the cake out of the oven before it gets burned.
D. Мәтін ішінде
- went
- got
- got
- got
- got / became
- went / turned
- got / went
E. Сіздің кезегіңіз
- I get sleepy after lunch, and I get hungry again at about six.
- My village has turned into a busy little town. My younger brother has become very confident.
F. Аралас қайталау
- waking
- higher … higher
- is getting / 's getting
