Get, Become, Go, Turn кыргызча: англисче «болуп калды» кантип айтылат?
Get, Become, Go, Turn: Changing States
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз адамдардын жана нерселердин кантип өзгөрөрүн айта аласыз (get tired, become famous, go grey, turn 40, grow older), ошондой эле get этишинин эң көп колдонулган маанилерин түшүнүп, колдоно аласыз: алуу, сатып алуу, жетүү, болуп калуу жана түшүнүү.
Негизги ой
Хамелеонду элестетиңиз. Азыр ал жашыл: бул абал, ал эми абал үчүн be колдонобуз: It's green. Бир мүнөттөн кийин ал күрөң түскө өтүп жатат. Эми бизге өзгөрүү этиши керек: It's turning brown. It's getting darker.
Англисчеде өзгөрүүнү билдирген бир нече этиш бар жана ар биринин өз мүнөзү бар. Get – күнүмдүк, бардык жерге жарай турган этиш: get tired, get dark, get married. Become ошол эле маанини берет, бирок расмийирээк угулат жана зат атооч менен ушул этиш колдонулат: become a doctor. Go – сиз тандабаган, өзүнөн-өзү болуп кеткен, көбүнчө жаман жакка өзгөрүүлөр үчүн: go grey, go wrong, go bad. Turn – түстөр жана туулган күндөр үчүн: turn red, turn 30. Grow – акырындык менен өзгөрүү үчүн: grow older.
Демек, суроо «өзгөрдүбү?» деп эле эмес, «кандай өзгөрүү жана мен канчалык расмий сүйлөп жатам?» деп коюлат.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча өзгөрүүнү көбүнчө сын атоочтон жасалган этиш же -ып кетти / -ып калды менен айтабыз: «караңгы кирди», «кызарып кетти», «чачы агарды», «жакшырды», «ачууланды», «чарчап калдым». Англисчеде мындай бир этиш көп учурда жок, ошондуктан өзгөрүү этиши + сын атооч колдонулат: get dark, go red, go grey, get better, get angry, get tired. Зат атооч менен кыргызча болду дейбиз («дарыгер болду»), англисчеде become («became a doctor»). Дагы бир маанилүү нерсе: кыргызча бир нече этиштин ишин англисчеде get аткарат: «алдым» (got a message), «сатып ал» (get some bread), «жеттик» (got home), «түшүнбөй жатам» (I don't get it), «адашып калдык» (got lost).
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Караңгы кирип жатат. | It's getting dark. | кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт; англисче it + get + сын атооч |
| Англисчем жакшырып жатат. | My English is getting better. | бир этиш → get + салыштырма даража |
| Ал дарыгер болду. | She became a doctor. | зат атооч менен «болду» → become (get эмес) |
| Ал кызарып кетти. | He went red. | каалабаган өзгөрүү → go + сын атооч |
| Принтер бузулуп калды. | Something went wrong with the printer. | go wrong – туруктуу жуп |
| Чоң энем 90 жашка толот. | My grandmother turns 90. | «-га толот» → turn + жаш, to жок |
| Эски шаарда адашып калдык. | We got lost in the old town. | бир этиш → get + үчүнчү форма |
| Билдирүүмдү алдыңбы? | Did you get my message? | «алуу» → get |
| Кечээ үйгө качан жеттиң? | What time did you get home? | «үйгө» (-гө) → get home, to жок |
| Алар баш кошушту. | They got married. | окуя → get married (абал: be married) |
Кыскасы: «-ып кетти / -ып калды» же сын атоочтон жасалган этиш → get / go / turn + сын атооч; зат атооч + «болду» → become + зат атооч; «алдым», «сатып алдым», «жеттим», «түшүндүм» → көп учурда get.
Түзүлүшү
Be (абал) жана өзгөрүү этиштери
| Абал | Өзгөрүү | Мисал |
|---|---|---|
| be + сын атооч | get / become + сын атооч | It's dark. → It's getting dark. |
| be + зат атооч | become + зат атооч | She's a lawyer. → She became a lawyer in 2020. |
| be + үчүнчү форма | get + үчүнчү форма | They're married. → They got married last year. |
Кайсы өзгөрүү этиши?
| Этиш | Эмне менен колдонулат | Мүнөздүү сөздөр | Стили |
|---|---|---|---|
| get | сын атооч / салыштырма даража / үчүнчү форма | tired, dark, cold, angry, better, worse, married, lost, dressed | күнүмдүк |
| become | сын атооч / зат атооч | famous, popular, clear, a doctor, friends | расмийирээк; зат атооч менен негизги тандоо |
| go | сын атооч (көбүнчө жаман жакка, тандалбаган өзгөрүү) | grey, bald, red, wrong, bad, quiet, blind, mad | күнүмдүк |
| turn | түс / жаш / into + зат атооч | green, red, 40, cold; turn into a… | күнүмдүк |
| grow | салыштырма даража / айрым сын атоочтор | older, stronger, more confident; grow tired | акырындык менен өзгөрүү; бир аз адабий |
Get этишинин негизги маанилери
| Мааниси | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| алуу | get + зат атооч | I got an email from her. |
| сатып алуу / алып келүү | get + зат атооч | Can you get some bread? |
| келүү / жетүү | get + орунду билдирген сөз | We got home at midnight. / How do I get to the station? |
| болуп калуу | get + сын атооч / салыштырма даража | It's getting cold. |
| түшүнүү (бейрасмий) | get + зат атооч / it | I don't get it. |
| (өзүңүзгө жасаган же сизге болгон нерсе) | get + үчүнчү форма | Get dressed! / We got lost. |
Бир жерге get дегенде to керек: get to work, get to the airport. Бирок home, here, there менен to колдонулбайт: get home, get here.
Колдонулушу
1get + сын атооч – күнүмдүк өзгөрүүлөр
Оозеки кепте өзгөрүүнү айтуунун эң көп колдонулган жолу – get + сын атооч. Салыштырма даража менен ал уланып жаткан өзгөрүүнү көрсөтөт: get better, get worse. Present Continuous (созулма учур чак) (It's getting…) азыр болуп жаткан өзгөрүүнү билдирет. Кыргызча мындай учурда көбүнчө бир эле этиш же «-ып калуу» айтабыз: «ачка болуп калам», «караңгы кирип жатат», «жакшырып жатат».
2become – расмийирээк жана зат атооч менен
Become мааниси get + сын атооч менен бирдей, бирок ал расмийирээк жана жазуу тилинде көп колдонулат. Зат атооч менен get эмес, become колдонуңуз. Кыргызча мындай учурда «болду», «болуп калды» дейбиз.
3go + сын атооч – сизге карата болгон өзгөрүүлөр
Go + сын атооч адатта тандалбаган, көбүнчө жаман же кайтпас өзгөрүүнү билдирет: теринин же чачтын түсү, бузулган же начарлаган нерселер, маанайдын же үндүн капысынан өзгөрүшү. Go менен айрым сын атоочтор гана колдонулат, ошондуктан аларды жуп катары жаттаңыз. Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ып кетти» же «-ып калды» дейбиз.
4turn жана grow
Turn + түс табияттагы нерселер жана светофор үчүн көп колдонулат; turn + жаш – туулган күндөр үчүн. Turn into + зат атооч = башка бир нерсеге айлануу. Grow + салыштырма даража акырындык менен болгон өзгөрүүнү билдирет.
5get + үчүнчү форма – dressed, lost, married
Көптөгөн туруктуу тизмектерде өзүңүзгө жасаган же сизге болгон нерсе үчүн get + үчүнчү форма колдонулат: get dressed, get changed, get washed, get lost, get married, get divorced, get stuck. Кыргызча буларга көбүнчө бир этиш туура келет: «кийин», «адашып калдык», «баш кошушту», «кептелип калдым». Get менен туюк мамиле (He got hired) үчүн B2-13 караңыз.
6get этишинин башка негизги маанилери
Оозеки кепте get «алуу», «сатып алуу же алып келүү», «келүү же жетүү» жана (бейрасмий) «түшүнүү» маанилеринде абдан көп колдонулат. Расмий жазууда көбүнчө тагыраак этиш жакшы: receive, buy, arrive, understand.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Үйгө жеттим» → get to home. Кыргызча «үйгө», «мектепке», «жумушка» – баары бир эле -га / -гө жөндөмөсү менен айтылат. Ошондуктан home сөзүнүн алдына да to коюп коюу оңой. Англисчеде home, here, there сөздөрү өзү эле багытты билдирет: алардын алдында to жок.
2. «… менен баш кошту» → married with. Кыргызча «Асел Нурлан менен баш кошту», «… менен үйлөндү» деп менен колдонобуз. Аны with деп которуу абдан оңой. Англисчеде get married to someone же жөн эле marry someone.
3. «Жетимишке толот» → turn to seventy. Кыргызча жашты -га / -ка жөндөмөсү менен айтабыз: «жетимишке толот», «отузга чыкты». Ошондуктан turn сөзүнөн кийин to кошуп коюу оңой. Англисчеде turn + жаш, to жок.
4. «Караңгы кирип калды» → is getting dark (it жок). Кыргызча «эрте караңгы кирет», «суук болуп баратат» деп айтабыз; кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт. Англисчеде аба ырайы жана убакыт жөнүндөгү сүйлөмдө it сөзсүз керек: it gets dark, it's getting cold.
Чаташтырбаңыз
be married жана get married – Be married – абал; get married – окуя (той күнү). Кыргызча «үй-бүлөлүү» (абал) жана «баш кошту, үйлөндү, турмушка чыкты» (окуя).
get + сын атооч жана get + зат атооч – Get + сын атооч «болуп калуу» дегенди билдирет. Get + зат атооч – «алуу / сатып алуу / алып келүү», «болуп калуу» эмес. Кызматка же ролго айлануу үчүн become колдонуңуз. Кыргызча «бай болду» жана «менеджер болду» – экөө тең «болду», бирок англисчеде биринчиси got rich, экинчиси became a manager.
get used to – Get used to + зат атооч / -ing жаңы нерсеге акырындык менен көнүү жөнүндө. Ал B1-21 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- get – got – got (UK); get – got – gotten (US, көпчүлүк маанилерде): Prices have got higher (UK) / have gotten higher (US). АКШда ээлик маанисиндеги have got дагы эле got менен айтылат.
- Тез сүйлөгөндө Америка англисчесинде getting жана get it сөздөрүндөгү t жумшарып, кыска д тыбышына жакын угулат (/ˈɡeɾɪŋ/), Британиянын айрым аймактарында болсо t дээрлик жоголуп, кыска тыным гана калат (/ˈɡeʔɪŋ/). Бул – угуп түшүнүү үчүн; өзүңүз t тыбышын так айтсаңыз да болот.
- getting сөзүнүн аягындагы /ŋ/ – кыргыздын ң тыбышы. Андан кийин г кошпоңуз.
- become – became – become: басым экинчи муунда, /bɪˈkʌm/. /ʌ/ – кыска, ачык үндүү (cup сөзүндөгүдөй); аны о же у деп айтпаңыз.
- grown /ɡrəʊn/ (UK), /ɡroʊn/ (US) phone менен уйкашат. grew /ɡruː/ менен чаташтырбаңыз.
- go grey, get dark сыяктуу тизмектерде басым сын атоочко түшөт: get DARK, go GREY.
Алтын эреже
Абал үчүн be колдонуңуз. Өзгөрүү үчүн күнүмдүк англисчеде get, расмийирээк англисчеде жана зат атоочтун алдында become, көптөгөн каалабаган өзгөрүүлөр үчүн go (go grey, go wrong, go bad), түстөр жана жаш үчүн turn, акырындык менен болгон өзгөрүү үчүн grow + салыштырма даража колдонуңуз. Эсиңизде болсун: get home, get here, get there – to жок; get married to; turn 40 – to жок.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура сөздү тандаңыз же кашаадагы сөздүн туура формасын жазыңыз.
-
It's ___ cold. Close the window. …
-
She ___ a famous writer after her second book. …
-
My grandfather ___ 80 next month. …
-
Something has ___ wrong with my laptop. …
-
Hurry up and get (dress).
-
As children grow (old), they become more independent.
B. Мааниси
Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.
-
Get бул жерде кайсы мааниде? "I got a text from my sister." …
-
Get бул жерде кайсы мааниде? "We got to the hotel at ten." …
-
Баяндама үчүн расмийирээк вариантты тандаңыз: Unemployment … a serious problem.
-
Туура жоопту тандаңыз: The bananas have … brown.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
They got married with each other in Rome.
-
What time do you usually get to home?
-
My hair is going grey.
-
Take the cake out of the oven before it gets burn.
D. Текстте
get, go, become же turn этиштерин Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) формасында колдонуңуз.
Yesterday everything 15 wrong. First, I couldn't find my keys, so I 16 dressed in a hurry and ran out. Then the bus 17 stuck in traffic for forty minutes, and I 18 to work late. My boss 19 angry, and I 20 red in front of everyone. In the evening, I 21 home, made a cup of tea and felt better.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Күндүн ар кайсы убагында өзүңүздү кандай сезесиз? Get + сын атооч колдонуп жазыңыз.
-
Шаарыңыз же өзүңүз билген бир адам кантип өзгөргөнү жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз. Become, turn into же grow колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-21 Used to, be used to, get used to кыргызча: «-чумун», «көнүп калгам» жана «көнүп баратам» I can't get used to (wake) up so early.
-
B1-24 Comparisons кыргызча: much better, twice as big as, the more… the better Prices are getting and (high).
-
A1-22 Present Continuous кыргызча: I'm working – азыр эмне болуп жатат? Look outside — it (get) dark.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- getting
- became
- turns
- gone
- dressed
- older
B. Мааниси
- receive
- arrive
- became
- gone / turned
C. Катаны табыңыз
- They got married in Rome. / They married each other in Rome. / They got married to each other in Rome.
- What time do you usually get home?
- ✓ My hair is going grey.
- Take the cake out of the oven before it burns. / Take the cake out of the oven before it gets burnt. / Take the cake out of the oven before it gets burned.
D. Текстте
- went
- got
- got
- got
- got / became
- went / turned
- got / went
E. Сиздин кезегиңиз
- I get sleepy after lunch, and I get hungry again at about six.
- My village has turned into a busy little town. My younger brother has become very confident.
F. Аралаш кайталоо
- waking
- higher … higher
- is getting / 's getting
