SlowingoГрамматика
B1 34 / 39

Get, Become, Go, Turn кыргызча: англисче «болуп калды» кантип айтылат?

Get, Become, Go, Turn: Changing States

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз адамдардын жана нерселердин кантип өзгөрөрүн айта аласыз (get tired, become famous, go grey, turn 40, grow older), ошондой эле get этишинин эң көп колдонулган маанилерин түшүнүп, колдоно аласыз: алуу, сатып алуу, жетүү, болуп калуу жана түшүнүү.

Негизги ой

Хамелеонду элестетиңиз. Азыр ал жашыл: бул абал, ал эми абал үчүн be колдонобуз: It's green. Бир мүнөттөн кийин ал күрөң түскө өтүп жатат. Эми бизге өзгөрүү этиши керек: It's turning brown. It's getting darker.

Англисчеде өзгөрүүнү билдирген бир нече этиш бар жана ар биринин өз мүнөзү бар. Get – күнүмдүк, бардык жерге жарай турган этиш: get tired, get dark, get married. Become ошол эле маанини берет, бирок расмийирээк угулат жана зат атооч менен ушул этиш колдонулат: become a doctor. Go – сиз тандабаган, өзүнөн-өзү болуп кеткен, көбүнчө жаман жакка өзгөрүүлөр үчүн: go grey, go wrong, go bad. Turn – түстөр жана туулган күндөр үчүн: turn red, turn 30. Grow – акырындык менен өзгөрүү үчүн: grow older.

Демек, суроо «өзгөрдүбү?» деп эле эмес, «кандай өзгөрүү жана мен канчалык расмий сүйлөп жатам?» деп коюлат.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча өзгөрүүнү көбүнчө сын атоочтон жасалган этиш же -ып кетти / -ып калды менен айтабыз: «караңгы кирди», «кызарып кетти», «чачы агарды», «жакшырды», «ачууланды», «чарчап калдым». Англисчеде мындай бир этиш көп учурда жок, ошондуктан өзгөрүү этиши + сын атооч колдонулат: get dark, go red, go grey, get better, get angry, get tired. Зат атооч менен кыргызча болду дейбиз («дарыгер болду»), англисчеде become («became a doctor»). Дагы бир маанилүү нерсе: кыргызча бир нече этиштин ишин англисчеде get аткарат: «алдым» (got a message), «сатып ал» (get some bread), «жеттик» (got home), «түшүнбөй жатам» (I don't get it), «адашып калдык» (got lost).

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Караңгы кирип жатат.It's getting dark.кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт; англисче it + get + сын атооч
Англисчем жакшырып жатат.My English is getting better.бир этиш → get + салыштырма даража
Ал дарыгер болду.She became a doctor.зат атооч менен «болду» → become (get эмес)
Ал кызарып кетти.He went red.каалабаган өзгөрүү → go + сын атооч
Принтер бузулуп калды.Something went wrong with the printer.go wrong – туруктуу жуп
Чоң энем 90 жашка толот.My grandmother turns 90.«-га толот» → turn + жаш, to жок
Эски шаарда адашып калдык.We got lost in the old town.бир этиш → get + үчүнчү форма
Билдирүүмдү алдыңбы?Did you get my message?«алуу» → get
Кечээ үйгө качан жеттиң?What time did you get home?«үйгө» (-гө) → get home, to жок
Алар баш кошушту.They got married.окуя → get married (абал: be married)

Кыскасы: «-ып кетти / -ып калды» же сын атоочтон жасалган этиш → get / go / turn + сын атооч; зат атооч + «болду» → become + зат атооч; «алдым», «сатып алдым», «жеттим», «түшүндүм» → көп учурда get.

Түзүлүшү

Be (абал) жана өзгөрүү этиштери

АбалӨзгөрүүМисал
be + сын атоочget / become + сын атоочIt's dark. → It's getting dark.
be + зат атоочbecome + зат атоочShe's a lawyer. → She became a lawyer in 2020.
be + үчүнчү формаget + үчүнчү формаThey're married. → They got married last year.

Кайсы өзгөрүү этиши?

ЭтишЭмне менен колдонулатМүнөздүү сөздөрСтили
getсын атооч / салыштырма даража / үчүнчү формаtired, dark, cold, angry, better, worse, married, lost, dressedкүнүмдүк
becomeсын атооч / зат атоочfamous, popular, clear, a doctor, friendsрасмийирээк; зат атооч менен негизги тандоо
goсын атооч (көбүнчө жаман жакка, тандалбаган өзгөрүү)grey, bald, red, wrong, bad, quiet, blind, madкүнүмдүк
turnтүс / жаш / into + зат атоочgreen, red, 40, cold; turn into a…күнүмдүк
growсалыштырма даража / айрым сын атоочторolder, stronger, more confident; grow tiredакырындык менен өзгөрүү; бир аз адабий

Get этишинин негизги маанилери

МаанисиҮлгүМисал
алууget + зат атоочI got an email from her.
сатып алуу / алып келүүget + зат атоочCan you get some bread?
келүү / жетүүget + орунду билдирген сөзWe got home at midnight. / How do I get to the station?
болуп калууget + сын атооч / салыштырма даражаIt's getting cold.
түшүнүү (бейрасмий)get + зат атооч / itI don't get it.
(өзүңүзгө жасаган же сизге болгон нерсе)get + үчүнчү формаGet dressed! / We got lost.

Бир жерге get дегенде to керек: get to work, get to the airport. Бирок home, here, there менен to колдонулбайт: get home, get here.

Колдонулушу

1get + сын атооч – күнүмдүк өзгөрүүлөр

Оозеки кепте өзгөрүүнү айтуунун эң көп колдонулган жолу – get + сын атооч. Салыштырма даража менен ал уланып жаткан өзгөрүүнү көрсөтөт: get better, get worse. Present Continuous (созулма учур чак) (It's getting…) азыр болуп жаткан өзгөрүүнү билдирет. Кыргызча мындай учурда көбүнчө бир эле этиш же «-ып калуу» айтабыз: «ачка болуп калам», «караңгы кирип жатат», «жакшырып жатат».

I always get hungry at about eleven.
Мен дайыма саат он бирлерде ачка болуп калам.
get hungry = ачка болуп калуу
It's getting dark. Let's go home.
Караңгы кирип жатат. Үйгө кетели.
кыргызча it айтылбайт, англисчеде сөзсүз керек
Don't get angry. It was an accident.
Ачууланба. Бул кокустан болуп калды.
«ачуулан-» → get angry
My English is getting better.
Англисчем жакшырып жатат.
«жакшыр-» → get better
The traffic gets worse every year.
Жол тыгыны жыл сайын начарлап баратат.
«начарла-» → get worse; англисче Present Simple: жыл сайын кайталанат

2become – расмийирээк жана зат атооч менен

Become мааниси get + сын атооч менен бирдей, бирок ал расмийирээк жана жазуу тилинде көп колдонулат. Зат атооч менен get эмес, become колдонуңуз. Кыргызча мындай учурда «болду», «болуп калды» дейбиз.

The town became popular with tourists in the 1990s.
Шаар 1990-жылдары туристтер арасында белгилүү болуп калды.
It soon became clear that the plan wasn't working.
Көп өтпөй пландын иштебей жатканы белгилүү болду.
расмийирээк стиль
She became a doctor at the age of 26.
Ал 26 жашында дарыгер болду.
зат атооч менен become
We became friends at university.
Биз университетте дос болуп калдык.
become friends = дос болуу

3go + сын атооч – сизге карата болгон өзгөрүүлөр

Go + сын атооч адатта тандалбаган, көбүнчө жаман же кайтпас өзгөрүүнү билдирет: теринин же чачтын түсү, бузулган же начарлаган нерселер, маанайдын же үндүн капысынан өзгөрүшү. Go менен айрым сын атоочтор гана колдонулат, ошондуктан аларды жуп катары жаттаңыз. Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ып кетти» же «-ып калды» дейбиз.

He went red when she smiled at him.
Кыз ага жылмайганда, ал кызарып кетти.
«кызарып кетти» → went red
My dad went grey in his forties.
Атамдын чачы кырк жаштан ашканда агарды.
«агарды» → went grey
Something went wrong with the printer.
Принтерге бир нерсе болуп, бузулуп калды.
go wrong = бузулуп калуу, туура эмес болуп кетүү
Milk goes bad quickly if you don't keep it in the fridge.
Муздаткычта сактабасаң, сүт тез эле ачып калат.
go bad = бузулуу, ачып калуу
The room went quiet when the manager walked in.
Жетекчи киргенде бөлмө тынчып калды.
«тынчып калды» → went quiet

4turn жана grow

Turn + түс табияттагы нерселер жана светофор үчүн көп колдонулат; turn + жаш – туулган күндөр үчүн. Turn into + зат атооч = башка бир нерсеге айлануу. Grow + салыштырма даража акырындык менен болгон өзгөрүүнү билдирет.

The leaves turn yellow in October.
Октябрда жалбырактар саргаят.
«саргай-» → turn yellow
My grandmother turns 90 next week.
Чоң энем келерки жумада 90 жашка толот.
«-га толот» → turn 90, to жок
The light turned green, and we drove on.
Светофордо жашыл күйүп, биз жолубузду уланттык.
turn + түс
The small café has turned into a popular restaurant.
Кичинекей кафе белгилүү ресторанга айланды.
«-га айланды» → turn into
As I grow older, I care less about what other people think.
Жашым улгайган сайын башкалар эмне деп ойлойт деп азыраак кабатыр болом.
grow older = акырындык менен

5get + үчүнчү форма – dressed, lost, married

Көптөгөн туруктуу тизмектерде өзүңүзгө жасаган же сизге болгон нерсе үчүн get + үчүнчү форма колдонулат: get dressed, get changed, get washed, get lost, get married, get divorced, get stuck. Кыргызча буларга көбүнчө бир этиш туура келет: «кийин», «адашып калдык», «баш кошушту», «кептелип калдым». Get менен туюк мамиле (He got hired) үчүн B2-13 караңыз.

Hurry up and get dressed. We're late!
Тезирээк кийин. Кечигип жатабыз!
«кийин» → get dressed
We got lost in the old town.
Эски шаарда адашып калдык.
«адашып калдык» → got lost
They got married in June.
Алар июнда баш кошушту.
окуя: get married
I got stuck in traffic for an hour.
Бир саат тыгында кептелип калдым.
«кептелип калдым» → got stuck

6get этишинин башка негизги маанилери

Оозеки кепте get «алуу», «сатып алуу же алып келүү», «келүү же жетүү» жана (бейрасмий) «түшүнүү» маанилеринде абдан көп колдонулат. Расмий жазууда көбүнчө тагыраак этиш жакшы: receive, buy, arrive, understand.

Did you get my message?
Билдирүүмдү алдыңбы?
get = алуу
I'll get some milk on the way home.
Үйгө баратып сүт сатып алам.
get = сатып алуу
What time did you get home last night?
Кечээ кечинде үйгө саат канчада жеттиң?
«үйгө» болсо да, get home: to жок
How do I get to the city centre from here?
Бул жерден шаардын борборуна кантип жетсем болот?
get to + жер; US: center
Sorry, I don't get the joke.
Кечиресиз, тамашаны түшүнгөн жокмун.
get = түшүнүү (бейрасмий)

Көп кездешкен каталар

❌What time did you get to home?
✅What time did you get home?
home, here, there алдында to коюлбайт.
❌She got married with a doctor.
✅She got married to a doctor.
get married to someone.
❌It's getting more dark.
✅It's getting darker.
Кадимки салыштырма даражаны колдонуңуз. A2-06 караңыз.
❌Hurry up and get dress.
✅Hurry up and get dressed.
get + үчүнчү форма.
❌He turned to 40 last week.
✅He turned 40 last week.
turn + жаш: to жок.
❌The milk went badly.
✅The milk went bad.
Өзгөрүү этишинен кийин тактооч эмес, сын атооч колдонулат.
❌He went angry.
✅He got angry.
angry сөзү get же become менен колдонулат, go менен эмес.
⚠️The weather became cold.
✅The weather got cold.
Туура, бирок оозеки кепте расмий угулат. Жазууда became жарай берет.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Үйгө жеттим» → get to home. Кыргызча «үйгө», «мектепке», «жумушка» – баары бир эле -га / -гө жөндөмөсү менен айтылат. Ошондуктан home сөзүнүн алдына да to коюп коюу оңой. Англисчеде home, here, there сөздөрү өзү эле багытты билдирет: алардын алдында to жок.

❌After the long drive back from Issyk-Kul, we got to home after midnight and my little brother was already asleep in the car.
✅After the long drive back from Issyk-Kul, we got home after midnight and my little brother was already asleep in the car.
home алдында to жок
❌If the marshrutka from Kant isn't late, I'll get to there before your lesson finishes.
✅If the marshrutka from Kant isn't late, I'll get there before your lesson finishes.
there алдында to жок

2. «… менен баш кошту» → married with. Кыргызча «Асел Нурлан менен баш кошту», «… менен үйлөндү» деп менен колдонобуз. Аны with деп которуу абдан оңой. Англисчеде get married to someone же жөн эле marry someone.

❌My cousin Meerim got married with a doctor from Osh in September, so after the toi she is moving to the south with him.
✅My cousin Meerim got married to a doctor from Osh in September, so after the toi she is moving to the south with him. же My cousin Meerim married a doctor from Osh in September, so after the toi she is moving to the south with him.
get married to / marry + адам

3. «Жетимишке толот» → turn to seventy. Кыргызча жашты -га / -ка жөндөмөсү менен айтабыз: «жетимишке толот», «отузга чыкты». Ошондуктан turn сөзүнөн кийин to кошуп коюу оңой. Англисчеде turn + жаш, to жок.

❌Our neighbour Aizhan will turn to seventy on Saturday, and her sons are putting up two yurts in the yard for all the guests from Talas.
✅Our neighbour Aizhan will turn seventy on Saturday, and her sons are putting up two yurts in the yard for all the guests from Talas.
turn + жаш: to жок

4. «Караңгы кирип калды» → is getting dark (it жок). Кыргызча «эрте караңгы кирет», «суук болуп баратат» деп айтабыз; кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт. Англисчеде аба ырайы жана убакыт жөнүндөгү сүйлөмдө it сөзсүз керек: it gets dark, it's getting cold.

❌In winter in Naryn gets dark so early that the children have to walk home from school with torches.
✅In winter in Naryn it gets dark so early that the children have to walk home from school with torches.
ээ катары it керек

Чаташтырбаңыз

be married жана get married – Be married – абал; get married – окуя (той күнү). Кыргызча «үй-бүлөлүү» (абал) жана «баш кошту, үйлөндү, турмушка чыкты» (окуя).

My parents have been married for thirty years.
Ата-энем баш кошкондон бери отуз жыл болду.
абал: be married
My parents got married in 1995.
Ата-энем 1995-жылы баш кошушкан.
окуя: get married

get + сын атооч жана get + зат атооч – Get + сын атооч «болуп калуу» дегенди билдирет. Get + зат атооч – «алуу / сатып алуу / алып келүү», «болуп калуу» эмес. Кызматка же ролго айлануу үчүн become колдонуңуз. Кыргызча «бай болду» жана «менеджер болду» – экөө тең «болду», бирок англисчеде биринчиси got rich, экинчиси became a manager.

She got rich.
Ал байып кетти.
became rich
She got a new job.
Ал жаңы жумуш тапты.
алды / тапты
She became a manager.
Ал менеджер болду.
«got a manager» эмес

get used to – Get used to + зат атооч / -ing жаңы нерсеге акырындык менен көнүү жөнүндө. Ал B1-21 сабагында.

Жазылышы жана айтылышы

  • get – got – got (UK); get – got – gotten (US, көпчүлүк маанилерде): Prices have got higher (UK) / have gotten higher (US). АКШда ээлик маанисиндеги have got дагы эле got менен айтылат.
  • Тез сүйлөгөндө Америка англисчесинде getting жана get it сөздөрүндөгү t жумшарып, кыска д тыбышына жакын угулат (/ˈɡeɾɪŋ/), Британиянын айрым аймактарында болсо t дээрлик жоголуп, кыска тыным гана калат (/ˈɡeʔɪŋ/). Бул – угуп түшүнүү үчүн; өзүңүз t тыбышын так айтсаңыз да болот.
  • getting сөзүнүн аягындагы /ŋ/ – кыргыздын ң тыбышы. Андан кийин г кошпоңуз.
  • become – became – become: басым экинчи муунда, /bɪˈkʌm/. /ʌ/ – кыска, ачык үндүү (cup сөзүндөгүдөй); аны о же у деп айтпаңыз.
  • grown /ɡrəʊn/ (UK), /ɡroʊn/ (US) phone менен уйкашат. grew /ɡruː/ менен чаташтырбаңыз.
  • go grey, get dark сыяктуу тизмектерде басым сын атоочко түшөт: get DARK, go GREY.

Алтын эреже

Абал үчүн be колдонуңуз. Өзгөрүү үчүн күнүмдүк англисчеде get, расмийирээк англисчеде жана зат атоочтун алдында become, көптөгөн каалабаган өзгөрүүлөр үчүн go (go grey, go wrong, go bad), түстөр жана жаш үчүн turn, акырындык менен болгон өзгөрүү үчүн grow + салыштырма даража колдонуңуз. Эсиңизде болсун: get home, get here, get there – to жок; get married to; turn 40 – to жок.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Туура сөздү тандаңыз же кашаадагы сөздүн туура формасын жазыңыз.

  1. It's ___ cold. Close the window. …
  2. She ___ a famous writer after her second book. …
  3. My grandfather ___ 80 next month. …
  4. Something has ___ wrong with my laptop. …
  5. Hurry up and get (dress).
  6. As children grow (old), they become more independent.

B. Мааниси

Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Get бул жерде кайсы мааниде? "I got a text from my sister." …
  2. Get бул жерде кайсы мааниде? "We got to the hotel at ten." …
  3. Баяндама үчүн расмийирээк вариантты тандаңыз: Unemployment … a serious problem.
  4. Туура жоопту тандаңыз: The bananas have … brown.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. They got married with each other in Rome.
  2. What time do you usually get to home?
  3. My hair is going grey.
  4. Take the cake out of the oven before it gets burn.

D. Текстте

get, go, become же turn этиштерин Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) формасында колдонуңуз.

A bad day
Yesterday everything 15 wrong. First, I couldn't find my keys, so I 16 dressed in a hurry and ran out. Then the bus 17 stuck in traffic for forty minutes, and I 18 to work late. My boss 19 angry, and I 20 red in front of everyone. In the evening, I 21 home, made a cup of tea and felt better.

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Күндүн ар кайсы убагында өзүңүздү кандай сезесиз? Get + сын атооч колдонуп жазыңыз.
  2. Шаарыңыз же өзүңүз билген бир адам кантип өзгөргөнү жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз. Become, turn into же grow колдонуңуз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. B1-21 Used to, be used to, get used to кыргызча: «-чумун», «көнүп калгам» жана «көнүп баратам»
    I can't get used to (wake) up so early.
  2. B1-24 Comparisons кыргызча: much better, twice as big as, the more… the better
    Prices are getting and (high).
  3. A1-22 Present Continuous кыргызча: I'm working – азыр эмне болуп жатат?
    Look outside — it (get) dark.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. getting
  2. became
  3. turns
  4. gone
  5. dressed
  6. older

B. Мааниси

  1. receive
  2. arrive
  3. became
  4. gone / turned

C. Катаны табыңыз

  1. They got married in Rome. / They married each other in Rome. / They got married to each other in Rome.
  2. What time do you usually get home?
  3. ✓ My hair is going grey.
  4. Take the cake out of the oven before it burns. / Take the cake out of the oven before it gets burnt. / Take the cake out of the oven before it gets burned.

D. Текстте

  1. went
  2. got
  3. got
  4. got
  5. got / became
  6. went / turned
  7. got / went

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I get sleepy after lunch, and I get hungry again at about six.
  2. My village has turned into a busy little town. My younger brother has become very confident.

F. Аралаш кайталоо

  1. waking
  2. higher … higher
  3. is getting / 's getting
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play