Register azərbaycanca: rəsmi və qeyri-rəsmi ingilis qrammatikası
Register: Formal and Informal Grammar
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz vəziyyətin rəsmilik dərəcəsinə uyğun qrammatika seçə, bir mesajı üç üslubda yenidən yaza, bütün mətni bir üslubda saxlaya və bir çox irəli səviyyəli danışanın etdiyi «həddindən artıq düzgün» səhvlərdən qaça biləcəksiniz.
Əsas fikir
Register (üslub səviyyəsi) dilin rəsmilik dərəcəsidir. Öyrənənlər çox vaxt düşünür ki, register yalnız söz seçimidir: get və ya obtain. Əslində qrammatika da üslub daşıyır: qısaldılmış formalar, ön sözün yeri, who və ya whom, məlum və ya məchul növ, feil və ya isim.
Registeri tədbirə uyğun geyim seçmək kimi düşünün. İçindəki insan, yəni mesaj, eyni qalır. Can't come, sorry! və Unfortunately, I will be unable to attend eyni şeyi deyir: biri futbolkada, o biri kostyumda. Heç biri «daha yaxşı ingiliscə» deyil. Çimərlikdə kostyum yas mərasimində futbolka qədər qəribə görünür, çimərlik şortunun üstündən geyilən pencək isə hamısından qəribə görünür: bir mətndə üslubları qarışdırmaq həqiqi səhvdir.
Rəsmi qrammatika adətən şəxssiz, tam və sıx olur. Qeyri-rəsmi qrammatika adətən şəxsi, qısaldılmış və birbaşa olur. Gündəlik ingiliscənin çoxu neytraldır və neytral üslub sizin etibarlı seçiminizdir. C2 səviyyəsində son tələ həddindən artıq rəsmi geyinməkdir: between you and I kimi formalar «düzgün» səslənir, amma düzgün deyil.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycancada rəsmiliyin əsas göstəricisi müraciətdir: siz və sən, «Hörmətli…», «-ınız / -iniz» şəkilçiləri. İngiliscədə isə you hər kəs üçündür; rəsmilik başqa vasitələrlə yaranır. Bu vasitələrin bəziləri bizə tanışdır: rəsmi azərbaycanca da məchul növü və isimləşməni (nominalisation) sevir: «Siqaret çəkməyə icazə verilmir», «Ofisin tez bağlanması qərara alınıb», «Qiymətlərin daha da artması gözlənilir». Bunlar ingiliscə is not permitted, It has been decided, A further increase… is anticipated quruluşlarına çox yaxındır. Fərqlər başqa yerdədir. Azərbaycanca mübtədanı istənilən üslubda buraxa bilir, çünki şəxs şəkilçidə var: «Gələ bilmirəm», «Vacibdir». İngiliscədə mübtəda yalnız qeyri-rəsmi qeydlərdə və mesajlarda düşə bilər (Can't come.), it isə heç vaxt. Azərbaycanca qısaldılmış formalar yazıda yoxdur, ingiliscədə isə can't, I'm danışıq və neytral yazının normal hissəsidir; rəsmi mətndə tam yazılır. Bir də nəzakət qaydası: biz «mən və həmkarım» deyirik, ingiliscədə isə I sona keçir: My colleague and I.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Gələ bilmirəm, bağışla! | Can't make it tonight, sorry! | mübtəda yalnız qeyri-rəsmi mesajda düşür |
| Burada siqaret çəkməyə icazə verilmir. | Smoking is not permitted in this building. | rəsmi elan: məchul növ |
| Ofisin tez bağlanması qərara alınıb. | It has been decided that the office will close early. | şəxssiz quruluş |
| Qiymətlərin daha da artması gözlənilir. | A further increase in prices is anticipated. | isimləşmə |
| Kiminlə danışdınız? | To whom did you speak? / Who did you speak to? | ön söz: qabaqda (rəsmi) və ya sonda |
| Mən və həmkarım görüş istərdik. | My colleague and I would like to request a meeting. | I sonda gəlir |
| Hörmətli Kamran müəllim, … | Dear Mr Aliyev, … | Dear + soyad |
Quruluş
Registerin qrammatik göstəriciləri
| Xüsusiyyət | Qeyri-rəsmi | Neytral | Rəsmi |
|---|---|---|---|
| Qısaldılmış formalar | adidir (can't, it's, we'd) | geniş yayılıb | işlənmir (cannot, it is) |
| Tamamlıq kimi who / whom | who və ya əvəzliksiz | who / that və ya əvəzliksiz | whom |
| Ön söz | sonda (Who to?) | sonda | whom / which sözündən əvvəl (To whom…?) |
| Mübtəda | düşə bilər (Can't come.) | var | var |
| İcraçı | you, we, they | you, we | məchul növ, it + məchul növ, one |
| Məchul növ | get və ya be ilə | be ilə | be ilə |
| Fikirlər | feillərlə (we decided) | qarışıq | isimlərlə (the decision) |
| Feillər | frazal və ya qısa (find out, get) | qarışıq | tək, daha uzun feillər (discover, obtain) |
Qısa / frazal feil → rəsmi feil
| Qeyri-rəsmi / neytral | Rəsmi |
|---|---|
| get | obtain, receive |
| find out | discover, ascertain |
| put off | postpone |
| ask for | request |
| look into | investigate |
| go up | increase, rise |
| need | require |
Hiperkorreksiya: düzgün olmaq üçün həddindən artıq rəsmi
| Hiperkorrekt forma | Standart forma | Səbəb |
|---|---|---|
| between you and I | between you and me | ön sözdən sonra tamamlıq forması |
| the man whom I think is guilty | the man who I think is guilty | who «is» feilinin mübtədasıdır |
| Please contact myself. | Please contact me. | myself sözünün qayıdacağı əvvəlki I yoxdur |
İstifadə
1Who və whom, ön sözün yeri
Whom sözü who sözünün tamamlıq formasıdır. Gündəlik ingiliscədə who həm mübtəda, həm tamamlıq üçün işlənir, ön söz isə sona keçir. Rəsmi yazıda whom görünür, xüsusən birbaşa ön sözdən sonra; orada diqqətli ingiliscə whom işlədir (to who yalnız qeyri-rəsmi danışıqda eşidilir). Sondakı ön söz rəsmi yazıda da səhv deyil; çox vaxt ən təbii seçim odur. C1-15 dərsinə baxın.
2Qısaldılmış formalar, məchul növ və şəxssiz quruluşlar
Qısaldılmış formalar danışıqda, həmkarlara yazılan məktublarda və qeyri-rəsmi yazının çoxunda normaldır; rəsmi hesabatlar, hüquqi mətnlər və akademik yazı onlardan qaçır. Rəsmi yazı insanı da gizlədir: məchul növü (B1-10 dərsinə baxın), şəxssiz it + məchul növü (B2-12 dərsinə baxın) və mücərrəd mübtədaları üstün tutur. Çox rəsmi və ya köhnəlmiş üslubda ümumi you sözünün yerinə one gəlir; hüquqi mətnlərdə öhdəlik üçün shall işlənir.
3Qeyri-rəsmi qrammatika
Qeyri-rəsmi ingiliscə rəsmi üslub kitablarının qaçdığı xüsusiyyətlərdən istifadə edir: bağlayıcı kimi like, düşən mübtəda və köməkçi feillər, get ilə məchul növ (B2-13 dərsinə baxın). Naməlum və ya konkret olmayan şəxs üçün tək they isə fərqlidir: o, artıq bütün üslublarda standartdır.
4Rəsmi qrammatika
Rəsmi yazı əvvəlki dərslərdəki quruluşlardan istifadə edir: inversiya (C1-01, C1-03 dərslərinə baxın), subjunctive (C1-09 dərsinə baxın), nominalisation, yəni isimləşmə (C1-11 dərsinə baxın) və tək rəsmi feillər. Onları hesabatlarda, rəsmi məktublarda və akademik yazıda işlədin, söhbətdə isə nadir hallarda.
5Eyni mesaj üç üslubda
Mesajı sabit saxlayın və qrammatikanı dəyişin. Diqqət edin: rəsmi variant sadəcə «daha uzun» deyil; o, mübtədanı dəyişir, feilləri isimlərlə əvəz edir və danışanın hisslərini çıxarır.
6Bir üslubda qalmaq və «həddindən artıq geyinməmək»
Mətn bir üslubda qalmalıdır. Rəsmi məktubda qəfil qeyri-rəsmi ifadə, səmimi mesajda isə qəliz rəsmi ifadə diqqətsiz, soyuq və ya istehzalı səslənir. Digər C2 tələsi hiperkorreksiyadır: standart qrammatikanın adi forma tələb etdiyi yerdə «rəsmi səslənən» forma işlətmək. Bəzi mübahisəli məqamlar səhv yox, üslub seçimidir: less + cəm isim (less people) və tək feillə data danışıqda geniş yayılıb, amma diqqətli yazı fewer people formasını üstün tutur, elmi yazı isə data sözünü çox vaxt cəm kimi işlədir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Mübtədanı buraxmaq: «Vacibdir ki…» → Is important… Azərbaycancada mübtəda istənilən üslubda düşə bilər: «Formaları cümədən əvvəl göndərmək vacibdir». İngiliscədə qeyri-rəsmi mesajda I düşə bilər (Can't come), amma it heç vaxt düşmür, rəsmi yazıda isə heç bir mübtəda düşmür.
2. «Mən və həmkarım» → I and my colleague. Azərbaycancada sadalayanda «mən» çox vaxt birinci gəlir: «Mən və Tural bu layihə üzərində işləyirik». İngiliscədə nəzakət qaydasına görə I sona keçir. I and my colleague başa düşülür, amma kobud və ya qeyri-təbii səslənir, xüsusən rəsmi məktubda.
3. «Hörmətli Kamran müəllim» → Respected Mr Kamran. Rəsmi azərbaycanca məktub «Hörmətli» ilə və ad + «müəllim», «xanım» ilə başlayır. İngiliscədə rəsmi məktub Dear ilə başlayır, Mr / Ms isə soyadla işlənir: Kamran Əliyevə Dear Mr Aliyev yazılır. Respected müraciət kimi köhnəlmiş və qeyri-təbii səslənir.
Qarışdırmayın
rəsmi və nəzakətli — Rəsmilik vəziyyətlə bağlıdır; nəzakət hörmətlə. Qeyri-rəsmi dil çox nəzakətli ola bilər, rəsmi dil isə kobud. A2-23 dərsinə baxın.
get ilə məchul növ və be ilə məchul növ — İkisi də məchul növdür. Get qeyri-rəsmidir və çox vaxt gözlənilməz və ya xoşagəlməz dəyişikliyi göstərir; be neytraldır və rəsmi yazıda yeganə seçimdir. B2-13 dərsinə baxın.
şifahi qeyri-rəsmilik və yazılı qeyri-rəsmilik — Düşən mübtədalar qeydlərə, mesajlara və danışığa aiddir; «baş», «quyruq» və qeyri-müəyyən ifadələr isə söhbətə. C2-03 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- Rəsmi yazıda qısaldılmış formaları tam yazın: cannot bir sözdür; will not, it is, they are.
- Who /huː/ və whom /huːm/ yalnız sondakı /m/ səsi ilə fərqlənir. Tez danışıqda whom nadir işlənir.
- wanna, gonna, gotta kimi yazılı qısaltmalar yalnız çox qeyri-rəsmi mesajlara və ya yazılı dialoqa aiddir. T-01 dərsinə baxın.
- Rəsmi mətnlərdə çox cümləyə And və ya But ilə başlamayın; However və In addition daha etibarlıdır. C1-12 dərsinə baxın.
- ASAP, FYI və pls kimi ixtisarlar qeyri-rəsmidir; rəsmi mətnlərdə onları tam yazın.
- Rəsmi ingiliscə məktub Dear Mr / Ms + soyad ilə başlayır və Yours sincerely (adı bilirsinizsə) və ya Yours faithfully (Dear Sir or Madam ilə) ilə bitir.
Qızıl qayda
Mesajı saxlayın, geyimi dəyişin: rəsmi qrammatika tam, şəxssiz və isimlərlə zəngindir; qeyri-rəsmi qrammatika qısaldılmış, şəxsi və feillərlə zəngindir. Bir mətndə bir üslub saxlayın, şübhə edəndə neytralı seçin və I, whom və ya myself sözlərini sırf rəsmi səsləndiyi üçün işlətməyin. Mübtədanı (it də daxil olmaqla) yalnız qeyri-rəsmi qeydlərdə buraxın.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Hər cümləni verilən üslubda yenidən yazın. Mesajı saxlayın.
-
Ön sözü qabağa keçirərək rəsmi şəkildə yenidən yazın: Who did you give the keys to?
-
"permitted" ilə rəsmi elan kimi yenidən yazın: You can't smoke anywhere in this building.
-
Hər iki frazal feili tək rəsmi feillə əvəz edərək rəsmi şəkildə yenidən yazın: We need to find out why the costs went up.
-
Şəxssiz "it" + məchul növ ilə yenidən yazın: People think the scheme will fail.
-
Düşən sözləri geri qaytararaq neytral məktub kimi yenidən yazın: Got your email. Will reply tomorrow.
-
Rəsmi yazı üslubunda yenidən yazın: Like I said, the meeting's been put off.
-
Bu rəsmi elanı neytral, gündəlik ingiliscə ilə yenidən yazın: Visitors are required to obtain a pass from reception.
B. Məna
Vəziyyəti oxuyun və ona ən uyğun cümləni seçin.
-
Rəsmi şikayət məktubu. Hansı variant üsluba ən uyğundur?tamamlıq kimi whom rəsmi yazıya uyğundur; neytral ingiliscədə who da olar
-
Hər gün birlikdə işlədiyiniz həmkarınıza məktub. Hansı uyğundur?rəsmi variant soyuq səslənərdi
-
Rəsmi layihə hesabatı. Hansı uyğundur?şəxssiz, isim əsaslı, qısaldılmış forma yoxdur
-
Universitet saytında tələbələr üçün müasir, aydın təlimat. Hansı uyğundur?tək they bütün üslublarda standartdır; one köhnəlmiş səslənir
-
Qəhvə içməyə görüşəcəyiniz dosta mesaj. Hansı uyğundur?düşən mübtədalar mesaja uyğundur
-
Rəsmi elan. Hansı standart qrammatikaya uyğundur?who «will strengthen» feilinin mübtədasıdır; burada whom hiperkorrektdir
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzgün cümləni yazın.
-
Thank you very much for inviting my husband and I to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
-
Any questions about the new booking system should be addressed to myself or to the IT helpdesk.
-
Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
-
Whom is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
-
Between you and I, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. Mətndə
Bu qaralamada üslublar qarışıqdır: müraciət və sonluq rəsmidir, mətnin özü isə yox. Nömrələnmiş hissələri rəsmi üslubda yenidən yazın.
Dear Ms Okafor,
Thank you for your letter of 3 March. (19) Just to let you know, your order's been sent off. (20) If you need any more info, get in touch with myself directly. (21) We're really sorry about the delay. It was caused by a technical fault. (22) We got a new part from our supplier, and the problem's been sorted. (23) Could you let me know who I should send the invoice to?
Yours sincerely,
Daniel Reyes
-
(19) cümləsini "I am writing to confirm" ilə başlayaraq yenidən yazın.
-
(20) cümləsini inversiyalı şərt cümləsi kimi yenidən yazın və əvəzliyi düzəldin.
-
(21) bəndini "for which" ilə bir cümləyə birləşdirin.
-
(22) cümləsini məchul növ və rəsmi feillərlə yenidən yazın.
-
(23) cümləsini "to whom" və məchul növlə yenidən yazın.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Bazar ertəsi iclasda iştirak edə bilmirsiniz. Mesajı üç dəfə yazın: dosta mesaj (mübtəda düşsün), həmkara məktub (neytral, qısaldılmış formalarla) və rəsmi məktub (qısaldılmış forma olmadan, attend feili ilə və səbəbi isim birləşməsi ilə).
-
Rəsmi hesabat üslubunda yenidən yazın: "Because the company grew so fast, it needed more staff." Mübtəda kimi isimləşmə işlədin və gündəlik sözlərdən ən azı birini rəsmi sözlə əvəz edin.
-
Dostunuz sizi ad günü şam yeməyinə dəvət edib və siz gedə bilmirsiniz. 2–3 qeyri-rəsmi, amma səmimi cümlə yazın: qısaldılmış formalar və ən azı bir düşən mübtəda işlədin, I regret və ya unable kimi rəsmi ifadələr işlətməyin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
C1-09 Subjunctive azərbaycanca: I suggest that he apply, It is essential that she be – rəsmi quruluşlar Subjunctive ilə rəsmi üslubda yenidən yazın: The committee insists that every member should attend the meeting.
-
C1-15 Mürəkkəb təyin budaq cümlələri azərbaycanca: to whom, whereby, in which case, whatever Ön söz + "whom" ilə rəsmi şəkildə birləşdirin: I sent the report to a colleague. That colleague has left the company.
-
C1-03 Rəsmi şərt cümlələri azərbaycanca: Should you need, Were I to, Had I known, But for İnversiya ilə yenidən yazın: If you have any problems, call this number.
Cavablar
A. Quruluş
- To whom did you give the keys?
- Smoking is not permitted anywhere in this building.
- We need to establish why the costs increased. / We need to ascertain why the costs increased. / We need to determine why the costs rose.
- It is thought that the scheme will fail. / It is believed that the scheme will fail.
- I got your email. I'll reply tomorrow. / I've got your email. I'll reply tomorrow.
- As I said, the meeting has been postponed. / As previously stated, the meeting has been postponed.
- Visitors need to get a pass from reception. / You need to get a pass from reception.
B. Məna
- The manager whom I contacted has not replied.
- Just to let you know, I won't be able to make tomorrow's meeting.
- The project was delayed owing to a failure to reach agreement.
- If a student is ill, they should inform the office.
- Running late, sorry! Be there in ten.
- The candidate who we believe will strengthen the team has accepted the post.
C. Səhvi tapın
- Thank you very much for inviting my husband and me to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
- Any questions about the new booking system should be addressed to me or to the IT helpdesk.
- ✓ Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
- Who is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
- Between you and me, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. Mətndə
- I am writing to confirm that your order has been dispatched.
- Should you require any further information, please contact me directly.
- The delay, for which we apologise, was caused by a technical fault.
- A replacement part has been obtained from our supplier, and the problem has been resolved. / A replacement part was obtained from our supplier, and the problem has been resolved.
- Could you please let me know to whom the invoice should be sent? / Could you please let me know to whom the invoice should be addressed?
E. Sizin növbəniz
- Can't make Monday, sorry — dentist! / I'm afraid I won't be able to come to the meeting on Monday because I have a dentist's appointment. / Unfortunately, I will be unable to attend the meeting on Monday owing to a prior medical appointment.
- The rapid growth of the company resulted in a need for additional staff.
- So sorry, can't make Saturday — I'm away at my cousin's wedding. Hope you have a brilliant night! Let's catch up next week.
F. Qarışıq təkrar
- The committee insists that every member attend the meeting.
- The colleague to whom I sent the report has left the company.
- Should you have any problems, call this number.
